Συζητώντας για τον Εξπρεσιονισμό

EB

του Ερνστ Μπλοχ

Ειναι εξαιρετικο οτι οι ανθρωποι αρχιζουν να διαφωνουν για αυτο ξανα. Δεν εχει περασει πολυς καιρος απο τοτε που κατι τετοιο φαινοταν αδιανοητο· το Blaue Reiter 1 ηταν νεκρο. Τωρα ακουμε φωνες που ανακαλουν την μνημη του για μια ακομη φορα, και οχι μονο με σεβασμο. Ειναι ακομη πιο σημαντικο οτι υπαρχουν ανθρωποι που μπορουν να αναστατωθουν τοσο πολυ για ενα κινημα τοσο παλιο, σαν να υπηρχε ακομη και να στεκει μπροστα τους ως εμποδιο. Ο Εξπρεσιονισμος σιγουρα δεν ανηκει στο παρον· ωστοσο μπορει να αληθευει οτι φανερωνει ακομη σημαδια ζωης;

Ο Ziegler τον εχει παρουσιασει στην καλυτερη περιπτωση ως μια στοιχειωμενη αναμνηση στα μυαλα ελαχιστων ηλικιωμενων ανθρωπων2. Οι ανθρωποι αυτοι ενθουσιαζονταν καποτε με τον ζηλο της νιοτης· τωρα διακηρυσσουν την συμμαχια τους με την κλασικη κληρονομια, αν και υποφερουν ακομη απο τις συνεπειες των παλιοτερων πεποιθησεων τους. Ο Benn – ενας ιδιαιτερα ενθουσιωδης υπερασπιστης του Εξπρεσιονισμου – κατεληξε στον Φασισμο. Ο Ziegler παρατηρει την εξελιξη του και συμπεραινει: «Μια τετοια εξελιξη ηταν αναποφευκτη. Οι αλλοι Εξπρεσιονιστες ηταν απλα υπερβολικα ανορθολογιστες ωστε να καταληξουν στον ιδιο σκοπο. Σημερα μπορουμε να δουμε τι ειδους φαινομενο ηταν ο Εξπρεσιονισμος και που οδηγει, αν ακολουθηθει ως το λογικο τελος του· οδηγει στον Φασισμο».

Ο εκνευρισμος που προκληθηκε προσφατα απο τους Εξπρεσιονιστες δεν ειναι λοιπον απλα ιδιωτικος· εχει επισης μια πολιτισμικο-πολιτικη πτυχη, μια αντι-Φασιστικη διασταση. Το Χαραμα της Ανθρωποτητας3 αποδειχτηκε μια απο τις προϋποθεσεις του Χιτλερ. Δυστυχως για τον Ziegler, λιγες μολις εβδομαδες πριν την εκδοση της ερευνας του για τους προδρομους του Φασισμου, ο Χιτλερ απετυχε ολοκληρωτικα να τους αναγνωρισει στην ομιλια του στο Μοναχο κατα την διαρκεια της εκει εκθεσης4. Πραγματι, σπανια ο ανορθολογισμος της λανθασμενης επαγωγικης, της επιπολαια αρνητικης κριτικης εχει τοσο αμεσα και τοσο εντυπωσιακα επιδειχθει.

Αλλα ηταν ο ανορθολογισμος που επιδειχθηκε απολυτα, με τροπο τετοιο ωστε να μας πεισει σημερα; Η συμφωνια του με τον Χιτλερ στην αποκηρυξη του Εξπρεσιονισμου πρεπει να ηταν ενα σοκ για τον Ziegler, γιατι μια τετοια συμπτωση αποψεων θα ηταν θανασιμη για οποιονδηποτε ανθρωπο. Ωστοσο ο τσαρλατανος του Μοναχου μπορει να ειχε τους λογους του (αν και ειναι δυσκολο να δει κανεις ποιοι μπορει να ειναι αυτοι) για να καλυψει τα ιχνη του Φασισμου. Ετσι αν προκειται να φθασουμε στην καρδια του ζητηματος, δεν πρεπει να εστιασουμε στην χρονολογικη ατυχια του Ziegler, ή εστω στο ιδιο το αρθρο του, αλλα αντιθετα να κατευθυνουμε την προσοχη μας στο πρελουδιο της συζητησης στο συνολο της οπως αναφερεται απο τον Leschnitzer στην παλιοτερη συνεισφορα του στην συζητηση για τον Εξπρεσιονιστικο λυρισμο. Αναφερομαστε στην μελετη του Lukacs Η Σπουδαιοτητα και η Παρακμη του Εξπρεσιονισμου, οπως αυτη εκδοθηκε πριν απο τεσσερα χρονια στην Internationale Literatur. Ειναι αυτη η μελετη που περιβαλλει το εννοιολογικο πλαισιο της προσφατης πενθιμης αγορευσης για τον Εξπρεσιονισμο. Σε αυτο που ακολουθει θα εστιασουμε την προσοχη μας σε αυτη, μιας και ο Lukacs παρεχει τα διανοητικα θεμελια για τις συνεισφορες τοσο του Ziegler οσο και του Leschnitzer. Στα συμπερασματα του, ο Lukacs ηταν πραγματι πολυ σημαντικοτερα προσεκτικος απο εκεινους· επεμενε οτι οι συνειδητες τασεις του Εξπρεσιονισμου δεν ηταν Φασιστικες, και οτι στην τελικη αναλυση, ο Εξπρεσιονισμος, «μπορουσε να αναδειχθει σε ενα ησσων συστατικο της Φασιστικης ʽσυνθεσηςʼ». Αλλα στην καταληκτικη συνοψη του παρατηρησε επισης οτι οι «Φασιστες δεν στερουταν δικαιολογησης οταν στον Εξπρεσιονισμο διεκριναν μια κληρονομια που μπορουσαν να χρησιμοποιησουν». Ο Γκεμπελς ειχε βρει τους «σπορους καποιων καλων ιδεων»5 εδω, γιατι «ως ο λογοτεχνικος τροπος που αντιστοιχει στον πληρως ανεπτυγμενο ιμπεριαλισμο (!), ο Εξπρεσιονισμος εδραιωνεται σε μια ανορθολογικη μυθολογια. Το δημιουργικο του υφος τεινει προς αυτο ενος συναισθηματικου, ρητορικου, κενολογου μανιφεστο, ενος στομφωδη ψευτο-ακτιβισμου….Αυτο που σκοπευαν οι Εξπρεσιονιστες ηταν αναμφιβολα το ακριβως αντιθετο του αταβιστικου. Αλλα μιας και δεν μπορουσαν να απελευθερωσουν τους εαυτους τους διανοητικα απο τον ιμπεριαλιστικο παρασιτισμο, και μιας και ηταν συμπαικτες στην ιδεολογικη παρακμη της ιμπεριαλιστικης μπουρζουαζιας χωρις να παρεχουν ουτε κριτικη ουτε αντισταση, δρωντας ανα περισταση ως η πρωτοπορια της, η δημιουργικη τους μεθοδος μπορουσε χωρις διαστρεβλωση να πιεστει στην υπηρεσια εκεινης της συνθεσης της παρακμης και του αταβισμου που αποτελει την δημαγωγια του Φασισμου». Μπορει αμεσα να ειδωθει πως η αποψη οτι ο Εξπρεσιονισμος και ο Φασισμος εχουν βγει απο το ιδιο καλουπι βρισκει εδω την οριστικη της πηγη. Η αντιθεση του Εξπρεσιονισμου εναντια – επιτρεψτε μας να πουμε – στην Κλασικη Κληρονομια, ειναι εξισου ακαμπτη στον Lukacs οσο και στον Ziegler. Ωστοσο, στον Lukacs αποκτα μια εννοιολογικη θεμελιωση και δεν προκειται απλα για ενα ζητημα παθητικων δημοσιογραφικων αποσπασματων.

Ωστοσο, αντικειμενικα η αντιθεση δεν ειναι τοσο ευκολα επιδειξιμη. Οποιοσδηποτε δει κυριολεκτικα την μελετη του Lukacs (μια διαδικασια που προτεινεται ανεπιφυλακτα: το πρωτοτυπο ειναι παντα πιο διδακτικο), θα παρατηρησει πως απο την αρχη κιολας δεν υπαρχει οποιαδηποτε αναφορα σε κανεναν Εξπρεσιονιστη ζωγραφο. Ο Marc, ο Klee, ο Kokoschka, ο Nolde, ο Kandinsky, ο Grosz, ο Dix, o Chagall απλα δεν αναφερονται καν – για να μην πουμε τιποτα για τους μουσικους παραλληλους τους, οπως τα συγχρονα εργα του Schonberg. Αυτο ειναι ακομη πιο εντυπωσιακο μιας και οι συναψεις μεταξυ ζωγραφικης και λογοτεχνιας την εποχη εκεινη ηταν εξαιρετικα κοντινες, και οι ζωγραφικες του Εξπρεσιονισμου ηταν μακραν πιο χαρακτηριστικες του κινηματος απο την λογοτεχνια του. Η αναφορα στους ζωγραφους, επιπλεον, θα εφερε το προσθετο πλεονεκτημα να κανει δυσκολοτερη την απορριψη του Εξπρεσιονισμου τοσο κατηγορηματικα, γιατι καποιες απο τις εικονες του διατηρουν μια διαρκη σημασια και σπουδαιοτητα. Αλλα ακομη και τα λογοτεχνικα εργα δεν εχουν λαβει την προσοχη που τους αξιζει, ειτε ποιοτικα ειτε ποσοτικα – οι κριτικοι τους αρκουνται στην ικανοποιηση που τους δινει μια ιδιαιτερα περιορισμενη και εξαιρετικα ασυνηθιστη «συλλογη». Ο Trackl, ο Heym, και η Else Lasker-Schuler ειναι εντελως αποντες· η πρωϊμη δουλεια του Werfel αναφερεται μονο και μονο επειδη εγραψε μερικους πασιφιστικους στιχους· το ιδιο αληθευει και για τους Ehrenstein και Hasenclever. Τα πρωϊμα και αλλα σημαντικα ποιηματα του Johannes Becher ελκουν απλα το σχολιο οτι ο συγγραφεας «καταφερε σταδιακα να απορριψει τον Εξπρεσιονιστικο τροπο, ενω τα αποσπασματα απο τους ποιητισκους οπως ο Ludwig Rubiner βριθουν, ξανα και ξανα μονο για τον σκοπο της ενισχυσης της κατηγοριας του αφηρημενου πασιφισμου. Σημαντικα, ενα αποσπασμα απο τον Rene Schickele εισαγεται επισης στην συναφεια αυτη, παρα το γεγονος οτι ο Schickele δεν ηταν ποτε Εξπρεσιονιστης παρα μονο ενας αφηρημενος πασιφιστης (οπως και πολλοι αλλοι αξιοι ανδρες και ποιητες, ο Herman Hesse και ο Stefan Zweig μεταξυ τους).

Ποιο ειναι το υλικο λοιπον που χρησιμοποιει ο Lukacs για να αναπτυξει την αποψη του για τους Εξπρεσιονιστες; Παιρνει εισαγωγες ή υστερογραφα ανθολογιων, «εισαγωγες» του Pinthus, αρθρα εφημεριδων απο τους Leonahard, Rubiner, Hiller, και αλλα κομματια του ιδιου ειδους. Ετσι δεν φτανει στον πυρηνα του ζητηματος, τα εργα φαντασιας που δημιουργουν μια συμπαγη εντυπωση στον χρονο και τον χωρο, μια πραγματικοτητα που ο παρατηρητης μπορει να ανα-βιωσει για τον εαυτο του. Το υλικο του ειναι δευτερογενες απο την αρχη· ειναι λογοτεχνια για τον Εξπρεσιονισμο, την οποια τοτε συνεχιζει να χρησιμοποιει ως βαση για τις λογοτεχνικες, θεωρητικες και αισθητικες κρισεις του. Αναμφιβολα σκοπος του Lukacs ειναι να διερευνησει την «κοινωνικη βαση του κινηματος και των ιδεολογικων προτασεων που αναδυονται απο την βαση αυτη». Αλλα ετσι υποφερει απο εναν μεθοδολογικο περιορισμο που παραγει μονο μια εννοια των εννοιων, μια μελετη των μελετων και ακομη πιο ασημαντα κομματια. Απο εκει και η σχεδον αποκλειστικη κριτικη απλα των Εξπρεσιονιστικων τασεων και προγραμματων, κυριως εκεινων που διατυπωθηκαν, αν οχι φορτωθηκαν στο κινημα, απο τους ιδιους τους σχολιαστες του.

Στην συναψη αυτη ο Lukacs διατυπωνει πολλες ακριβεις και διακριτικες παρατηρησεις. Ελκει την προσοχη στον «αφηρημενο πασιφισμο», την Μποεμικη εννοια του «μπουρζουα», την «αποδραστικη ποιοτητα», και πραγματι την «ιδεολογια της αποδρασης» στον Εξπρεσιονισμο. Ξανα, αποκαλυπτει την απλα υποκειμενικη φυση της Εξπρεσιονιστικης εξεγερσης, καθως, και του αφηρημενου δεους που υπονοειται στην προσπαθεια του να αναπτυξει την «ουσια» των αντικειμενων με την απεικονιση τους συμφωνα με τον Εξπρεσιονιστικο τροπο. Αλλα ακομη και σε αυτο το ερωτημα της υποκειμενικης φυσης της Εξπρεσιονιστικης εξεγερσης, δεν δικαιωνει πραγματικα τους ποιητες αυτους, ψεγωντας τους – με αποδειξη τους Προλογους – για την «αδικαιολογητη επιδεικτικοτητα» τους, την «μικροσκοπικη μνημειακοτητα» τους. Το ιδιο μπορει να ειπωθει για την αξιωση του πως το μονο που το περιεχομενο των εργων τους φανερωνει ειναι η «αμυδρη περιπλοκοτητα των μικροαστων που εχουν πιαστει στα γραναζια του καπιταλισμου», ή «της αδυναμης διαμαρτυριας των μικροαστων εναντια στις κλωτσιες και τις σπρωξιες του καπιταλισμου». Ακομη και αν δεν ειχαν κανει τιποτε αλλο, ακομη και αν οι Εξπρεσιονιστες δεν ειχαν να διακηρυξουν αλλο μηνυμα κατα την διαρκεια του Μεγαλου Πολεμου απο εκεινο της ειρηνης και του τελους της τυραννιας, αυτο δεν θα εδινε στον Lukacs το δικαιωμα να απορριψει τους αγωνες τους ως σκιαμαχιες ή να τους περιγραψει ως τιποτε περισσοτερο απο μια «ψευτο-κριτικη, παραπλανητικα αφηρημενη, μια μυθοποιητικη μορφη της ιμπεριαλιστικης ψευτο-αντιθεσης» (κυρτα του συγγραφεα).

Αληθευει οτι μετα τον Πολεμο ο Werfel και αλλοι του ειδους του μεταμορφωσαν τον αφηρημενο πασιφισμο τους σε παιδικη τρομπετα· στην συναφεια της επαναστασης, το σλογκαν της «μη-βιας» εξελιχθηκε σε φανερα αντεπαναστατικο αξιωμα. Αλλα αυτο δεν αναιρει τον θεμελιωδως επαναστατικο χαρακτηρα του σλογκαν αυτου κατα την διαρκεια του ιδιου του Πολεμου, πριν το σημειο οταν ο Πολεμος θα μπορουσε να εχει εξελιχθει σε εμφυλιο· και εγινε κατανοητο ακριβως με τον τροπο αυτο απο τους πολιτικους που ειχαν βαλθει να τον συνεχισουν μεχρι το πικρο του τελος. Επιπλεον, δεν υπηρχε ελλειψη Εξπρεσιονιστων προετοιμασμενων να εκδηλωθουν υπερ της «αρετης στα οπλα», της μαστιγας του Χριστου οταν εδιωχνε τους σαραφηδες απο τον Ναο. Τα ιδανικα αυτα της αδελφικης αγαπης δεν ηταν τοσο αφελη οσο ολα αυτα. Πραγματι ο ισχυρισμος οτι ο Εξπρεσιονισμος δεν εγκατελειψε ποτε «τις γενικες ιδεολογικες υποθεσεις του Γερμανικου ιμπεριαλισμου» και οτι η «απολογητικη κριτικη» ενισχυε τελικα τον ιμπεριαλισμο, δεν ειναι απλα μονοπλευρη και διαστρεβλωμενη: ειναι τοσο στρεβλη ωστε να παρεχει ενα πρωτοτυπο παραδειγμα εκεινου του ειδους σχηματικου κοινωνιολογισμου που ο ιδιος ο Lukacs απερριπτε παντα. Αλλα οπως εχουμε ηδη παρατηρησει, τιποτα απο ολα αυτα δεν αγγιζει εστω τα κυριολεκτικα δημιουργικα εργα του Εξπρεσιονισμου, τα οποια μονο μας ενδιαφερουν. Ανηκει ουσιαστικα στο ZielJarbuch6 και σε παρομοιες διατριβες, που ειναι δικαιολογημενα πια ξεχασμενες (παρα το γεγονος οτι υπο την εποπτεια του Heinrich Mann τουλαχιστον δεν υπηρχαν καθολου ιμπεριαλιστικες πολεμικες κραυγες). Ενω σιγουρα δεν υπαρχει καμια αναγκη επεξεργασιας του σημειου πως στις συναισθηματικες εκρηξεις της τεχνης της περιοδου, με τις ημι-αρχαϊκες, ημι-ουτοπικες υποστασεις τους, οι οποιες παραμενουν σημερα εξισου αινιγματικες οσο ηταν και τοτε, μπορουν να βρεθουν πολυ περισσοτερα απο την «ιδεολογια του USPD»7 στο οποιο ο Lukacs θα αρεσκονταν να υποχρεωσει τον Εξπρεσιονισμο. Αναμφιβολα οι συναισθηματικες αυτες εκρηξεις ηταν ακομη πιο διφορουμενες παρα αινιγματικες οταν δεν ειχαν αλλο αντικειμενο εκτος του εαυτου τους. Αλλα η περιγραφη τους ως εκφρασης της «αμυδρης περιπλοκοτητας των μικροαστων» ειναι ελαχιστα ικανοποιητικη. Η ουσια τους ηταν διαφορετικη· αποτελουταν εν μερει απο αρχαϊκες εικονες, αλλα εν μερει επισης απο επαναστατικες φαντασιωσεις οι οποιες ηταν επικριτικες και συχνα εξαιρετικα συγκεκριμενες. Οποιοσδηποτε ειχε αυτια για να ακουσει με δυσκολια θα εχανε το επαναστατικο στοιχειο που περιλαμβαναν οι κραυγες τους, ακομη και αν ηταν απειθαρχητες και ανεξελεγκτες, και «σκορπιζαν» μια αξιολογη ποσοτητα της «κλασικης κληρονομιας» – ή αυτου που τοτε ηταν ακριβεστερα το «κλασικο φορτωμα». Ο μονιμος Νεο-κλασικισμος, ή η πεποιθηση πως ο,τιδηποτε ειχε παραχθει μετα τον Ομηρο ή τον Γκαιτε δεν αξιζε περισυλλογης εκτος και αν ειχε παραχθει κατʼ εικονα τους ή ως αφαιρεση απο αυτους, δεν αποτελει παρα ενα μονο σημειο παρατηρησης απο το οποιο να μπορει να κρατησει κανεις το βλεμμα του στο πιο προσφατο κινημα της πρωτοποριας, ή για να το κρινει.

Δεδομενης μιας τετοιας νοοτροπιας, ποια προσφατα καλλιτεχνικα πειραματα μπορουν πιθανως να αποφυγουν την λογοκρισια; Πρεπει ολα να καταδικαστουν συνοπτικα ως πτυχες της παρακμης του καπιταλισμου – οχι απλα εν μερει, κατι που ισως να μην γινεται κατανοητο, αλλα συνολικα, εκατο τοις εκατο. Το αποτελεσμα ειναι οτι δεν μπορει να υπαρξει τετοιο πραγμα οπως μια πρωτοπορια στο εσωτερικο της υστερης καπιταλιστικης κοινωνιας· τα χειραφετησιακα κινηματα στην υπερδομη αποκλειονται απο το να διαθετουν οποιαδηποτε αληθεια. Αυτη ειναι η λογικη μιας προσεγγισης που ζωγραφιζει τα παντα με ασπρο ή μαυρο – μια που ειναι δυσκολα πιθανο πως θα δικαιωσει την πραγματικοτητα, πραγματι ακομη και να απαντησει στις αναγκες της προπαγανδας. Σχεδον ολες οι μορφες της αντιθεσης στην αρχουσα ταξη που δεν ειναι κομμουνιστικες εξ αρχης συνοψιζονται μαζι με την ιδια την αρχουσα ταξη. Αυτο ισχυει ακομη και οταν, οπως ο Lukacs ανορθολογικα παραδεχεται στην περιπτωση του Εξπρεσιονισμου, η αντιθεση ηταν υποκειμενικα καλων προθεσεων και οι υπερασπιστες του αισθανθηκαν, ζωγραφισαν και εγραψαν ως αντιπαλοι του Φασισμου που επροκειτο να ελθει. Στην εποχη του Λαϊκου Μετωπου, η προσκολληση σε μια τετοια μαυρο-και-ασπρο προσεγγιση φαινεται λιγοτερο καταλληλη απο καθε αλλη φορα· ειναι μηχανιστικη, οχι διαλεκτικη. Ολες αυτες οι αλληλοκατηγοριες και καταδικες πηγαζουν απο την ιδεα πως αφοτου το φιλοσοφικο νημα που καταγεται απο τον Hegel μεσω του Feuerbach ως τον Marx εφθασε στο τελος του, η μπουρζουαζια δεν εχει τιποτε περισσοτερο να μας διδαξει, εκτος απο την τεχνολογια και ισως τις φυσικες επιστημες· ολα τα αλλα ειναι στην καλυτερη περιπτωση «κοινωνιολογικου» ενδιαφεροντος. Ειναι αυτη η αντιληψη που καταδικαζει ενα τετοιο μοναδικο και ανευ προηγουμενου φαινομενο οπως ο Εξπρεσιονισμος ως αντεπαναστικο εξαρχης. Επιτρεπει, και πραγματι υποχρεωνει, τους Εξπρεσιονιστες να φαινονται σαν προδρομοι των Ναζι. Το γενεολογικο δεντρο του Streicher βρισκει τωρα τον εαυτο του απιθανα και εντελως συγκεχυμενα αναβαθμισμενο. Ο Ziegler δημιουργει πραγματι ενα κρεσεντο απο ονοματα που βρισκονται κοσμους μακρια – διακρινωντας τα μονο με κομματα, και καταγραφωντας τα κατα σειρα σαν αδελφια, στην ιδια «δυσφορικη» αδελφοτητα: Bachofen, Rhode, Burkhardt, Nietzsche, Chamberlain, Baumler, Rosenberg». Με τα ιδια επιχειρηματα ο Lukacs αμφιβαλλει ακομη και αν ο Cezanne εχει οποιαδηποτε ουσια ως ζωγραφος, και μιλαει για τους σπουδαιους Ιμπρεσσιονιστες in toto (οχι μονο για τους Εξπρεσιονιστες) με τον ιδιο τροπο που μιλαει για την παρακμη της Δυσης. Στην μελετη του δεν απομενει τιποτα απο αυτους παρα μια «κενοτητα περιεχομενου…η οποια φανερωνει τον εαυτο της καλλιτεχνικα στην συσσωρευση του ανουσιου, των απλα υποκειμενικα σημαντικων επιφανειακων λεπτομερειων».

Σε αντιθεση, οι Νεοκλασικιστες αναδυονται ως πραγματικοι γιγαντες. Η κληρονομια ανηκει σε αυτους μονο. Για τον Ziegler αυτο συμπεριλαμβανει ακομη και την αποψη του Winckelmann για την αρχαιοτητα, με την ευγενη απλοτητα και την γαληνια μεγαλοπρεπεια της, την κουλτουρα μιας μπουρζουαζιας που δεν ειχε ακομη αποσυντεθει, τον κοσμο του περασμενου αιωνα και ακομη πιο πριν. Αντιμετωποι με μια τετοια απλουστευση ειμαστε υποχρεωμενοι να υπενθυμιζουμε στους εαυτους μας οτι η εποχη του Νεο-κλασικισμου σταθηκε μαρτυρας οχι μονο της Γερμανικης μπουρζουαζιας αλλα και της Ιερας Συμμαχιας· οτι οι Νεο-κλασικες στηλες και το «αυστηρο» φεουδαρχικο υφος λαμβανουν υποψη τους αυτη την αντιδραση· οτι η ιδια η Αρχαιοτητα του Winckelmann δεν στερειται σε καμια περιπτωση φεουδαρχικης παθητικοτητας. Αληθευει λοιπον, οτι τα laudatores temporis acta δεν περιοριζονται στον Ομηρο και τον Γκαιτε. Ο Lukacs διατηρει την μεγαλυτερη εκτιμηση για τον Μπαλζακ, διατυπωνει την υποθεση οτι ο Heine ειναι ποιητης εθνικου αναστηματος, και ειναι συχνα τοσο εκτος επαφης απο τον Κλασικισμο ωστε στην μελετη του για τον Heine να μπορει να περιγραψει τον Morike, ο οποιος θεωρουταν παντα απο τους εραστες της παλιοτερης ποιησης ως ενας απο τους αυθεντικοτερους Γερμανους λυρικους, σαν μια «γοητευτικη μη-οντοτητα». Αλλα γενικα, το Κλασικο θεωρειται υγιες, το Ρομαντικο ασθενες, και ο Εξπρεσιονισμος νοσηροτερος ολων, και αυτο δεν προκυπτει απλα μετα την συγκριση του ανοθευτου αντικειμενικου ρεαλισμου που χαρακτηριζει τον Κλασικισμο.

Αυτη δεν ειναι η περισταση για μια λεπτομερεστερη συζητηση ενος θεματος τοσο κρισιμου ωστε μονο η σχολαστικοτερη αναλυση να μπορει να δικαιωσει: γιατι περιλαμβανει ολα τα προβληματα της διαλεκτικης-υλιστικης θεωριας του στοχασμου (Abbildlehre). Θα διατυπωσω ενα σημειο μονο. Η σκεψη του Lukacs εκλαμβανει ως δεδομενη μια κλειστη και ενσωματωμενη πραγματικοτητα που αποκλειει πραγματι την υποκειμενικοτητα του ιδεαλισμου, αλλα οχι και την αψεγαδιαστη «ολοτητα» που εχει παντα ευδοκιμησει καλυτερα στα ιδεαλιστικα συστηματα, συμπεριλαμβανομενων εκεινων της κλασικης Γερμανικης φιλοσοφιας. Το αν μια τετοια ολοτητα για την ακριβεια συνιστα πραγματικοτητα, παραμενει ενα ανοικτο ερωτημα. Εαν ναι, τοτε τα Εξπρεσιονιστικα πειραματα με τις διαλυτικες και παρεμβαλλομενες τεχνικες δεν ειναι παρα ενα κενο jeu dʼ esprit, οπως ειναι και τα πιο προσφατα πειραματα με το μονταζ και τα αλλα τεχνασματα της ασυνεχειας. Ομως τι αν η πραγματικοτητα του Lukacs – μια συνεκτικη, απειρα μεσολαβημενη ολοτητα – δεν ειναι τοσο αντικειμενικη τελικα; Τι αν η συλληψη του της πραγματικοτητας δεν εχει καταφερει να απελευθερωσει τον εαυτο της εντελως απο τα Κλασικα συστηματα; Τι αν η αυθεντικη πραγματικοτητα ειναι και αυτη ασυνεχης; Μιας και ο Lukacs λειτουργει με μια κλειστη, αντικειμενιστικη συλληψη της πραγματικοτητας, οταν αναλαμβανει να εξετασει τον Εξπρεσιονισμο απορριπτει κατηγορηματικα οποιαδηποτε προσπαθεια εκ μερους των καλλιτεχνων να διαλυσουν καθε εικονα του κοσμου, ακομη και εκεινη του καπιταλισμου. Καθε τεχνη που αγωνιζεται να εκμεταλλευτει τις πραγματικες ρωγμες στην επιφανεια των δια-συνδεσεων και να ανακαλυψει το νεο στις ρωγμες τους, φαινεται στα ματια του απλα ως μια εσκεμμενη πραξη καταστροφης. Εξισωνει ετσι το πειραμα στην καταστροφη με μια συνθηκη παρακμης.

Στο σημειο αυτο, ακομα και η ευφυϊα του μειωνεται τελικα. Ισχυει αναμφιβολα οτι ο Εξπρεσιονισμος χρησιμοποιησε, και υπερεβαλλε ακομη, την παρακμη του υστερου πολιτισμου της μπουρζουαζιας. Ο Lukacs απεχθανεται την «συμπαιγνια του στην ιδεολογικη παρακμη της ιμπεριαλιστικης μπουρζουαζιας, χωρις να παρεχει ουτε κριτικη ουτε αντισταση, δρωντας πραγματι κατα περισταση ως η πρωτοπορια της». Αλλα υπαρχει ελαχιστη αληθεια εξαρχης στην ακατεργαστη ιδεα της «συμπαιγνιας»· ο ο ιδιος ο Lukacs αναγνωριζει οτι ο Εξπρεσιονισμος «ηταν ιδεολογικα ενα οχι σημαντικο συστατικο του αντι-πολεμικου κινηματος». Δευτερον, στον βαθμο που η «συμπαιγνια» με την ενεργητικη εννοια ισχυει, στην κυριολεκτικη προαγωγη της πολιτισμικης παρακμης, οφειλει κανεις να αναρωτηθει: δεν υπαρχουν διαλεκτικοι συνδεσμοι μεταξυ της αναπτυξης και της παρακμης; Δεν πρεπει η συγχυση, η ανωριμοτητα και το ακατανοητο παντα και σε καθε περιπτωση να κατηγοριοποιουνται ως μπουρζουαδικη παρακμη; Δεν μπορουν εξισου – σε αντιθεση με αυτη την απλουστευτικη και σιγουρα ανεπαναστατικη αποψη – να αποτελουν μερος της μεταβασης απο τον παλιο κοσμο στον νεο; Ή εστω να αποτελουν μερος του αγωνα που οδηγει σε αυτη την μεταβαση; Αυτο ειναι ενα θεμα που μπορει να επιλυθει μονο με την συμπαγη εξεταση των ιδιων των εργων· δεν μπορει να διευθετηθει απο parti-pris κρισεις παντογνωστων. Ετσι αποτελεσαν οι Εξπρεσιονιστες την «πρωτοπορια» της παρακμης; Θα επρεπε αντιθετα να φιλοδοξουσαν να παιξουν τον γιατρο στο κρεβατι της ασθενειας του καπιταλισμου; Θα επρεπε να εχουν προσπαθησει να επικαλυψουν με γυψο την επιφανεια της πραγματικοτητας, στο πνευμα, ας πουμε, των Νεο-κλασικιστων ή των εκπροσωπων της Νεο-αντικειμενικοτητας;8, αντι να επιμεινουν στις προσπαθειες τους στην καταστροφη; Ο Ziegler ψεγει τους Εξπρεσιονιστες ακομη και με την «ανατροπη της ανατροπης», χωρις να συνειδητοποιει στην απεχθεια του οτι δυο πλην παραγουν ενα συν. Ειναι εντελως ανικανος να εκτιμησει την σημασια της καταστροφης του Νεο-κλασικισμου. Ειναι ακομη λιγοτερο ικανος να κατανοησει τα παραξενα φαινομενα που αναδυθηκαν ακριβως την στιγμη οταν η παλια επιφανεια της πραγματικοτητας κατερρευσε, για να μην πουμε τιποτε για τα προβληματα του μονταζ. Στα ματια του ολα αυτα ειναι απλα «σκουπιδια που εχουν αδεξια συγκολληθει μεταξυ τους», σκουπιδια για τα οποια δεν μπορει να συγχωρεσει τους Φασιστες, παρα το γεγονος οτι ουτε αυτοι τα ανεχονται καθολου – και για την ακριβεια συμμεριζονται απολυτα την γνωμη του.

Η σπουδαιοτητα του Εξπρεσιονισμου βρισκεται ακριβως εκει που ο Ziegler την καταδικαζει: υπονομευσε τις σχηματικες ρουτινες και τον ακαδημαϊσμο στον οποιο οι «αξιες της τεχνης» ειχαν μειωθει. Αντι των αιωνιων «τυπικων αναλυσεων» του εργου της τεχνης, κατευθυνε την προσοχη στα ανθρωπινα οντα και την ουσια τους, στην αναζητηση τους για την οσο πιο δυνατον αυθεντικη εκφραση. Δεν υπαρχει αμφιβολια οτι υπαρχουν απατεωνες που οικειοποιηθηκαν την αβεβαιη και ευκολα αντιγραψιμη ευθυτητα τoυ τονου του, και οτι οι υπερβολικα υποκειμενιστικες υπερβασεις του και τα αοριστα προαισθηματα του δεν σκοπευαν παντα, ή πραγματι σχεδον ποτε, να καθιερωσουν καποια διαρκη αυθεντια. Αλλα μια δικαιη και αμεροληπτη αποτιμηση πρεπει να βασιζεται στην δουλεια των πραγματικων Εξπρεσιονιστων και οχι – για να καταστησω την κριτικη απλουστερη – σε διαστρεβλωσεις, ποσο μαλλον σε απλα λανθασμενες αναμνησεις. Ως φαινομενο, ο Εξπρεσιονισμος δεν ειχε προηγουμενο, αλλα ο ιδιος σε καμια περιπτωση δεν θεωρουσε πως στερουταν παραδοσης. Το εντελως αντιθετο ισχυει. Οπως αποδεικνυει το Blaue Reiter, λεηλατησε το παρελθον για τους ομοια σκεπτομενους μαρτυρες, θεωρησε οτι μπορει να διακρινει αντιστοιχιες στο Grunewald, στην πρωτογονη τεχνη και στο Μπαροκ ακομη. Εαν καταφερε ο,τιδηποτε αλλο, σιγουρα ανεσκαψε πολλες παραλληλους παρα λιγοτερες. Βρηκε λογοτεχνικους προκατοχους στο Ορμη και Θυελλα κινημα του 1770, ανακαλυψε σεβασμια προτυπα στα οραματικα εργα του νεου και του ηλικιωμενου Γκαιτε – στο Wanderers Sturmlied, στο Harzreise im Winter, στην Pandora και στο δευτερο μερος του Faust. Επιπλεον, δεν αληθευει οτι οι Εξπρεσιονιστες ειχαν αποξενωθει απο τους απλους ανθρωπους λογω της συντριπτικης αλαζονειας τους. Ξανα, το αντιθετο ισχυει. Το Blaue Reiter μιμηθηκε τα βιτρο στο Murnau9· για την ακριβεια ηταν οι πρωτοι που ανοιξαν τα ματια του κοσμου στην συγκινητικη και αποκοσμη αυτη μορφη λαϊκης τεχνης. Παρομοια, εστιασαν την προσοχη τους στα σχεδια παιδιων και φυλακισμενων, στα αναστατωσιακα εργα των διανοητικα ασθενων και στην πρωτογονη τεχνη. Ανακαλυψαν απο την αρχη την «Σκανδιναβικη διακοσμητικη τεχνη», τα φανταστικα περιπλοκα σκαλισματα που βρισκονται στα καθισματα των χωρικων και τις κασελες τους απο τον 18ο αιωνα, ερμηνευοντας τα ως το πρωτο «οργανικο-ψυχικο στυλ» και προσδιοριζοντας το ως ενα ειδος μυστικης Γοτθικης παραδοσης, μεγαλυτερης αξιας απο το απανθρωπα κρυσταλλινο, αριστοκρατικο στυλ της Αιγυπτου, και του Νεο-κλασικισμου ακομη. Δεν χρειαζεται καν να προσθεσουμε οτι η «Σκανδιναβικη διακοσμητικη τεχνη» ειναι ενας τεχνικος ορος απο την ιστορια της τεχνης, και οτι ουτε το ειδος ουτε και ο διακριτικος ζηλος με τον οποιο οι Εξπρεσιονιστες τον υποδεχθηκαν ειχε ο,τιδηποτε κοινο με την απατηλη Σκανδιναβικη αιρεση του Rosenberg, της οποιας σιγουρα δεν αποτελει «προελευση». Πραγματι το Σκανδιναβικο σκαλισμα του βριθει Ανατολιτικων επιρροων· οι ταπετσαριες και ο «γραμμικος διακοσμος» γενικα αποτελουσαν ενα επιπλεον στοιχειο στον Εξπρεσιονισμο. Υπαρχει ενα ακομη σημειο που ειναι σημαντικοτερο ολων. Παρα την ικανοποιηση που οι Εξπρεσιονιστες εβρισκαν στην «βαρβαρικη τεχνη», ο τελικος σκοπος τους ηταν ανθρωπιστικος· τα θεματα τους ηταν σχεδον αποκλειστικα ανθρωπινες εκφρασεις του αγνωστου, του μυστηριου που ειναι ο ανθρωπος. Εντελως ξεχωρα απο τον πασιφισμο τους, αυτο προκυπτει ακομη και απο τις καρικατουρες τους και την εκ μερους τους χρηση των βιομηχανικων μοτιβων· η λεξη «ανθρωπος» ηταν ενα εξισου κοινο χαρακτηριστικο της Εξπρεσιονιστικης ορολογιας εκεινων των ημερων οσο και η αντιθετη της, το «ομορφο κτηνος», ειναι σημερα μεταξυ των Ναζι. Υποβληθηκε επισης στην κακοποιηση. Η «αποφασισμενη ανθρωποτητα» εμφανιστηκε παντου· οι ανθολογιες τους ειχαν τιτλους οπως Menschheitsdammerung (Χαραμα της Ανθρωποτητας) ή Kameraden der Menscheit (Φιλοι της Ανθρωποτητας) – νεκρες κατηγοριες, αναμφιβολα, αλλα πολυ μακρια απο τις προ-Φασιστικες κραυγες. Ενας αυθεντικα επαναστατικος, διαυγης ανθρωπιστικος υλισμος εχει καθε λογο να συκοφαντησει μια τετοια κενολογη ρητορικη· κανεις δεν ισχυριζεται οτι ο Εξπρεσιονισμος πρεπει να εκληφθει ως προτυπο ή να θεωρηθει ως ενας «προδρομος». Αλλα δεν υπαρχει και καμια δικαιολογια για την αναζωογονηση του ενδιαφεροντος στον Νεο-κλασικισμο με την ανανεωση των αναχρονιστικων μαχων με εναν Εξπρεσιονισμο που εχει προ πολλου απαξιωθει. Ακομη και αν ενα καλλιτεχνικο κινημα δεν αποτελει εναν «προδρομο» για ο,τιδηποτε, μπορει για αυτον ακριβως τον λογο να φαινεται κοντινοτερο στους νεους καλλιτεχνες απο εναν κλασικισμο τριτου χεριου ο οποιος αυτοαποκαλειται «σοσιαλιστικος ρεαλισμος» και διατιθεται ως τετοιος. Υπερθετημενος στην αρχιτεκτονικη, την ζωγραφικη και την λογοτεχνια της Επαναστασης, τις καταπνιγει. Το τελικο προϊον δεν ειναι ενα ζωγραφισμενο Ελληνικο αγγειο αλλα ο υστερος Becher ως ενα ειδος Wildenbruch10. Ενας ακομη αυθεντικοτερος κλασικισμος αποτελει αναμφιβολα κουλτουρα, αλλα απεσταγμενη, αποσπασμενη, σχηματοποιημενη. Ειναι κουλτουρα ειδωμενη χωρις παθος11.

Για ολα αυτα, τα παθη μιας περασμενης περιοδου αναμοχλευουν ακομη την διαφωνια. Ετσι ισως ο Εξπρεσιονισμος να μην ειναι ξεπερασμενος τελικα· μπορει να διαθετει ακομη αρκετη ζωη εντος του; Σχεδον αθελα του, το ερωτημα μας φερνει πισω στο αφετηριακο σημειο των στοχασμων μας. Οι εκνευριστικες φωνες που πρεπει να ακουστουν σημερα σιγουρα δεν εγγυουνται οι ιδιες μια καταφατικη απαντηση. Ουτε και τα τρια προβληματα που ο Ziegler εθεσε στον επιλογο του αρθρου του ριχνουν οποιοδηποτε νεο φως. Ο Ziegler θετει, για να δοκιμασει την ιδια την εχθροτητα του προς το κινημα, τα ερωτηματα: «Αρχαιοτητα: ʽευγενης απλοτητα και γαληνια μεγαλοπρεπειαʼ – την βλεπουμε ακομη με αυτο το φως;». «Φορμαλισμος: ʽεχθρος νουμερο ενα καθε λογοτεχνιας που φιλοδοξει σε σπουδαια υψη – συμφωνουμε με αυτο;». «Εγγυτητα με τους ανθρωπους, λαϊκος χαρακτηρας: τα θεμελιωδη κριτηρια καθε πραγματικα σπουδαιας τεχνης – το αποδεχομαστε αυτο χωρις ενδοιασμο;». Ειναι απολυτα σαφες οτι ακομη και αν καποιος απαντησει στις ερωτησεις αυτες αρνητικα, ή τις απορριψει ως ασαφως διατυπωμενες, δεν σημαινει απαραιτητα οτι διατηρει ακομη «ιχνη Εξπρεσιονισμου» εντος του. Ο Χιτλερ – και δυστυχως, οταν κανεις αντιμετωπιζει ερωτησεις τοσο ωμα διατυπωμενες, δεν μπορει να αποφυγει να τον σκεφθει – ο Χιτλερ εχει ηδη ανεπιφυλακτα απαντησει στην πρωτη και την τριτη ερωτηση καταφατικα, αλλα αυτο δεν τον τοποθετει στην πλευρα μας.

Ας αφησουμε παραμερα την «ευγενη απλοτητα και την γαληνια μεγαλοπρεπεια», η οποια περιλαμβανει μια σαφως ιστορικη, στοχαστικη ερωτηση, και μια στοχαστικη νοοτροπια προς την ιστορια. Ας περιοριστουμε στα ερωτηματα του «φορμαλισμου» και της «εγγυτητας με τους ανθρωπους», οσο διφορουμενα και αν εχουν διατυπωθει στην παρουσα συναφεια. Σιγουρα δεν υπαρχει αντιρρηση οτι ο φορμαλισμος ηταν το λιγοτερο απο τα ελαττωματα της Εξπρεσιονιστικης τεχνης (η οποια δεν πρεπει να συγχεεται με τον Κυβισμο). Αντιθετα, υπεφερε περισσοτερο απο την αμελεια για την μορφη, απο μια πληθωρα εκφρασεων ακατεργαστα, αγρια ή χαωτικα εκτοξευμενων· το στιγμα της ηταν ο αμορφισμος. Αποζημιωσε για αυτο με το παραπανω, ωστοσο, με την εγγυτητα του με τους ανθρωπους, την εκ μερους του χρηση του φοκλορ. Αυτο διαψευδει την αποψη που διατηρουσε ο Ziegler για αυτον, ο οποιος αντιλαμβανεται την αποψη του Winckelmann για την Αρχαιοτητα και τον ακαδημαϊσμο που προεκυψε απο αυτον ως ενα ειδος ισοτιμου του Φυσικου Νομου. Αρκει, σαφως, οτι η πλαστη τεχνη (kitsch) ειναι δημοφιλης, με την αρνητικη εννοια. Ο ανθρωπος της επαρχιας του 19ου αιωνα ανταλλαξε την ζωγραφισμενη ντουλαπα του για μια εργοστασιακα κατασκευασμενη επιδεικτικη ιματιοθηκη, τα παλια, εντονα ζωγραφισμενα γυαλινα για μια εγχρωμη εκτυπωση και θεωρουσε τον εαυτο του στα υψη της μοδας. Αλλα ειναι απιθανο οτι θα παρασυρθει οποιοσδηποτε στην συγχυση των δηλητηριωδων αυτων φρουτων του καπιταλισμου με τις γνησιες εκφρασεις του λαου· μπορουν να φανουν πως εχουν ανθησει σε πολυ διαφορετικο εδαφος, ενα με το οποιο θα εξαφανιστουν.

Ο Νεο-κλασικισμος, ωστοσο, δεν ειναι σε καμια περιπτωση ενα τετοιο σιγουρο αντιδοτο στο kitsch· ουτε και περιλαμβανει καποιο αυθεντικα λαϊκο στοιχειο. Ειναι ο ιδιος υπερβολικα «υψηλου επιπεδου» και το υποβαθρο στο οποιο στεκει τον αποδιδει υπερβολικα τεχνητο. Αντιθετα, οπως εχουμε ηδη τονισει, οι Εξπρεσιονιστες επεστρεψαν πραγματι στην λαϊκη τεχνη, αγαπησαν και σεβαστηκαν το φολκλορ – πραγματι, στον βαθμο που αφορα την ζωγραφικη, ηταν οι πρωτοι που το ανακαλυψαν. Συγκεκριμενα, ζωγραφοι απο χωρες που ειχαν μολις αποκτησει την ανεξαρτησια τους, Τσεχοι, Λετονοι και Γιουγκοσλαβοι καλλιτεχνες γυρω στο 1918, ανακαλυψαν ολοι στον Εξπρεσιονισμο μια προσεγγιση που ηταν απειρα εγγυτερη στις δικες τους ιδιαιτερες παραδοσεις απο την πλειοψηφια των αλλων καλλιτεχνικων στυλ, για να μην αναφερθουμε καν στον ακαδημαϊσμο. Αν η Εξπρεσιονιστικη τεχνη παραμενει συχνα ακατανοητη για τον παρατηρητη (οχι παντα· αρκει να σκεφθουμε τον Grosz, τον Dix ή τον νεαρο Μπρεχτ), αυτο μπορει να υποδηλωνει μια αποτυχια εκπληρωσης των προθεσεων της, αλλα μπορει να σημαινει επισης οτι ο παρατηρητης δεν διαθετει ουτε την διαισθητικη κατανοηση που χαρακτηριζει τους ανθρωπους που δεν εχουν αποπαραμορφωθει απο την εκπαιδευση, ουτε την ανοικτομυαλια που ειναι απαραιτητη για την εκτιμηση καθε νεας τεχνης. Αν, οπως θεωρει ο Ziegler, η προθεση του καλλιτεχνη ειναι να παραπλανησει, τοτε η Εξπρεσιονιστικη τεχνη ηταν μια πραγματικη υπερβαση στην λαϊκη τεχνη. Αν ειναι το επιτευγμα που μετραει, τοτε ειναι λανθασμενη η επιμονη πως καθε μια φαση της διαδικασιας ειναι εξισου κατανοητη: ο Πικασσο ηταν ο πρωτος που ζωγραφισε «σκουπιδια αδεξια κολλημενα μεταξυ τους», προκαλωντας την φρικη ακομη και των καλλιεργημενων ανθρωπων. Σε ενα μακραν χαμηλοτερο επιπεδο, η σατιρικη φωτογραφια του Heartfield ηταν τοσο κοντα στους ανθρωπους ωστε πολλοι που ηταν διανοουμενοι αρνηθηκαν εκτοτε να εχουν ο,τιδηποτε ειχε να κανει με το μονταζ. Αν ο Εξπρεσιονισμος μπορει ακομη να προκαλεσει διαφωνιες σημερα, ή αν δεν ειναι σε καθε περιπτωση περα απο καθε συζητηση, τοτε συνεπαγεται οτι πρεπει να υπαρχουν σε αυτον πολυ περισσοτερα απο την «ιδεολογια του USPD», το οποιο εχει τωρα χασει καθε υπο-δομη που διεθετε ποτε. Τα προβληματα του Εξπρεσιονισμου θα συνεχισουν να αξιζουν τον προβληματισμο που εμπνεουν μεχρι να ξεπεραστουν απο καλυτερες λυσεις απο εκεινες που προτεινουν οι θιασωτες του. Αλλα οι αφηρημενοι μεθοδοι σκεψης που επιδιωκουν να προσπερασουν με ταχυτητα τις προσφατες δεκαετιες της πολιτισμικης μας ιστοριας, αγνοωντας τα παντα που δεν ειναι ξεκαθαρα προλεταριακα, δυσκολα θα καταφερουν να παρεχουν τις λυσεις αυτες. Η κληρονομια του Εξπρεσιονισμου δεν εχει παψει να υπαρχει, επειδη δεν εχουμε ακομη αρχισει να την σκεφτομαστε καν.

1 Der blaue Reiter, ιδρυθηκε στο Μοναχο το 1911, ηταν η δευτερη σημαντικοτερη σχολη της Γερμανικης Εξπρεσσιονιστικης ζωγραφικης, μετα το Die Brucke. Τα σπουδαιοτερα μελη του ηταν ο Wassily Kandinsky, o Franz Marc, και ο August Macke.

2 Bernhard Ziegler ηταν το ψευδονυμο του Alfred Kurella, το αρθρο του οποιου «Nun ist dies Erbe zuende…» δημοσιευθηκε στο Das Wort, το 1937, τ.9.

3 Το Menschheitsdammerung, επιμεληθηκε απο το Kurt Pinthus και εκδοθηκε το 1920, ηταν η πιο επιδραστικη ανθολογια Εξπρεσσιονιστικης λυρικης ποιησης, και περιλαμβανε δειγματα της δουλειας των Trakl, Benn, Werfel, Becher, Lasker-Schuler, Heym και Stadler. Το Dammerung στον τιτλο ηταν διφορουμενο, υπονοωντας ταυτοχρονα το λυκοφως του ανθρωπινου ειδους που ειχε παρακμασει κατα την διαρκεια του Παγκοσμιου Πολεμου, και την γεννηση μιας νεας, εξιλεωμενης ανθρωποτητας.

4 Τον Ιουνιο του 1937, οι Ναζι οργανωσαν μια Εκθεση Εκφυλισμενης Τεχνης στο Μοναχο, στην οποια χλευαζονταν πρωτοποριακα εργα, λεηλατημενα απο τα μουσεια της Γερμανιας.

5 Το 1933 ο Γκεμπελς ειχε πει: «Ο Εξπρεσσιονισμος περιεχει τους σπορους καποιων καλων ιδεων, μιας και υπαρχει κατι Εξπρεσσιονιστικο σε ολοκληρη την εποχη».

6 Επιμελημενο απο το Kurt Hiller, το ZielJarbucher κυκλοφορησε απο το 1915 ως το 1920 (αν και απαγορευτηκε το 1916 λογω των πασιφιστικων του αποψεων). Αποτελουσε το οχημα του προσωπικου ουτοπικου ακτιβισμου του Hiller ο οποιος επιδιωκε την εδραιωση της ηγεμονιας μιας διανοητικης αριστοκρατιας.

7 Το USPD (Ανεξαρτητο Σοσιαλδημοκρατικο Κομμα της Γερμανιας) δημιουργηθηκε ως αποσχιση απο το SPD (Σοσιαλδημοκρατικο Κομμα) το 1916, ως διαμαρτυρια εναντια στην πολεμικη επιδιωξη. Απο το 1919 ως το 1920, καταλαμβανε μια θεση αναμεσα στα Σοσιαλδημοκρατικα και Κομμουνιστικα Κομματα. Το 1920, το Συνεδριο του Κομματος του ψηφισε την συγχωνευση του με το δευτερο, αλλα πρακτικα οι περισσοτεροι των ηγετων του και πολλα απο τα μελη του επεστρεψαν στο πρωτο.

8 Η Neue Sachlichkeit, ή Νεο-Αντικειμενικοτητα, εκπροσωπουσε μια μη-πολιτικη παλινδρομηση απο τις συναισθηματικες διαχυσεις του εξπρεσσιονισμου. Οι τυπικοι εκφραστες της κυμαινονταν απο τον Erich Kastner μεχρι και συγγραφεις οπως ο Ernst Junger. Η εμφαση στην ψυχραιμη αποστασιοποιηση αφησε το σημαδι της και στον Μπρεχτ.

9 Xωριο στην Βαυαρια οπου o Kandinsky, ενα απο τα επιφανη μελη του Blaue Reiter, ειχε ενα σπιτι οπου περνουσε τα καλοκαιρια απο το 1908 μεχρι το ξεσπασμα του πολεμου.

10 Ενας ησσονος σημασιας συγγραφεας της Wilhelmineιανης εποχης που ειδικευτηκε στα μνημειωδη ιστορικα δραματα.

11 Ενα υπονοουμενο στον ορισμο του Ζολα για την Νατουραλιστικη τεχνη ως «φυση ειδωμενη με παθος».

πηγή athens.indymedia.org

About these ads

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 50 other followers

%d bloggers like this: