Archive for Αύγουστος, 2011


Μια μεγάλη μορφή της σοβιετικής μουσικής
 

Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Σοβιετικούς συνθέτες και μουσικούς παιδαγωγούς της Σοβιετικής Ενωσης, υπεύθυνος για πολλά χρόνια για τη μουσική – αισθητική αγωγή των παιδιών και των νέων, χιλιάδες από τους οποίους χάρη σ’ αυτήν την αγωγή και στην αμέριστη κρατική ενίσχυση του σοβιετικού κράτους εξελίχθηκαν σε κορυφαίους μουσικούς.

Ο λόγος για τον πολυβραβευμένο συνθέτη και πιανίστα Ντμίτρι Μπορίσοβιτς Καμπαλέφσκι, εμβληματική μορφή της σοβιετικής μουσικής – στις 17 Φεβρουαρίου συμπληρώνονται 24 χρόνια από το θάνατό του – ο οποίος, παρά τη σημαντικότατη προσφορά του στο μουσικό πολιτισμό της πατρίδας του αλλά και ευρύτερα, παραμένει σχεδόν άγνωστος στο ελληνικό μουσικόφιλο κοινό. Ενα κοινό το οποίο συνεχίζει να είναι ελάχιστα ή στρεβλά πληροφορημένο για τα σημαντικότατα πολιτιστικά επιτεύγματα της σοβιετικής περιόδου και για σπουδαίες μορφές της μουσικής δημιουργίας, όπως ο Ντ. Καμπαλέφσκι. Το έργο αυτών των δημιουργών που ανδρώθηκαν μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, εμπνεύστηκαν από τα ιδανικά του σοσιαλισμού και ξεδίπλωσαν τις δημιουργικές τους δυνάμεις σε όλα τα είδη της μουσικής τέχνης, στη συντριπτική πλειοψηφία συνεχίζει να προσκρούει στο «τείχος» της αποσιώπησης, που επιμελώς υψώνουν τα διάφορα κέντρα πολιτισμού και πληροφόρησης της «ελεύθερης Δύσης». Αυτό το «τείχος», πάντως, δεν είναι σε θέση να αποκρύψει τη μεγάλη αλήθεια: ότι μετά τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία δημιουργήθηκαν οι συνθήκες για τη διαμόρφωση ενός νέου μουσικού πολιτισμού, με συνεπή δημοκρατικό, παλλαϊκό χαρακτήρα. Πως στη Σοβιετική Ενωση δημιουργήθηκε ένα τεράστιο δίκτυο μουσικών ιδρυμάτων, συγκροτημάτων όπερας και συναυλιών, προσιτό για όλους, που έδωσε τους πιο γλυκούς «καρπούς». Ενδεικτικό της μεγάλης σημασίας που δόθηκε στη μουσική καλλιέργεια του λαού, από τα πρώτα κιόλας χρόνια της Επανάστασης, είναι το δημοσίευμα της «Πράβντα» (4/7/1919): «Μόσχα. Το Σοβιέτ του Κυβερνείου Αντιπροσώπων των Εργατών, Αγροτών και Κόκκινων στρατιωτών αποφάσισε να ανοίξει πειραματικές σχολές μουσικής στο προάστιο Σεργκίγιεφσκι και στο χωριό Ουχτόμσκογε κοντά στο σταθμό Λιούμπερτσι, καθώς επίσης και λαϊκό ωδείο στο χωριό Τσέρκοφ κοντά στο σταθμό Ταράσοφκα». Χάρη στη δημιουργία κρατικής μουσικής υποδομής, σε όλη την επικράτεια της Σοβιετικής Ενωσης, σε πόλεις και χωριά, από τις Δημοκρατίες του ευρωπαϊκού τμήματος μέχρι τη Σιβηρία, την κεντρική Ασία και την Υπερκαυκασία, ο τομέας της μουσικής γνώρισε πρωτοφανή άνθιση στη σοβιετική περίοδο και αποτέλεσε ένα νέο σταθμό στην ανάπτυξη της παγκόσμιας μουσικής δημιουργίας.

 

 

Πολύ σημαντικό ρόλο σ’ αυτήν την ανάπτυξη έπαιξαν κορυφαίοι Σοβιετικοί συνθέτες, όπως ο Ντ. Καμπαλέφσκι, που «έφυγε» από τη ζωή στις 17 Φεβρουαρίου 1987. Γεννημένος στην Πετρούπολη, στις 30 Δεκεμβρίου 1904 – λίγο πριν το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1905 – σπούδασε στο Ωδείο της Μόσχας, με καθηγητές τον Μπ. Γκολντενβάιζερ στο πιάνο και τον Μιασκόφσκι στη σύνθεση, σημαντική προσωπικότητα της ρωσικής – σοβιετικής μουσικής. Μετά την αποφοίτησή του από το Ωδείο, έγινε καθηγητής διδάσκοντας από το 1939 σύνθεση. Ενα χρόνο μετά (1940), γίνεται μέλος του ΚΚΣΕ και από το 1954 μέλος του συμβουλίου του υπουργείου Πολιτισμού της ΕΣΣΔ. Τακτικό μέλος της Ακαδημίας Παιδαγωγικών Επιστημών της ΕΣΣΔ, από το 1952, υπήρξε γραμματέας της Ενωσης Μουσικοσυνθετών της ΕΣΣΔ.

Η μουσική εκπαίδευση ήταν στο κέντρο της πολύχρονης δραστηριότητας του Ντ. Καμπαλέφσκι, ο οποίος υπήρξε υπεύθυνος της Επιτροπής Μουσικής – Αισθητικής Αγωγής των νέων. Ως πιανίστας και μαέστρος έδωσε συναυλίες με δικά του έργα. Βάση των περισσότερων έργων του ήταν τα σύγχρονα, σημαντικά από κοινωνική άποψη θέματα. Συχνά πηγή έμπνευσής του ήταν η σοβιετική νεολαία και τα παιδιά, όπως σε τρία από τα κοντσέρτα του – το Κοντσέρτο για βιολί (κρατικό βραβείο της ΕΣΣΔ του 1949), το 1ο Κοντσέρτο για βιολοντσέλο (1949) και το 3ο Κοντσέρτο για πιάνο (1952) – καθώς και σε καντάτες, παιδικά τραγούδια και έργα πιάνου. Σπουδαίο ρόλο στη δημιουργία του έπαιξε το λυρικό στοιχείο. Η μουσική του χαρακτηρίζεται από σαφή μελωδική εκφραστικότητα, φωτεινούς τόνους, αισιοδοξία, δυναμισμό, χιούμορ…

Ταυτόχρονα, ο Καμπαλέφσκι στη μουσική του έχει αποτυπώσει τα τραγικά γεγονότα του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου. Για παράδειγμα, στην όπερα «Η οικογένεια του Ταράς» (κρατικό βραβείο της ΕΣΣΔ του 1951), διασκευή του μυθιστορήματος του Μπ. Γκορμπάτοφ «Οι αλύγιστοι», που αναφέρεται στον αγώνα του σοβιετικού λαού κατά των φασιστών κατακτητών. Στην όπερα «Κόλας Μπρενιόν» (1937, δεύτερη παραλλαγή 1968, βραβείο Λένιν του 1972), διασκευή του ομώνυμου μυθιστορήματος του Ρ. Ρολάν, παράλληλα με το λυρικό θέμα εκφράζεται και η κοινωνική σύγκρουση. Συνέθεσε, επίσης, τις όπερες «Στη Φωτιά» («Εξω από τη Μόσχα» 1943), «Νικήτα Βερσίνιν», «Αδελφές». Πλούσιο είναι και το συμφωνικό του έργο. Συνέθεσε 4 συμφωνίες (1932, 1933, 1934, 1956), κοντσέρτα για ορχήστρα και για πιάνο (τρία), βιολί και βιολοντσέλο. Επίσης, τη σουίτα για χορωδία και ορχήστρα «Λαϊκοί εκδικητές» (1942), την καντάτα «Λενινιστές», το «Ρέκβιεμ» για σολίστες, δύο χορωδίες και ορχήστρα κ.ά. Από τα έργα μουσικής δωματίου που έγραψε ξεχωρίζουν τα δύο κουαρτέτα εγχόρδων (το αρ. 2, γραμμένο το 1945 πήρε το Κρατικό Βραβείο της ΕΣΣΔ του 1946), τα 24 πρελούδια για πιάνο κ.ά. Συνέθεσε, επίσης, μουσική για κινηματογραφικές ταινίες και θεατρικές παραστάσεις. Καλλιτέχνης του Λαού της ΕΣΣΔ (1963), τιμήθηκε με δύο παράσημα Λένιν και άλλα βραβεία.

 

Ρουμπίνη ΣΟΥΛΗ
«Το μέλλον δε θα μας συγχωρέσει»…

Το τελευταίο γράμμα του μεγάλου Σοβιετικού συνθέτη και κομμουνιστή που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή

 

Είναι φορές που μια χούφτα αράδες αρκούν να τρέψουν σε φυγή όλους τους πρόθυμους απολογητές του «τέλους της ιστορίας». Ενα τέτοιο κείμενο είναι και αυτό που αναδημοσιεύει σήμερα ο «Ρ». Ενα γράμμα που ο θάνατος το έφερε να αποτελεί ένα είδος «τελευταίας επιθυμίας» ενός εκπληκτικού ανθρώπου, καλλιτέχνη, κομμουνιστή, του Σοβιετικού, Τιχόν Χρένικοφ, που έφυγε από τη ζωή στις 14 Αυγούστου, σε ηλικία 95 ετών (βλ. «Ρ» 17/8).

Στις 21/8, η εφημερίδα «Ισβέστια» δημοσίευσε αυτό το ντοκουμέντο που ήρθε στα χέρια της μια βδομάδα πριν το θάνατο του Χρένικοφ. Το κείμενο είναι αποκαλυπτικό, τόσο για το ήθος του συντάκτη του, όσο και για την ολοκληρωτική διάλυση της σοσιαλιστικής πολιτιστικής υποδομής από το σημερινό καθεστώς της Ρωσίας.

Αφορμή για το γράμμα στάθηκε το εξής γεγονός: Στην πόλη Βλαντίμιρ υπάρχει το Κέντρο Χορωδιακής Μουσικής Βλαντίμιρο-Σουζντάλσκαγια Ρους. Στο πλαίσιό του λειτουργούν επί 10ετίες η επαγγελματική χορωδία μουσικής δωματίου, η χορωδία νέων, η περιφερειακή συμφωνική ορχήστρα και η δημοτική σχολή μουσικής – λυρικής ερμηνευτικής τέχνης.

Το τελευταίο τμήμα προορίζεται για μόλις 10 μαθητές. Το εκπληκτικό όμως είναι ότι ανεξαιρέτως όλοι οι τελειόφοιτοι συνέχισαν τις σπουδές τους στα καλύτερα ωδεία της χώρας. Και οι περισσότεροι από αυτούς φοίτησαν ή φοιτούν στο μεγαλύτερο και σπουδαιότερο, το Ωδείο «Τσαϊκόφσκι» της Μόσχας.

Αλλά οι «νεο-ρώσοι» (όπως ονομάζει σήμερα ο ρωσικός λαός τους πλουτοκράτες) δεν είναι διατεθειμένοι να ασχοληθούν με μια χούφτα παιδιών που επιμένουν να τραβήξουν το δύσκολο δρόμο της δημιουργίας σε ένα περιβάλλον όπου ευδοκιμεί η «υπέρτατη αξία» του κέρδους: Σύμφωνα με τον ομοσπονδιακό νόμο 131, η πόλη (προφανώς και άλλες) δεν μπορεί πλέον να έχει εκπαιδευτικά ιδρύματα τύπου μέσης σχολής. Αυτό το ιδιαίτερο, λοιπόν, μουσικό εργαστήρι κινδυνεύει με λουκέτο. Μάλιστα, οι περιφερειακές αρχές αρνούνται να θέσουν τη σχολή σε πλήρες δημοτικό νομικό καθεστώς, όπως ζητά η δημοτική αρχή του Βλαντίμιρ, ούτε να το διατηρήσουν σε περιφερειακό επίπεδο.

Για τον Χρένικοφ, όμως, ήταν πολύ περισσότερο από μια χούφτα παιδιών που …«απειλούν» τη «νέα» δομή του εκπαιδευτικού συστήματος της Ρωσίας. Ο ίδιος δούλεψε μαζί τους. Και έγραψε αυτό το γράμμα – κατάθεση ψυχής και ανησυχίας για το τι αφήνει πίσω του.

Το γράμμα

«Προς τον επικεφαλής της διοίκησης της Περιφέρειας Βλαντίμιρ, Ν. Β. Βινβογκράντοφ,

Τον επικεφαλής της διοίκησης της πόλης Βλαντίμιρ, Α. Π. Ριμπακόφ,

Τον επικεφαλής ομοσπονδιακό επιθεωρητή της Κεντρικής Περιφέρειας της Ρωσίας για την περιοχή Βλαντίμιρ, Γκ. Β. Βερετένικοφ,

Τη νομοθετική συνέλευση της περιοχής Βλαντίμιρ.

Αξιότιμοι κύριοι!

Ο μαθητής μου Αρτιόμ Ανάνιεφ, απόφοιτος της δημοτικής σχολής μουσικής – λυρικής ερμηνευτικής τέχνης του Βλαντίμιρ, ο οποίος την τελείωσε με άριστα, αυτή τη χρονιά τελείωσε υποδειγματικά, με κόκκινο δίπλωμα (σ.σ. σημαίνει με όλα τα μαθήματα άριστα) και το Κρατικό Ωδείο «Τσαϊκόφσκι» της Μόσχας.

Ολοι οι τρόφιμοι αυτού του μεσαίου επαγγελματικού εκπαιδευτικού ιδρύματος φοιτούν ή αποφοίτησαν από τα καλύτερα μουσικά πανεπιστημιακά τμήματα της χώρας. Τη δημιουργική και εκπαιδευτική βάση της μουσικής σχολής αποτελεί το Κέντρο Χορωδιακής Μουσικής Βλαντίμιρο – Σουζντάλσκαγια Ρους, οι χορωδίες και η συμφωνική ορχήστρα του οποίου αποτέλεσαν την περηφάνια όχι μόνο της περιοχής, αλλά και της Ρωσίας. Η εκπληκτική πρακτική σύνθεσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας με τη δουλιά στα κοντσέρτα στην επαγγελματική σκηνή, δίνουν εκπληκτικούς καρπούς στα πρόσωπα των νεαρών μουσικών, τους οποίους έχει ανάγκη όχι μόνο η «μικρή» (σ.σ. τοπική) αλλά ολόκληρη η Πατρίδα.

Αγαπητοί κύριοι, διοικητές της πόλης και της περιφέρειας. Για χάρη του μέλλοντος του Βλαντίμιρ, της περιοχής και της Ρωσίας, δώστε, σας παρακαλώ, δυνατότητα διατήρησης αυτής της μικρής εστίας μουσικής εκπαίδευσης. Το μέλλον δε θα μας συγχωρέσει την απερίσκεπτη απόφαση καταστροφής των αληθινών «πηγών» της μουσικής Ρωσίας.

Λαϊκός καλλιτέχνης της ΕΣΣΔ,

Ηρωας της Σοσιαλιστικής Εργασίας,

Βραβευμένος με το Βραβείο Στάλιν,

Βραβευμένος με το Βραβείο Λένιν,

Βραβευμένος με το Κρατικό Βραβείο της ΕΣΣΔ,

Βραβευμένος με το Βραβείο του διεθνούς μουσικού συμβουλίου της ΟΥΝΕΣΚΟ,

Βραβευμένος με το Κρατικό Βραβείο «Γκλίνκα» της Ρωσικής Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας,

Βραβευμένος με το Βραβείο του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας στον τομέα της τέχνης και της λογοτεχνίας,

Κάτοχος του Μεταλλίου Τεχνών της Γαλλίας,

Καθηγητής Χρένικοφ».

«Η τέχνη εμπλουτίζει τη ζωή»

Ο Τιχόν Χρένικοφ ήταν ένα από τα σημαντικότερα μουσικά κεφάλαια της ΕΣΣΔ. Προσέφερε έργο που αγαπήθηκε από το λαό και έγινε πλατιά γνωστό μέσα από το θέατρο και τον κινηματογράφο σε ταινίες – σύμβολα όπως «Η μπαλάντα του ουσάρου», «Πιστοί φίλοι», «Στις έξι η ώρα το βράδυ μετά τον πόλεμο» κ.ά. Το 1936 η μουσική του απέκτησε μεγάλη δημοτικότητα μέσα από την κωμωδία του Σαίξπηρ «Πολύ κακό για το τίποτα». Ουσιαστική συμβολή στη σοβιετική μουσική αποτελούν οι τρεις συμφωνίες του (1935, 1943, 1973) και τα κοντσέρτα για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλο για ορχήστρα.

Διατέλεσε γραμματέας από το 1948 και πρώτος γραμματέας από το 1957 της Ενωσης Συνθετών της ΕΣΣΔ, πρόεδρος του Μουσικού Τμήματος της Πανενωσιακής Εταιρείας Πολιτιστικών Σχέσεων με τις ξένες χώρες από το 1958, μέλος της ΚΕ Ελέγχου του ΚΚΣΕ από το 1961, αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ του ΚΚΣΕ από το 1976, βουλευτής του Ανωτάτου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ. Τα πολλά και σημαντικά βραβεία του αναφέρονται από τον ίδιο στο γράμμα, όχι από ματαιοδοξία (προφανώς δεν είχε ανάγκη αυτοεπιβεβαίωσης) αλλά για να δώσει περισσότερο βάρος στο αίτημά του.

Θυμίζουμε ότι τα ελληνικά και διεθνή ΜΜΕ (λιγότερο τα ρώσικα τα οποία στάθηκαν περισσότερο στη μεγάλη προσφορά του) αντιμετώπισαν το θάνατό του σαν ευκαιρία για αντισοβιετική προπαγάνδα. Το ΑΠΕ, π.χ. σχολίασε ότι o Χρένικοφ «ήταν γνωστός για τις επιθέσεις του εναντίον του Σεργκέι Προκόφιεφ και του Ντμίτρι Σοστακόβιτς» και ότι «αν και αποκήρυξε την πρωτοπορία» τους, «κατάφερε να διασώσει τα μέλη της ένωσής του από τις σταλινικές διώξεις, από τις οποίες υπέφεραν άλλοι καλλιτέχνες, συγγραφείς, ζωγράφοι, κινηματογραφιστές».

Δυστυχώς γι’ αυτούς, σε συνέντευξή του τον Ιανουάριο του 2000, ο Χρένικοφ είπε μεταξύ άλλων: «Ο Σοστακόβιτς ήταν συνάδελφός μου, ήταν γραμματέας και επικεφαλής της Ενωσης Ρώσων Συνθετών. Η Ενωση είχε τεράστιο κύρος, γι’ αυτό και επικεφαλής της ήταν συνθέτες παγκόσμιας κλάσης όπως ο Χατσατουριάν, ο Σοστακόβιτς, ο Σαπόριν κ.ά. Ο Σοστακόβιτς ήταν μέλος του Κόμματος και κανείς δεν τον υποχρέωσε να γίνει. Μόνος του ζήτησε να εγγραφεί. Μετά έγινε πρόεδρος της Ενωσης Ρώσων Συνθετών… και μετά τον παρουσίασαν σαν «βασανισμένο». Αλλά στην πραγματικότητα ήταν ένας κανονικός σοβιετικός άνθρωπος. Στον κύκλο του όμως υπήρχαν άνθρωποι, πολιτικοί τυχοδιώκτες, οι οποίοι προσαρμόστηκαν στη νέα κατάσταση. Εκείνοι ήταν που διέδωσαν το μύθο ότι ο Σοστακόβιτς ήταν «βασανισμένος», ότι συνέχεια «υπέφερε». Δεν υπέφερε. Ηταν ένας μεγάλος συνθέτης και ένας κανονικός σοβιετικός άνθρωπος, ο οποίος έγραψε και καντάδες για τον Στάλιν χωρίς κανείς να του το ζητήσει. Δεν ήθελε να φύγει από την ΕΣΣΔ, αν και μπορούσε να το κάνει όποτε ήθελε. Αντίθετα, ο Προκόφιεφ επέστρεψε στην πατρίδα από το εξωτερικό».

Για τη σημερινή κατάσταση της τέχνης στη Ρωσία: «Δυστυχώς, στα δικά μας ΜΜΕ δεν υπάρχει προπαγάνδιση της πραγματικής μουσικής. Ο,τι δείχνει η τηλεόραση είναι μουσική χωματερή. Κανείς δεν ασχολείται με τη διαπαιδαγώγηση της νεολαίας».

Για το ρόλο της Τέχνης: «Το θέμα για την τέχνη δεν είναι να «διδάξει». Το θέμα είναι να λειτουργήσει διαπαιδαγωγητικά στο αισθητικό κριτήριο, στην αισθητική συγκρότηση του ανθρώπου, στην αναζωπύρωση της διάνοιάς του. Εδώ η πραγματική Τέχνη μπορεί να διδάξει και κάτι. Βασικά όμως εμπλουτίζει τον άνθρωπο και κάνει τη ζωή του περισσότερο ενδιαφέρουσα».

 

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ
Ορθωσε το ανάστημά του σε κάθε μορφή αδικίας
 

«Δεν τον σκότωσαν στην τύχη. Ανέκαθεν, όπως έλεγε ο Φλομπέρ, εξυφαίνονταν μια συνωμοσία ενάντια στην ποίηση, ενάντια στη λευτεριά!», γράφει για τη δολοφονία του Λόρκα ο Αλτμαν. Πριν 2 μέρες συμπληρώθηκαν 75 χρόνια από τη δολοφονία του ανανεωτή του ποιητικού και θεατρικού λόγου του 20ού αιώνα.

Ο Λόρκα πρωτοείδε το φως πριν από εκατόν δεκατρία χρόνια (5 Ιούνη 1898) στο χωριό Φουέντε Βακέρος, λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Γρανάδα. Κι εκεί, κοντά στη Γρανάδα, στο χωριό Βιθνάρ, κοντά στην «Πηγή των Δακρύων» βρήκε τραγικό θάνατο πριν από εβδομήντα πέντε χρόνια, το πρωινό της 19ης Αυγούστου 1936, δολοφονημένος από τους φαλαγγίτες του δικτάτορα Φράνκο.

Ο Λόρκα είχε προειδοποιηθεί από τους φίλους του τον Ιούλιο του 1936, όταν ήταν ήδη γνωστό ότι ο Φράνκο ετοίμαζε τα στρατεύματά του στο ισπανικό Μαρόκο και θα ξεσπούσε ο εμφύλιος πόλεμος, να μην πάει στην Ανδαλουσία. Δύο ημέρες μετά την άφιξή του στη Γρανάδα ξέσπασε ο πόλεμος. Η περιοχή ήταν η πρώτη που κατελήφθη από τους φρανκιστές, ο γαμπρός του Λόρκα και δήμαρχος της Γρανάδας συνελήφθη στις 16 Αυγούστου και την επομένη εκτελέστηκε. Την ίδια ημέρα συνελήφθη και ο Λόρκα.

Το φασιστικό καθεστώς δε δίστασε να εκτελέσει έναν διάσημο ποιητή, που προερχόταν από μια πολύ γνωστή οικογένεια της περιοχής. Αλλά δεν είναι περίεργο, αν σκεφτεί κανείς ότι εκείνη τη χρονιά μόνο στην περιοχή γύρω από την Αλάμπρα η φάλαγγα εξετέλεσε 30.000 άτομα, αφού ο Φράνκο είχε διακηρύξει ότι θα «προστάτευε» την Ισπανία από «τη διεθνή κομμουνιστική, εβραϊκή και μασονική συνωμοσία». Παρόλο που ποτέ δεν εντάχθηκε στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, οι κοινωνικές και πολιτικές του θέσεις ήταν πάντοτε εμφανείς, και για τον Φράνκο και τους υποστηρικτές του δεν είχε καμιά διαφορά από έναν κομμουνιστή.

Νέα στοιχεία για τη δολοφονία και ταφή

Εβδομήντα πέντε χρόνια αργότερα, ο τάφος του μεγαλύτερου Ισπανού ποιητή του 20ού αιώνα παραμένει άγνωστος, όχι όμως και οι συνθήκες του θανάτου του. Βιογράφοι, μελετητές και ερευνητές μπορεί να διαφωνούν στις λεπτομέρειες, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία για το πώς περίπου συνέβη το έγκλημα. Οι προσπάθειες να αποκαλυφθεί ο τάφος του Λόρκα παραμένουν άκαρπες. Η οικογένειά του, λέει, θέλει να μην «ξυθούν» οι παλιές πληγές. Νέα στοιχεία, όμως, για τις τελευταίες ώρες του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, τον τόπο εκτέλεσης και ταφής του ήρθαν πρόσφατα στο φως της δημοσιότητας, ξεσκεπάζοντας ακόμη και τα μέλη του εκτελεστικού αποσπάσματος που αντιμετώπισε ο ποιητής.

Ο ιστορικός Μιγκέλ Καμπαλέρο Πέρεθ, από τη Γρανάδα, αφιέρωσε τρία χρόνια ερευνώντας εξονυχιστικά αρχεία της αστυνομίας και του στρατού. Ο Πέρεθ ισχυρίζεται στο βιβλίο του «Οι τελευταίες 13 ώρες του Γκαρσία Λόρκα» ότι ανακάλυψε την ταυτότητα των έξι από τους δώδεκα αστυνομικούς και εθελοντές του εκτελεστικού αποσπάσματος, αλλά και τριών ακόμα κρατουμένων, καθώς επίσης και την ακριβή τοποθεσία εκτέλεσης και ταφής του ποιητή.

Ο θάνατος πλανάται επίμονα

Σε ολόκληρο το έργο του Λόρκα, ο θάνατος πλανάται επίμονα. Ενας ισπανικός θάνατος «διαφορετικός» από τους άλλους. Γιατί, σύμφωνα με τον ίδιο τον ποιητή, στη διάλεξή του το 1933 για την «Πρακτική και Θεωρία του duende»: «Σε όλες τις χώρες ο θάνατος είναι το τέλος. Οταν έρχεται, οι κουρτίνες κλείνουν. Οχι όμως στην Ισπανία… Εκεί ο νεκρός είναι περισσότερο ζωντανός απ’ ό,τι ένας νεκρός οπουδήποτε αλλού στον κόσμο».

Ο ποιητής πήγε στη Μαδρίτη το 1919 και εγκαταστάθηκε στη Residencia de Estudiantes, όπου ενώθηκε με την ομάδα των συγγραφέων και καλλιτεχνών που θα αποτελούσαν τη γενιά του ’27, η οποία θα ανανέωνε την ισπανική κουλτούρα. Με τις πρώτες του κιόλας δημοσιεύσεις θα αναγνωριζόταν ως ο σημαντικότερος νέος ποιητής της Ισπανίας.

Την περίοδο της μεγάλης φήμης, ο Λόρκα κατελήφθη από μελαγχολία και έντονο αίσθημα θανάτου. Τότε ο μέντοράς του Φερνάντο ντε λος Ρίος φρόντισε να τον στείλει πρώτα στη Γαλλία και στην Αγγλία και στη συνέχεια στις ΗΠΑ. Πριν πάει στην Αμερική έγραψε σε έναν φίλο του: «Η Νέα Υόρκη μοιάζει απαίσια, αλλά γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο πηγαίνω εκεί». Φθάνοντας σημείωνε ότι η πόλη είναι «βαβυλωνιακή, σκληρή και βίαιη», αλλά και «γεμάτη με υπέροχη σύγχρονη ομορφιά».

Στη Νέα Υόρκη μπήκε στον κόσμο του θεάτρου. Εβλεπε την Νέα Υόρκη σαν την ευκαιρία να απομακρυνθεί ψυχολογικά από το ισπανικό θέατρο της εποχής του. «Κάποιος πρέπει να σκεφτεί για το θέατρο του μέλλοντος», έγραφε στην οικογένειά του. «Ο,τι υπάρχει αυτή τη στιγμή στην Ισπανία είναι νεκρό. Είτε το θέατρο θα αλλάξει ριζικά, είτε θα πεθάνει. Δεν υπάρχει άλλη λύση». Στο θέατρο, ο Λόρκα ανακάλυψε ένα ισχυρό μέσο να συνδέεται με το κοινό και να το προκαλεί. Το θέατρο, έγραφε, «είναι ποίηση που σηκώνεται από το βιβλίο και γίνεται ανθρώπινη. Κι όσο γίνεται ανθρώπινη, μιλάει και φωνάζει, κλαίει και απελπίζεται».

Αυτή τη σχέση του με το κοινό καταγράφει στο τελευταίο του έργο το «Κοινό» και στο μονόπρακτο «Κωμωδία χωρίς τίτλο». Το «Κοινό», δράμα υπερρεαλιστικό, δίνει μια άλλη εικόνα για το έργο του Λόρκα. Τολμηρή αναζήτηση ενός ονειρικού θεάτρου με ποιητικές εκλάμψεις, όπου μέσα από τεχνικές και μοτίβα που πολύ αργότερα θα χρησιμοποιηθούν από την πρωτοπορία του θεάτρου (Pirandello, Cocteau, Genet, Beckett κ.ά.), μιλάει για τον ομοφυλόφιλο έρωτα, το θάνατο, την αδυναμία και το τυχαίο στον έρωτα, προβληματίζεται πάνω στη φύση του θεάτρου, στις σχέσεις συγγραφέα – έργου – θεατή. Η «Κωμωδία χωρίς τίτλο», απόηχος των ταραγμένων χρόνων 1935-36, κινείται σ’ ένα κλίμα ανησυχητικό κι απειλητικό, κι έχει σαν θέμα την τέχνη, το θέατρο και την επανάσταση.

«Τολμηρότατο και με μια εντελώς νέα τεχνική. Είναι το καλύτερο που έχω γράψει για το θέατρο. (…) Δεν αντιλήφτηκαν τίποτα ή τρόμαξαν – το καταλαβαίνω. Το έργο είναι πολύ δύσκολο και για την ώρα δεν μπορεί να παιχτεί. Εχουν δίκιο. Αλλά σε δέκα ή είκοσι χρόνια θα γίνει τρομερή επιτυχία. Θα δεις».

Αυτά είναι τα λόγια του Λόρκα, μετά την πρώτη ανάγνωση του έργου, σε φίλους του, το φθινόπωρο του 1931. Από τότε το έργο ξαναδουλεύτηκε αλλά δεν εκδόθηκε ποτέ ολόκληρο. Μια μορφή του χειρογράφου παραδόθηκε στον R. M. Nadal που για χρόνια πολλά έψαχνε για άλλες εκδοχές του έργου και τη χαμένη 5η σκηνή του χειρογράφου. Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1978 στην Ισπανία με το μονόπρακτο «Κωμωδία χωρίς τίτλο», που αρχικά νόμισαν ότι πρόκειται για την περίφημη χαμένη 5η σκηνή και δεν αποκλείεται να είναι.

Εκεί δεν υπήρχε ελπίδα

Ο Λόρκα έβλεπε πέρα από τις περιστάσεις, αναζητώντας μια εξήγηση, με το φόβο πως η δυστυχία γύρω του δεν φαινόταν να έχει καμιά κοινωνική ή ηθική εξήγηση. Στο ποίημα «Τυφλό Πανόραμα της Νέας Υόρκης», έγραφε: «Ο αυθεντικός πόνος που κρατά τα πάντα ξύπνια είναι μια μικροσκοπική, απέραντη φωτιά στα αθώα μάτια άλλων συστημάτων». Ενώ στο «Ξημέρωμα», με θέμα πάλι τη Νέα Υόρκη, έγραφε: «Το ξημέρωμα της Νέας Υόρκης στενάζει στ’ απέραντα κλιμακοστάσια, ψάχνοντας μέσα απ’ τις γωνίες νάρδους από σχεδιασμένη αγωνία. Το ξημέρωμα φτάνει και κανείς δεν το παίρνει στο στόμα του γιατί εκεί δεν έχει αύριο και δυνατότητα ελπίδας».

Ο Λόρκα γύρισε στην Ισπανία το καλοκαίρι του 1930. Μετά την πτώση της δικτατορίας του Πρίμο ντε Ριβέρα και ένα χρόνο αργότερα την πτώση του βασιλιά Αλφόνσο ΙΓ, η Ισπανία γίνεται δημοκρατία. Δημιουργήθηκαν δύο σημαντικά θέατρα: το Teatro del Publico, που το διηύθυνε ο Αλεχάντρο Κασόνα, και ένα περιοδεύον, που το διηύθυναν ο Λόρκα και ο Εδουάρδο Ουγκάρτε. Ηταν το περίφημο Λα Μπαράκα, που τo 1932 με εισήγηση του Λόρκα άρχισε να περιοδεύει σε όλη την Ισπανία και να δίνει παραστάσεις σε μικρές πόλεις και σε πανεπιστήμια. Οι ηθοποιοί ήταν ερασιτέχνες και έπαιζαν δωρεάν, ενώ τα σκηνικά, όπως και τα κοστούμια, τα έφτιαχναν φοιτητές της Αρχιτεκτονικής απ’ όλη την Ισπανία. Ως το 1936 που διαλύθηκε, το θέατρο ανέβασε 13 έργα και έδωσε παραστάσεις σε 72 χωριά και πόλεις.

Ανθρωποι, πόθοι, πάθη, έρωτες, αγώνες, παραδόσεις, φύση ήταν ο μαγικός ιστός πάνω στον οποίο ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα ύφανε την οικουμενική, αθάνατη ποίησή του. Ο ποιητής, μέσα από την ποίησή του «τραγούδησε» την αγάπη αλλά και το θάνατο, μίσησε το δεσποτισμό και την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και όρθωσε το ανάστημά του σε κάθε μορφή αδικίας. Ο Λόρκα καταδίκαζε την καπιταλιστική κοινωνία και όλα όσα είχε σαν συνέπειες – την αδιαφορία για τη δυστυχία, την αποξένωση, τη φτώχεια και το ρατσισμό. Το έργο του απαγορεύτηκε στην Ισπανία μέχρι το 1953, όταν ξαναεμφανίστηκε λογοκριμένο. Μόνο μετά το θάνατο του Φράνκο το 1975, έγινε δυνατό να συζητηθεί δημόσια το έργο και ο θάνατός του.

 

Σοφία ΑΔΑΜΙΔΟΥ
 

Ο καιρός μας για τους μισθωτούς, συνταξιούχους, «απασχολήσιμους», ανέργους, οικονομικά είναι χαλεπέστατος και διόλου ρόδινος και φωτεινός… Μα πρέπει να του πάμε κόντρα …όλο και περισσότερο, και να προετοιμάσουμε την ώρα που θα γίνει ρόδινος και φωτεινός. Και μια «κόντρα»… είναι το διάβασμα, η δύναμη και η προοπτική που δίνει η κατάκτηση της γνώσης, από τους ενήλικες, τους νέους και τα παιδιά. Οι έφηβοι και τα παιδιά πιότερο απ’ όλους χρειάζονται και δικαιούνται την προοπτική… Ενα βιβλίο, λοιπόν, δεν κοστίζει ακριβά. Ιδιαίτερα τα βιβλία των εκδόσεων «ΣύγχρονηΕποχή». Και καθώς για τις γιορτές όλοι αγοράζουμε ή δεχόμαστε ένα δώρο, ας είναι ένα ή περισσότερα βιβλία. Οπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος παρουσιάζουμε συνοπτικά, για ενήλικες, εφήβους και παιδιά, ορισμένα από τα νέα βιβλία της «ΣύγχρονηςΕποχής», στο βιβλιοπωλείο της οποίας διατίθενται και πολλά άλλα σημαντικά, παλαιότερα εκδομένα, βιβλία

της.

ΙΣΤΟΡΙΑ – ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ – ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Ιδεολογική Επιτροπή της ΚΕ του ΚΚΕ: «Ο αντικομμουνισμός. Χθες και σήμερα» (104 σελ.). Ο αντικομμουνισμός είναι κυρίαρχο στοιχείο της αστικής ιδεολογίας και πολιτικής και ενισχύεται πολύμορφα και από όλες τις πλευρές. Στο στόχαστρο της αντικομμουνιστικής εκστρατείας βρίσκονται ιδιαίτερα οι νέοι και οι νέες καθώς δεν έχουν την ανάλογη ιστορική, κοινωνική και πολιτική πείρα, ώστε να μπορούν να κρίνουν και να απορρίψουν τα ψέματα και τις διαστρεβλώσεις.

Κ. Ιλίν – Ε. Σεγκάλ: «Ανθρωπος, αυτός ο γίγας». Σχέδια Π. Ζάχαρη (280 σελ.). Το βιβλίο δεν είναι μυθοπλασία. Αντίθετα, αποτελεί μια πολύ ελκυστικά και εκλαϊκευτικά γραμμένη προσπάθεια να παρουσιαστεί η επιστημονική αλήθεια γύρω από την εμφάνιση και την εξέλιξη του ανθρώπου. Επιστημονική αλήθεια, που αποδεικτικά καταρρίπτει τις ιδεαλιστικές αντιλήψεις, που αποδίδουν στο «θεϊκό χέρι» την «αόρατη πνευματική δύναμη» που κινεί τα νήματα της υλικής πραγματικότητας.

 

 

«ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ (ιστορικός τόπος)». Γ’ τόμος δερματόδετος (17×24εκ., 608 σελ.). Σπουδαία ιστορική κατάθεση. Ενα συλλογικό έργο, με μαρτυρίες 80 και πλέον συγγραφέων – αγωνιστών και ιστορικών. Με το Γ΄ τόμο ολοκληρώνεται μια πολύχρονου μόχθου ιστοριογραφική εργασία, που απεικονίζει ολόπλευρα την τρομερή αλήθεια της Μακρονήσου. Αφ’ ενός, τη θρασύτητα και βαρβαρότητα του ελληνικού φασισμού, και αφ’ ετέρου τον απαράμιλλο ηρωισμό των κομμουνιστών και άλλων ΕΑΜικών δεσμωτών, οι οποίοι άντεξαν και αντιστάθηκαν μέχρι τέλους αυτόν τον πρωτοφανή σε όλο το μεταπολεμικό κόσμο, απάνθρωπο αντικομμουνιστικό κολαστήριο.

Βασίλης Κ. Λάζαρης: «Ο εμφύλιος πόλεμος στην Αχαΐα» (296 σελ.). Το βιβλίο αυτό πραγματεύεται γεγονότα που έχουν σχέση με τον εμφύλιο πόλεμο στην Αχαΐα. Καταγράφει τα προανακρούσματά του και τα άμεσα επακόλουθά του – δηλαδή, στα τοπικά περιστατικά δίωξης των ΕΑΜιτών αγωνιστών αμέσως μετά την απελευθέρωση και βέβαια σε όλη τη διάρκεια του εμφυλίου.

Χ. Μπαζής: «Από τα Αγραφα στο Γράμμο και το Βίτσι» (120 σελ.). Από το 1947 στην περιοχή των Αγράφων ως τις μάχες του Γράμμου και του Βίτσι το 1948 και το 1949. Ενα ακόμα βιβλίο -μαρτυρία, που με τις λεπτομέρειές του και τα βιώματα του συγγραφέα – μαχητή του ΔΣΕ, αποτελεί μια ακόμα ιστορική «κατάθεση» για τον τρίχρονο ηρωικό αγώνα του λαϊκού απελευθερωτικού στρατού ενάντια στην επέμβαση του αγγλο-αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

ΤΕΧΝΗ – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ – ΜΥΘ-ΙΣΤΟΡΙΑ

Κ. Γεροζήση: «Νέα Υόρκη, Παρίσι, Βαγδάτη» (176 σελ.). Το βιβλίο αυτό είναι μια αντιπολεμική κραυγή. Μια φωνή διαμαρτυρίας ενάντια σε κάθε είδους διάκριση, ενάντια στο σκοταδισμό και την καταπίεση. Ενα βιβλίο επίκαιρο που αποκαλύπτει το σχεδιασμό της αντιτρομοκρατικής εκστρατείας ενάντια στους λαούς.

 

 

Τάσος Αυγερινός: «Η δεύτερη άνοιξη»(272 σελ.). Μια γυναίκα σε έναν πλήρως αποτυχημένο γάμο. Το διαζύγιο στην περίπτωσή της είναι μια αυτονόητη λύση. Ομως, εκείνη δε βρίσκει τη δύναμη να φτάσει ως εκεί και έτσι συνεχίζει να υπομένει. Ενα μυθιστόρημα που εξετάζει τις σχέσεις των δύο φύλων, ανατρέχει στη μαγεία και τις ελπίδες της εφηβείας, αλλά και αναδεικνύει την ομορφιά και τη δύναμη της φιλίας, όταν φτάνει έως και την αυτοθυσία.

Βασίλης Φυτσιλής: «Πληγές του εμφυλίου» (168 σελ.). Συλλογή διηγημάτων – μαρτυριών για τον εμφύλιο, τη Μακρόνησο, τις εξορίες. Αφιέρωμα σ’ όλους τους σταυραετούς που πέσανε στη μάχη στο Γράμμο, στον Ταΰγετο, στην Γκιώνα, στα Τζουμέρκα, στο Βίτσι, στο Καϊμακτσαλάν, στο Χάρο της Κοτύλης, στη Νιάλα, στη Μακρόνησο, στα Γιούρα, στο Μεζούρλο, στην Τρίπολη, στην Εύβοια, στη Φλώρινα, στην Κρήτη, στον Ολυμπο.

Γιάννης Στεφανίδης: «Αγαπάω…» (με σκίτσα του συγγραφέα, 128 σελ.). Ιστορίες από σκόρπιες μνήμες, παλιές, αλλά και από σημερινές εμπειρίες, εικόνες, στιγμές, σκέψεις, συναισθήματα. Ιστορίες ενός κόσμου πραγματικού, που μπορεί να γίνει ονειρικός.

Μάρω Λοΐζου «Η Μαρία» (με μονοτυπίες της βραβευμένης εικονογράφου βιβλίων, Φωτεινής Στεφανίδου. 72 σελ.). Ενα φιλοσοφικό, αλληγορικό αφήγημα, που καταδεικνύει την αέναη πάλη της ανθρώπινης ύπαρξης ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο. Ιδιαίτερα της γυναίκας – μήτρας της ζωής, όταν ο έρωτας σαν γονιμοποιός δύναμη δίνει πνοή στην ύπαρξη, τη ζωή.

Σ. Βαλσάμος: «Ιστορίες του mr. Milton» (264 σελ.). Οι προβληματισμοί για την «ελεύθερη χώρα», η ωρίμανση, οι αναζητήσεις, το καταστάλαγμα, συνδεμένα με την καθημερινή ζωή του μετανάστη, η νοσταλγία της επιστροφής, η ίδια η επιστροφή δίνουν υλικό στις ιστορίες που διηγιέται σε καφενεία ο Mr Milton. Παραστατικά η εικόνα της Αμερικής, από τις παραμονές του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου έως τις παραμονές του μεγάλου κραχ του 1929, που προκάλεσε παγκόσμιους τριγμούς.

 

 

Χ. Ρουπακιώτης: «Σε καιρούς δύσκολους»(176 σελ.). Τα πρόσωπα του μυθιστορήματος ζουν στους σημερινούς δύσκολους καιρούς. Ζουν άλλοτε τις συγχωνεύσεις και το κλείσιμο επιχειρήσεων, άλλοτε τη μεταφορά τους σε τρίτες χώρες. Και προπάντων τις συνέπειες των μαζικών απολύσεων εργαζομένων και την κατάλυση των κατακτημένων δικαιωμάτων τους. Κατάλυση σε τέτοιο βαθμό που οι εργαζόμενοι αντιδρούν, καθώς ξυπνάει η κοιμισμένη δύναμή τους.

Λ. Κοντομιχάλου: «Το μονοπάτι των λαμπερών χαλικιών» (432 σελ.). Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στο χρονικό διάστημα 1969 – 1973. Σε μια κωμόπολη, τη Δροσιά της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου. Κεντρικός τόπος της μυθοπλοκής το γυμνάσιο της Δροσιάς. Και πρωταγωνιστές της μερικοί πρωτοδιοριζόμενοι καθηγητές. Η συγγραφέας ανατομεί αποκαλυπτικά την ψυχολογία των προσώπων, ακόμη και την καλά κρυμμένη πίσω από τις επιφάσεις του εκπαιδευτικού ρόλου τους και τα επιφαινόμενα της καθημερινότητάς τους.

Νέαρχος Γεωργιάδης: «Ο Μάρκος όπως τον γνώρισα (Ο Βαμβακάρης από το Α ως το Ω)» ( 360 σελ.). Ο Μάρκος Βαμβακάρης, έχοντας βαθιά ιστορική συνείδηση, έγραψε εκούσια και εκείνος ιστορία… Εγινε και ο ίδιος ένα σημαντικό μέρος της ιστορίας του νεοελληνικού πολιτισμού. Ο συγγραφέας – μελετητής του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού, εκτός από τη μαρτυρία του και από τις συζητήσεις που είχε με τον Βαμβακάρη, παριλαμβάνει στο βιβλίο φωτογραφικό υλικό και πίνακες με τη βασική δισκογραφία του «δωρικού» λαϊκού βάρδου.

ΠΑΙΔΙΚΗ – ΕΦΗΒΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Ε. Κοντόρα: «Πέντε πολεμικές μάσκες». Εικονογράφηση της Εύας Μελά (144 σελ.). Πέντε μάσκες ενός σύγχρονου πολέμου. Αλλά, τι ακριβώς σημαίνουν αυτές οι μάσκες; Πρόκειται, μήπως, για κάποιες ιστορίες φανταστικές που απλά και μόνο αναφέρονται σ’ έναν πόλεμο;… Ή μήπως στηρίζονται σε γεγονότα πραγματικά που η αλήθειά τους οδήγησε στην ανάγκη να γίνουν ιστορίες;

 

 

Αλεξέι Νικολάγεβιτς Τολστόι: «Η Μαριάννα και το πουλί της φωτιάς». Εικονογράφηση της Ρωξάνης(36 σελ.). Ενα παραμύθι του μεγάλου συγγραφέα, εμπνευσμένο από τη ρωσική λαϊκή παράδοση. Η τσαρέβνα Μαριάννα έχει ένα καναρίνι στο κλουβί. Το κορίτσι κλαίει και το πουλί το σκάει. Επιστρατεύεται ο γίγαντας Βένκα για να το βρει. Μετά από πολλές περιπέτειες, το καναρίνι μεταμορφώνεται σε πουλί της φωτιάς. Ο Βένκα, με τη βοήθεια του κεραυνού και της βροχής, το πιάνει και το πάει στη Μαριάννα. Το πουλί της φωτιάς, όμως, θέτει έναν όρο στη Μαριάννα: Μόνον αν δεν κλαψουρίζει, θα ‘ρχεται κάθε βράδυ να της τραγουδά και να της λέει παραμύθια.

Α. Περιστεράκη – Ψυχογιού: «Το άρωμα των λουλουδιών». Εικονογράφηση της Χριστίνας Γαγγάδη (36 σελ.). Ενα περιβαλλοντολογικό βιβλίο για παιδιά. Η ζημιά που προκαλούν στο περιβάλλον τα καυσαέρια των αυτοκινήτων και τα εργοστάσια είναι μεγάλη. Τα φίλτρα είναι μια λύση αλλά… ο εργοστασιάρχης δε θέλει να ξοδευτεί. Τότε, πουλιά, ζώα, φυτά και άνθρωποι ενώνονται για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.

Α. Παπάκου – Λάγου: «Μην κλαις μικρούλα μου» (272 σελ.). Η ιστορία αυτή είναι μια κραυγή αντιπολεμική της πολυγραφότατης συγγραφέως, για τα δεινά που σέρνει μαζί του ένας πόλεμος και μάλιστα ένας παγκόσμιος πόλεμος.

Α. Κατσούλη – Συμεώνογλου: «Είμαι κλέφτρα, λαίμαργη και πονηρή, αλλά δε φταίω…». Εικονογράφηση της Χριστίνας Χρονοπούλου (36 σελ.). Η αλεπού αυτοπροσώπως… Σε πρώτο πρόσωπο διηγείται ιστορίες από τη ζωή της, μιλάει για τη σχέση της με τα άλλα ζώα και τους ανθρώπους, αποκαλύπτει τους τρόπους που χρησιμοποιεί για να επιβιώσει και δικαιολογεί τις… ζαβολιές της.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

Στις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης, το μαρξιστικό – λενινιστικό βιβλίο, καθώς και η καλή λογοτεχνία είναι ένα εργαλείο για την κατανόηση του ιστορικά ξεπερασμένου καπιταλισμού που γεννά παρασιτισμό και σάπισμα. Η μελέτη των νομοτελειών της ταξικής πάλης αποτελεί ένα όπλο για την προετοιμασία των κομμουνιστών και των πιο πρωτοπόρων εργαζομένων για την επιθετική προβολή της κομμουνιστικής προοπτικής.

Από εκατοντάδες τίτλους, που έχει εκδώσει η «Σύγχρονη Εποχή», επιλέξαμε 11 από την πρόσφατη, αλλά και παλιότερη παραγωγή, που το θέμα τους συνδέεται με την επίκαιρη ιδεολογική και πολιτική διαπάλη, αλλά και γενικότερα συμβάλλει στην πολύπλευρη διαμόρφωση της ταξικής επαναστατικής συνείδησης.

***

ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΕΝΓΚΕΛΣ

Κείμενα για την Οικονομία και την Πολιτική

Περιέχει κείμενα που γράφτηκαν από το 1842 έως το 1894, τα περισσότερα των οποίων κυκλοφορούν για πρώτη φορά στα ελληνικά. Αποτελούν μια οικονομική και ιστορική επισκόπηση της καπιταλιστικής ανάπτυξης, μελετούν τις κρίσεις υπερπαραγωγής της εποχής τους, την άναρχη καπιταλιστική ανάπτυξη, ζητήματα της αστικής διαπάλης μεταξύ προστατευτισμού και ελεύθερου εμπορίου. Ζητήματα που είναι άκρως επίκαιρα στη σύγχρονη διαπάλη με την αστική ιδεολογία και τον οπορτουνισμό.

***

ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΕΝΓΚΕΛΣ

«Η εξέλιξη του σοσιαλισμού από ουτοπία σε επιστήμη»

Αποτελεί μια σύντομη μελέτη εκλαΐκευσης του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού, της μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας και νομοτελειών της ταξικής πάλης. Ταυτόχρονα, παρουσιάζει την ανάπτυξη της επιστημονικής θεωρίας της εργατικής τάξης σε αντιπαράθεση με τις μικροαστικές και ουτοπιστικές σοσιαλιστικές θεωρίες. Το έργο είναι από εκείνα που βοηθάνε στο ξεκίνημα της επαφής και μελέτης της επαναστατικής θεωρίας.

**

 

*

ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ

«Μισθωτή Εργασία και Κεφάλαιο»

Αυτή η μικρής έκτασης μπροσούρα αποκαλύπτει το μηχανισμό της εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας από το κεφάλαιο, πως δεν είναι μια «κλοπή» – μια αδικία που θα μπορούσε να αρθεί στα πλαίσια του καπιταλισμού. Αναδεικνύεται η ανάγκη ανειρήνευτης ταξικής πάλης για την ανατροπή του καπιταλισμού, των καπιταλιστικών σχέσεων που είναι η πηγή της εκμετάλλευσης.

***

ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ

«Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας»

Ο Μαρξ σε αυτή την εργασία μελετάει δύο θεμελιώδη ζητήματα: το Εμπόρευμα και το Χρήμα. Ο πρόλογος του έργου αποτελεί μια σύντομη και περιεκτική παράθεση των θέσεων του ιστορικού υλισμού.

***

Ι. Β. ΣΤΑΛΙΝ

Απαντα, Τόμος 12

Περιέχει έργα των παραμονών του ξεσπάσματος της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης του 1929 και αμέσως μετά την κρίση, που αποτέλεσε εκδήλωση των αντιθέσεων του καπιταλισμού. Την ίδια περίοδο, η Σοβιετική Ενωση ξεκινούσε την υλοποίηση του πρώτου πεντάχρονου πλάνου που επέφερε κατακόρυφη ανάπτυξη της βιομηχανικής παραγωγής και σάρωμα των καπιταλιστικών σχέσεων στην αγροτική παραγωγή. Αναδεικνύεται πώς η εργατική επαναστατική εξουσία μπορεί να ξεπεράσει την κληρονομημένη καπιταλιστική καθυστέρηση. Ταυτόχρονα, στα έργα της περιόδου αποτυπώνονται ζητήματα διαπάλης στο Κόμμα των μπολσεβίκων μεταξύ της ηγεσίας και της δεξιάς φράξιας του Μπουχάριν. Αντίστοιχη διαπάλη εκφράστηκε και στην ΚΔ σε ζητήματα στρατηγικής. Αρκετά από αυτά ο αναγνώστης μπορεί να τα βρει και στο έργο «Η δεξιά παρέκκλιση στο ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ» που περιέχεται στο 12ο τόμο των Απάντων Στάλιν, αλλά κυκλοφορεί και σε αυτοτελή μπροσούρα.

***

Η Κομμουνιστική Διεθνής. Θέσεις και αποφάσεις του Β΄ Συνεδρίου

 

Το Β΄ Συνέδριο της ΚΔ έγινε το καλοκαίρι του 1920, στις εργασίες του ήταν καθοριστική η συμβολή του Λένιν, οι εισηγήσεις του οποίου έγιναν αποφάσεις του συνεδρίου. Ξεχωριστή θέση κατέχουν οι 21 όροι για την εισδοχή των κομμάτων στην ΚΔ, που έχουν διαχρονική σημασία και αποτυπώνουν νομοτέλειες της λειτουργίας και της πάλης του Κομμουνιστικού Κόμματος ως επαναστατικής πολιτικής πρωτοπορίας της εργατικής τάξης. Διαχρονικής σημασίας είναι θέσεις όπως αυτές που αφορούν τη συμμετοχή των κομμουνιστών στο Κοινοβούλιο.

***

ΒΣΕΒΟΛΟΝΤ ΚΟΤΣΕΤΟΦ

Οι Ζουρμπίν

Στο ερώτημα πώς γίνεται οι εργάτες να δουλεύουν χωρίς αφεντικά, οι «Ζουρμπίν» δίνουν συντριπτική απάντηση. Το έργο πρωτοκυκλοφόρησε το 1952 και διαδραματίζεται σε εκείνη την περίοδο. Ζουρμπίν είναι το επίθετο μιας εργατικής οικογένειας στα ναυπηγεία Λάντα. Αναφέρεται στην ανάγκη γρήγορου τεχνικού επανεξοπλισμού της παραγωγής και την ενίσχυση του κεντρικού σχεδιασμού, δείχνει τη δύναμη της κομμουνιστικής συνείδησης προς την κοινωνική ιδιοκτησία και τη στάση στην εργασία, τη δύναμη της σοσιαλιστικής άμιλλας, τα πλεονεκτήματα του κεντρικού σχεδιασμού. Οι τρεις γενιές της εργατικής οικογένειας Ζουρμπίν μέσα από τη διαδρομή τους αποτυπώνουν την πορεία της εργατικής τάξης από την προεπαναστατική Ρωσία έως την αρχή της δεκαετίας του 1950, παράλληλα δείχνουν τη δύναμη της εργατικής τάξης στο χτίσιμο της δικής της κοινωνίας έχοντας τσακίσει τους εκμεταλλευτές της. Το έργο του Β. Κοτσέτοφ αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, δίχως να χαρίζεται σε ελλείψεις και προβλήματα αποτυπώνει την πάλη για την αντιμετώπισή τους.

***

ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΜΠΕΚ

Η δημοσιά του Βολοκολάμσκ

 

Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, ακριβώς πριν 70 χρόνια, καλοκαίρι 1941, εκδηλώθηκε η γερμανική επίθεση ενάντια στην ΕΣΣΔ, η διείσδυση στο έδαφος της ΕΣΣΔ με στόχο την κατάληψη της Μόσχας το Νοέμβρη 1941 δεν πέτυχε. Το Βολοκολάμσκ απέχει 129 χιλιόμετρα από τη Μόσχα και συνδέεται μαζί της με αυτοκινητόδρομο. Το έργο του Μπεκ αναφέρεται στην τιτάνια μάχη για την υπεράσπιση της πρωτεύουσας του σοσιαλιστικού κράτους.

***

ΕΜΙΛ ΖΟΛΑ

Το χρήμα

Σήμερα στις συνθήκες της κρίσης σκόπιμα καλλιεργείται ότι μια σειρά φαινόμενα, π.χ. χρηματιστηριακή κερδοσκοπία, οικονομικά «σκάνδαλα», σαπίλα της αστικής τάξης, παρασιτισμός κ.ά. είναι περιστασιακά, πως προκαλούνται από λαθεμένους χειρισμούς και άλλες τέτοιες απόψεις που εξυπηρετούν την απενοχοποίηση του καπιταλιστικού συστήματος για τις κρίσεις, τη μαζική ανεργία, την εξαθλίωση. Το έργο κυκλοφόρησε το 1891 στην περίοδο που μόλις συντελούνταν το πέρασμα του καπιταλισμού στο μονοπωλιακό του στάδιο. Στην αφήγηση του έργου, ο αναγνώστης θα συναντήσει όλα τα φαινόμενα του καπιταλισμού που του παρουσιάζονται σήμερα ως νέα. Αποδεικνύεται περίτρανα πόσο παλιά είναι, όσο και ο καπιταλισμός. Παρόλο που ο Ζολά δεν έφτασε στο συμπέρασμα σχετικά με την αναγκαιότητα επαναστατικής ανατροπής του καπιταλισμού, το έργο του συμβάλλει στο συμπέρασμα πως ο καπιταλισμός δεν επιδιορθώνεται, δεν εξανθρωπίζεται, παρά αναπαράγει σε μεγαλύτερη έκταση και οξύτητα τις εσωτερικές του αντιφάσεις, όπως αποδεικνύεται σε σύγκριση με γεγονότα που αποτυπώνει έργο γραμμένο πριν από 110 χρόνια.

***

ΑΠΤΟΝ ΣΙΝΚΛΕΡ

Ο βασιλιάς άνθρακας

Ο συγγραφέας της «Ζούγκλας» και του «Πετρέλαιο» (θα χυθεί αίμα στην κινηματογραφική του εκδοχή), μέσα από το βασιλιά άνθρακα, μας μεταφέρει τη σκληρή ζωή των ανθρακωρύχων στις ΗΠΑ των αρχών του περασμένου αιώνα, αλλά και την άγρια καταστολή των απεργιών τους από το κράτος και τους μηχανισμούς των εταιρειών, όπως στο 1913 στο Λάντλοου του Κολοράντο.

 

***

ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ

Ποιήματα

Τα ποιήματα της συλλογής, γραμμένα από το 1920 έως και λίγο μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, αντανακλούν τις αντιθέσεις του καπιταλισμού και την πάλη της εργατικής τάξης, σε συνθήκες καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης και πολέμου σκληρών ταξικών αναμετρήσεων και διώξεων. Με διαλεκτικό ταξικό κριτήριο, ο Μπρεχτ αναδεικνύει τα ριζικά αντίθετα συμφέροντα ανάμεσα στους εργάτες και το κεφάλαιο: «Των κυρίων σας η ήττα. Δεν είναι ήττα δικιά σας», λένε τα λόγια της προλετάριας μάνας στους γιους της που στέλνονται στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Σε όλο το έργο αναδεικνύεται η ιστορική αποστολή της εργατικής τάξης, δεν πραγματεύεται απλώς τα δεινά του καπιταλισμού για να κάνει έκκληση για τον καλλωπισμό του, μα για την ανατροπή του: «Μη σπαταλάς σκέψεις γι’ αυτό που δεν μπορεί ν’ αλλάξει».

Ιδεολογική Επιτροπή

της ΚΕ του ΚΚΕ

 
 
 
 
 
 
Ο ποιητής των «συρμάτων»
Η σελίδα 2 του «Βιβλίου Κομμουνιστών» της Ασφάλειας Χίου, με πρώτο το όνομα του Φώτη Αγγουλέ και στήλες που περιέχουν βιογραφικά στοιχεία και τη δράση του ποιητή. Το βιβλίο ανακάλυψε ο Παντελής Στεφάνου.

Στο Δημοτικό Κήπο της Χίου βρίσκεται η προτομή του Φώτη Αγγουλέ. Λίγοι απ’ τους επισκέπτες του αιγιοπελαγίτικου νησιού, μαζί δυστυχώς και λίγοι ντόπιοι, γνωρίζουν τη συμμετοχή του Φώτη Αγγουλέ στους πατριωτικούς και κοινωνικούς αγώνες, αλλά και την προσφορά του στα Ελληνικά Γράμματα. Το έργο του δεν προβλήθηκε – όχι τυχαία – ούτε στα σχολεία του νησιού. Τη «γνωριμία» όμως με τον Χιώτη ποιητή ανέλαβε να την κάνει στη νεολαία του ακριτικού νησιού, το Πολιτιστικό Τμήμα της Νομαρχιακής Επιτροπής Χίου του ΚΚΕ.

 

Ο Φώτης Αγγουλές γεννήθηκε το 1910 στο Τσεσμέ της Μ. Ασίας και πέθανε στις 28 Μάρτη 1964. Εγκαταστάθηκε, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, στη Χίο όπου ζούσε ως ψαράς. Στον πόλεμο κατέφυγε στη Μ. Ανατολή, όπου και κατατάχθηκε εθελοντής στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Οργανωμένος στην Αντιφασιστική Οργάνωση Ναυτικού (ΑΟΝ), γνώρισε διώξεις, φυλακές, στρατόπεδα, εξορίες, τόσο απ’ τους Αγγλους όσο και από τις ελληνικές κυβερνήσεις, εξαιτίας της ένταξής του στο ΚΚΕ.

Ο «ποιητής των συρμάτων», κρατούμενος των Αγγλων στο στρατόπεδο Μπαρντίας της Μ. Ανατολής, μαζί με 15.000 Ελληνες δημοκρατικούς στρατιώτες και μέσα στο χαροπάλεμά του απ’ την αρρώστια του άσθματος που τον βασάνιζε, γράφει αναπολώντας τη μορφή του Μπάιρον:

«Εμείς την εκτιμούμε τη φιλία / εμείς τη λευτεριά την αγαπούμε… / Μα τώρα που βάρβαροι οι δικοί σου / μας τυραννούν τι να τους πούμε;»

Ο Φώτης Αγγουλές αποφυλακίστηκε το 1956 μετά από οκτώ χρόνια. Γύρισε στη Χίο, που τη θεωρούσε του ξενιτεμού του «Πατρίδα». Με την υγεία του σοβαρά κλονισμένη από τις κακουχίες της φυλακής, κατατρεγμένος και βαθιά πληγωμένος, έβρισκε στέκι στο λιμάνι σε κάτι απόμερα ταβερνάκια και παρηγοριά στο πιοτό.

Ο Φώτης Αγγουλές (αρχείο Νίκης Κουτσουμπέκη -Καράλη)

Φίλοι παλιοί του συμπαραστάθηκαν, σύντροφοι στον αγώνα και τη ζωή. Ο εκδότης της εφημερίδας «Χιακός Λαός», το 1958, τον πήρε στο τυπογραφείο κι εκεί με τα ίδια του τα χέρια στοιχειοθέτησε τη συλλογή «Πορεία μέσα στη νύχτα» , που ήταν μια επιλογή από παλιά δημοσιευμένα και νέα ποιήματα. Τα μετέφερε και μετά τα τύπωσε στο τυπογραφείο του Ζήσιμου, όπου λίγα λίγα τα έδενε σε τόμους. Αλλα τα μοίραζε σε γνωστούς και φίλους, κι άλλα τα πούλαγε για χαρτζιλίκι. Ηταν η τελευταία ποιητική συλλογή που άφησε. Είχαν προηγηθεί, απ’ το 1934 ακόμη, οι συλλογές «Αναβασιά», «Κραυγές στον ήλιο», «Μενεξέδες», «Εντελβάις», «Ο λαός της Πατρίδας μου», «Φλόγες του δάσους» και «Φωνές».

 

Απ’ το 1964 που πέθανε, είχαν μείνει ξεχασμένα στο τυπογραφείο, για 39 ολόκληρα χρόνια, περίπου 1.000 αντίτυπα σε οχτασέλιδα. Από εκεί τα μάζεψαν οι σύντροφοι της ΝΕ της Χίου του ΚΚΕ και με την ευλάβεια που αρμόζει στο πνεύμα και στο στίχο του Φώτη Αγγουλέ, τα βάλανε σε τάξη κι αποτελειώσανε το έργο των χεριών του.

Το έργο του Αγγουλέ διαχρονικό, αγγίζει το σήμερα. Αν και στις πρώτες ποιητικές του δημιουργίες, διαφαίνεται ένας μελαγχολικός πεσιμισμός, στη φυλακή γράφει τα πιο αισιόδοξα ποιήματα, αφού μέσα στον αγώνα και στη στράτευση διαπιστώνει το πραγματικό νόημα της ζωής. Η φτώχεια, η ανεργία, η στέρηση, η ανασφάλεια, η βία, ο φόβος του πολέμου, ο θάνατος, που ήταν πηγές έμπνευσης του ποιητή, είναι τόσο επίκαιρα και καθημερινά σήμερα. Γράφει στο ποίημά του με τίτλο «Το στίγμα», αφιερωμένο σ’ ένα νεαρό φασίστα, που βρέθηκε σκοτωμένος σε μια ρούσικη χιονισμένη στέπα:

«Και μέσ’ στα χιόνια, θησαυρούς το άρπαγο μάτι βλέπει;/ Ξανθέ φονιά, τι σ’ έφερε σ’ αυτήν εδώ τη στέπη;/ Μέσα στη νύχτα, φονικό ποιανού έστηνες καρτέρι;/ Ποιος σ’ έβλαψε τόσο μακριά; Ποιον ξέρεις; Ποιος σε ξέρει;».

«Νυχτερινέ διαγουμιστή, πώς θες να σε δικάση,/ το χέρι αυτό που του γρεμάς ό,τι από χρόνια χτίζει;/ Ποια καταδίκη στο φονιά και στο φασίστα αξίζει;..».

Αρρωστος μέσα απ’ το νοσοκομείο – φυλακή, γράφει:

«Αλήθεια, πρέπει να μιλώ σιγά, να σεβαστώ/ την ησυχία των άρρωστων συντρόφων που κοιμούνται,/ να μην ξυπνούνε και θυμούνται,/ να μη θυμούνται και ξυπνούν οι βραδινές τους έννοιες,/ μέσα σ’ αυτό το πρόχειρο Νοσοκομείο, το κλειστό/ με σερπαντίνες συρματένιες».

Το κοινό γνώρισμα των αγωνιστών – πίστη και ελπίδα για τη ζωή – ο Φώτης Αγγουλές το εκφράζει στο ποίημά του «Μην καρτεράτε»:

«Μην καρτεράτε να λυγίσωμε/ μήτε για μια στιγμή,/ μηδ’ όσο στην κακοκαιριά/ λυγάει το κυπαρίσσι./ Εχουμε τη ζωή πολύ,/ πάρα πολύ, αγαπήσει».

 

Του
Δημήτρη ΣΕΡΒΟΥ

Συζήτηση με τον ποιητή, συνεργάτη του «Ρ», Γιώργο Κακουλίδη για τη σημερινή κοινωνία και λογοτεχνία

 

Σκέψεις, εικόνες, αισθήσεις, συναισθήματα. «Γεννήματα» κι αυτά της όλο και πιο ζοφερής – για το λαό μας και όλους τους λαούς – «νεοταξικής» πραγματικότητας. «Γεννήματα», όμως, και της ανάγκης να πει τα πράγματα με το όνομά τους. Να τα πει με αλληγορική αποφθεγματικότητα και με ποιητικότητα, καθώς είναι φύση ποιητική. Ο λόγος για τον ποιητή Γιώργο Κακουλίδη και το νέο (22ο) βιβλίο του, «Καθωσπρέπει σκέψεις» (εκδόσεις «Εξάντας»). Η λέξη «καθωσπρέπει» στον τίτλο του βιβλίου εύστοχα ειρωνεύεται τις σκέψεις όλων των …καθωσπρέπει και συμβιβασμένων στις μέρες μας. Και, βέβαια, οι 77 αποφθεγματικές σκέψεις του βιβλίου «καταστρέφουν τους μέσους όρους και τα φιλολογικά γούστα», όπως λέει προλογικά ο Βάσιας Τσοκόπουλος.

 

Το περιεχόμενο και η μορφή αυτού του βιβλίου, στάθηκε αφορμή αυτής της συζήτησής μας με τον Γιώργο Κακουλίδη. Το βιβλίο το αφιερώνει στον αξέχαστο Κωστή Μοσκώφ. Γιατί; «Γιατί, παρά τη μοναδική ιδεολογική και ιστορική παιδεία του, δεν ήταν καθόλου αλαζόνας και στα δύσκολα ήταν δίπλα σου. Ενα σπάνιο στοιχείο για διανοούμενους, σήμερα. Οι διανοούμενοι, στις μέρες μας, ζουν μέσα στο γυάλινο κόσμο τους. Δεν επιθυμούν καμιά επικοινωνία. Οι περισσότεροι είναι μισάνθρωποι και ασκούν τη μισανθρωπία τους».

Με αυτή τη σοβαρή επισήμανση, άρχισε η κουβέντα μας με τον Γιώργο Κακουλίδη.

Στο ερώτημα πώς εκδηλώνεται αυτή η μισανθρωπία, απάντησε: «Εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους. Οι άνθρωποι αυτοί, επειδή δεν έχουν έναν άξονα σταθερό μέσα τους, έχουν βγει προς άγραν πελατείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Στέλιος Ράμφος, ο οποίος εγκωμίασε τις ΗΠΑ, με κείμενό του την ημέρα που άρχισαν οι βομβαρδισμοί στη Γιουγκοσλαβία».

Η μισανθρωπία αυτή, δηλαδή, εκδηλώνεται με υποταγή και στα νεοταξικά κέντρα, παρατηρούμε. «Και όχι μόνο», διευκρινίζει ο Γ. Κακουλίδης. «Εφτασαν στο σημείο να φετιχοποιούν αυτά τα κέντρα. Να τα ντύνουν και με ιερότητα. Κρύβονται έτσι και οι ίδιοι μέσα στο χριστιανισμό, αντί να πούνε ότι είναι με τους δυνατούς, γιατί ψοφάνε για ακροατήριο». – Και στο έργο τους πώς εκδηλώνεται η μισανθρωπία; «Με μια μεγάλη πονηριά. Γοητεύουν το «εγώ» του αναγνώστη. Αλλά ο «ήρωάς» τους, καθώς είναι μοναχικός, αυτοκαταστρέφεται. Αυτοί οι δημιουργοί δε θέλουν να συνδέσουν τη μοίρα τους με τους άλλους, το λαό. Θέλουν να είναι μια κάστα εκλεκτών. Πιστεύουν ότι όλοι πρέπει να συμμορφωθούμε με τη νέα τάξη πραγμάτων. Αυτό είναι χυδαιότητα, που στην Ελλάδα αγγίζει τα όρια της γελοιότητας».

Λογοτεχνία …προσαρμογής στην εξουσία

 

 

— Υπάρχει σήμερα προοδευτική πολιτικοκοινωνική λογοτεχνία, όπως ήταν η λογοτεχνία του μεσοπολέμου και στις δεκαετίες του 1950, 1960 και 1970;

 

Η απάντηση του Γ. Κακουλίδη στο ερώτημα ήταν κατηγορηματική.

«Δεν υπάρχει. Υπάρχουν νευρώσεις πολυτελείας και φαντασιώσεις. Τις δεκαετίες εκείνες, οι προοδευτικοί λογοτέχνες είχαν δεθεί με το λαό. Εκείνο το πολιτικοκοινωνικό μυθιστόρημα είχε διαύγεια, γιατί εκείνους τους συγγραφείς τους τροφοδοτούσε το λαϊκό κίνημα. Τώρα δεν υπάρχει διαύγεια στα όποια κοινωνικοπολιτικά έργα γράφονται, γιατί ο συγγραφέας καθώς είναι ξεκομμένος από την κοινωνική πραγματικότητα, ξεπέφτει σε μια δική του μεταφυσική ανάλυση της κοινωνίας και έτσι στηρίζει όσα υποβάλλει η κυρίαρχη ιδεολογία. Θα πω τι μου συνέβη εμένα. Την πρώτη φορά που ήμουν υποψήφιος του ΚΚΕ και πήγαινα σε διάφορες γειτονιές και εργοστάσια, τα είχα χάσει με τη «μέσα Ελλάδα» που τότε γνώριζα, παρότι είμαι γιος κομμουνιστή, μεγάλωσα στην Καισαριανή, ήξερα κάποια πράγματα και διαβάζω πολύ. Θεωρώ, λοιπόν, ότι είναι «χαζομάρα» το να μην είναι οι δημιουργοί, για χάρη του έργου τους, μέσα στο λαϊκό κίνημα. Ποιος σώφρων δημιουργός θέλει να έχει, έστω και ελάχιστη, επαφή με τα κέντρα εξουσίας, και μάλιστα μιας εξουσίας της καρπαζιάς από τους Αμερικάνους;»

Θυμίσαμε στον Γ. Κακουλίδη ότι η ελληνική διανόηση, ιδιαίτερα οι συγγραφείς, σε δύσκολους καιρούς — κατοχή, εξάρτηση, διωγμοί των αγωνιστών, δικτατορία – δεν υποτάχθηκαν. Ηταν «οδηγητικές» φωνές, ξέροντας ότι εξόργιζαν τους ξένους και ντόπιους εξουσιαστές. Και σημειώσαμε ότι αυτό είναι ένα μεγάλο ζητούμενο σήμερα.

«Γι’ αυτό δεν μπορώ να «συναντηθώ» με τέτοιους δημιουργούς», σχολίασε ο συνομιλητής μας. «Γιατί ενώ κάποιοι φετιχοποιούν αυτή την εξουσία, εγώ αισθάνομαι ότι βρίσκομαι σε εμπόλεμη κατάσταση μαζί της. Δε βλέπουν ότι βρισκόμαστε σε έναν ακήρυχτο πόλεμο. Τι κοινό, λοιπόν, μπορώ να έχω με τέτοιους ανθρώπους;»

— Το πρόβλημα, επομένως, για όποιον «καίγεται» για όσα συμβαίνουν σήμερα στην Ελλάδα και στον κόσμο, είναι να αναζητήσει κι άλλους, να προσπαθήσει να βάλει στη δική του «φωτιά» κι άλλους, ώστε να υπάρξει μια «μαγιά». Υπάρχει τέτοια δυνατότητα; «Υπάρχουν κάποιοι. Ομως, κάπως αυθορμήτως, γενικώς και αορίστως. Για να γίνει η «μαγιά» πρέπει οι δημιουργοί να συνειδητοποιήσουν τη δεινή τους θέση».

Αφορισμοί ενάντια στη μεταφυσική

–Τι ώθησε τον Γ. Κακουλίδη να γράψει αυτούς τους αλληγορικούς, ποιητικής διάθεσης αφορισμούς;

«Με έπιασε μια μανία ενάντια σ’ ό,τι θέλουν να περάσουν, περιβλημένο και με θρησκευτικό μανδύα. Γι’ αυτό στο στόχαστρό μου ήταν ο χριστιανισμός και οτιδήποτε μεταφυσικό. Λ.χ στη Φαλούτζα ένας χριστιανός εκτέλεσε έναν τραυματία. Ο φονιάς φορούσε σταυρουδάκι! Δηλαδή έντυσε το έγκλημά του με θρησκευτικότητα, η οποία τον ωθεί να σκοτώσει. Σκοτώνοντας τον τραυματισμένο σκότωσε στο όνομα του Χριστού, της Αγίας Τριάδας. Αυτά επικαλείται και ο Μπους».

Η θρησκεία είναι το πρόσχημα του φονιάδων. Η ουσία είναι να βάλουν στο χέρι τα πετρέλαια και όλο τον πλούτο άλλων λαών, σχολιάζουμε. Και ο Γ. Κακουλίδης κάνει μια σημαντική επισήμανση. «Βέβαια, αλλά με ενδιαφέρει και το πώς ντύνουνε τα ρομποτάκια, που νιώθουν σαν ιππότες σταυροφόροι που πολεμάνε μανιακούς μουσουλμάνους. Γι’ αυτό με τους αφορισμούς αυτούς έβαλα στο μάτι οτιδήποτε έχει θρησκευτικό περίβλημα».

«Ούτε τον Βούδα συνάντησα, ούτε τον Ιησού Χριστό. Καλύτερα. Γιατί να βάψω τα χέρια μου στο αίμα;», λέει στο πρώτο απόφθεγμα ο Γ. Κακουλίδης, Γιατί; Γιατί «και οι δυο είναι βουτηγμένοι στο αίμα», μας εξηγεί. Τον ρωτάμε τι εννοεί μιλώντας για «πεθαμένες γλώσσες στην πλατεία Συντάγματος», όπως λέει στο δεύτερο απόφθεγμα και απάντησε:

«Είναι τα λόγια αυτών που άλλαξαν. Συντρόφων που αλλαξοπίστησαν για να βρουν μια θέση στην πλατεία Συντάγματος… Ο πρώην σύντροφος αναγκάζεται να πουλήσει δυο φορές την ψυχή του στο διάβολο, απ’ ό,τι ένας άλλος». Και με την «επιστροφή στην άβυσσο της παιδικής ηλικίας» τι συμβολίζει;

«Τον τελευταίο καιρό πολλοί συγγραφείς πηγαινοέρχονται, στα γραφτά τους, στην παιδική τους ηλικία. Χρησιμοποιούν την αθωότητα της παιδικής ηλικίας σαν άλλοθι αυτού που είναι σήμερα. Η αθωότητα της παιδικής ηλικίας, όμως, δεν αλλάζει τα σακατιλίκια μας. Δεν τα κρύβει. Για μένα η παιδική μου ηλικία είναι ένας αντίλαλος που πρέπει να θεμελιώνει αυτό που είμαι σήμερα. Με τροφοδοτεί, γιατί δεν έχω αλλάξει. Δεν πούλησα το «παιχνίδι» που έζησα στην παιδική μου ηλικία».

«Αλίμονο! Αν και έβγαλα τα μάτια μου, εξακολουθώ να βλέπω», λέει ένα μεταφορικό απόφθεγμα. Το εξηγεί ο Γ. Κακουλίδης. «Ενας σοφός λέει ότι η αλήθεια είναι θέμα όρασης, όχι ματιών. Ποιας όρασης, όμως; Γιατί, ενώ όλοι βλέπουμε τα ίδια πράγματα, στην κοινωνία, στην πραγματικότητα, δε συμφωνούμε; Αρα, κάτι μεσολαβεί στην όρασή μας. Η όραση δεν είναι κάτι μεταφυσικό. Ο,τι βλέπω, ό,τι με περιβάλλει πρέπει να το παρατηρώ, να κατανοώ τι ακριβώς είναι και γιατί είναι. Αυτή την προσεκτική παρατήρηση και κατανόηση των πραγμάτων δίδαξε η ποίηση του Ρίτσου».

— Τι εννοείς με τη φράση «Μη φοβάσαι, μου λέει και γύριζε το μαχαίρι μέσα μου», ρωτάμε και απαντά: «Το χειρότερο κακό που μας κάνει το σύστημα είναι ότι μας καθησυχάζει. Αυτό είναι το χειρότερο μαχαίρι που τρώμε… Ο καθησυχασμός αυτός λειτουργεί με το χειρότερο τρόπο στα γράμματα. Αλληλολιβανίζονται και αλληλοκαθησυχάζονται όλοι, ενώ έξω η ζωή είναι αρένα. Κι ενώ είναι μέσα στην αρένα παραμυθιάζονται με το «εγώ» τους».

«Ποιήματα» οραμάτων

— Γράφεις «Μια πυκνότητα οραμάτων, ένας αριθμός ποιημάτων αρκούν. Μετά επιτρέπεται να πεθάνεις». Αυτό θυμίζει αυτό που έλεγε στιχουργικά ο Ρίτσος, ότι είναι καλό να πεθάνεις, «αν έχεις πεθάνει για ό,τι πρέπει».

«Αυτό ακριβώς εννοώ», απαντά ο Κακουλίδης. «Για μένα όραμα είναι όταν όλοι συναντιόμαστε και μεταβάλλονται τα πράγματα γενικά. Οταν το όραμα δικαιώνεται. Ο Λένιν κατάφερε να συμπέσουν εκατομμύρια άνθρωποι σε ένα όραμα, σε μια «γιορτή» παρά τις τεράστιες δυσκολίες. Η Οχτωβριανή Επανάσταση ήταν μια μεγάλη «γιορτή», η οποία λείπει σήμερα από την ανθρωπότητα. Οφείλουμε μια τέτοια γιορτή. Αισθάνομαι, όμως, σήμερα ανάπηρος, καθώς λόγω ιστορικών καταστάσεων το όραμα αυτό προχωρά πολύ αργά. Δεν το κρύβω με πιάνει μια βιασύνη, γιατί σκέφτομαι ότι η ζωή μου είναι μία και μικρή και μπορεί να μην προλάβω τη «γιορτή». Ομως, με παρηγορεί το γεγονός ότι εμείς συμμετέχουμε στην προετοιμασία αυτής της «γιορτής»».

«Το πιο γυμνασμένο σκυλί του κόσμου είναι το τραγούδι»,- «μου αρέσει» λέει η υποφαινομένη, γιατί το τραγούδι, πραγματικά μπορεί να παίξει τεράστιο εξεγερτικό ρόλο. Ο Γ. Κακουλίδης συμφωνεί και παραπέμπει στα μελοποιημένα τραγούδια του Ρίτσου, που «με μοναδικό τρόπο πέρασαν στο στόμα χιλιάδων πολλών ανθρώπων, έγιναν δικό τους «κτήμα»».

Παρά την αγωνία για την καθυστέρηση του οράματος ο Γ. Κακουλίδης αισιοδοξεί και το γράφει ποιητικά: «Ενα λουλούδι κρατάει τον κόσμο», όπως πιστεύει και ότι «ένας κύκνος δεν επιτρέπεται να κρατάει τίποτα», ότι πρέπει όλα να τα «χαρίζει». Και εξηγώντας αυτή τη φράση λέει: «Πιστεύω ότι ο μαρξισμός είναι ο μεγάλος δότης της κοινωνίας».

Πρέπει να είναι, ιδιαίτερα σήμερα, που, όπως λέει σε ένα άλλο απόφθεγμα, «Ακόμα και τα δέντρα βγάζουν πια νομίσματα». Πρέπει, και επιπλέον «δεν μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά. Δε θέλουμε να ξαναανακατέψουμε την τράπουλα, για να διαλέξουμε άλλο χαρτί. Το χαρτί μας το διαλέξαμε μια φορά…».

Το δωμάτιο θα γεμίσει με κεράσια…

— Τα αποφθέγματα αυτά, δηλαδή, τα έγραψες με παρόμοιες σκέψεις μ’ αυτές που κουβεντιάζουμε τώρα;

«Τέτοιες σκέψεις με καθοδήγησαν. Είχα ανάγκη να τις βγάλω από μέσα μου, με μικρούς, ακαριαίους αφορισμούς. Γιατί, με τη σημερινή κατάσταση κατάλαβα αυτό που μου έλεγε ο πατέρας μου κι εγώ το χλεύαζα, τότε. Μου έλεγε: «Οφείλεις μ’ αυτά που συμβαίνουν να είσαι απόλυτος». Εχω ανάγκη αυτή τη σταθερότητα, αυτή την απολυτότητα. Δε θέλω οι άλλοι γύρω μου να νομίζουν ότι άλλο εννοώ και άλλο είμαι. Γιατί σήμερα κάποιοι νομίζουν ότι μπορεί να σε βάλουν στο χέρι. Δεν είναι τυχαίο ότι επί πέντε χρόνια που γράφω στο «Ριζοσπάστη», είμαι συνεπέστατος με τις στήλες που γράφω κάθε Παρασκευή και Κυριακή. Αυτό έχει γίνει μια άσκηση στη ζωή μου, που την ονομάζω «συνέρχομαι μέσα στην πραγματικότητα». Θεωρώ ότι είμαι πολύ τυχερός, που μπορώ να δω και να αναλύσω λογικά, μαθηματικά, πράγματα που με ενοχλούν. Στις μέρες μας και ο ποιητής οφείλει να είναι μαθηματικός. Να συμβάλει για τη μεγάλη, εφ’ όλης της ύλης αλλαγή, για το όραμα».

— Ας τελειώσουμε, λοιπόν, την κουβέντα μας, με την αισιοδοξία που εκφράζει το τελευταίο σου απόφθεγμα. Οτι «το δωμάτιο γέμισε με κεράσια…».

«Είμαι σίγουρος ότι κάποτε το δωμάτιο θα γεμίσει με κεράσια. Οτι θα ανατραπεί η βάρβαρη αστική τάξη», είπε ο Γ. Κακουλίδης, κλείνοντας την κουβέντα μας.

 

Αριστούλα ΕΛΛΗΝΟΥΔΗ
 

Είναι γεγονός ότι το μεγάλο κεφάλαιο κυβερνάει πλέον και «τα γράμματα και τις τέχνες», εξοπλισμένο με την ικανότητα να αναπαράγει κέρδος από τα πάντα. Ο γραπτός λόγος, όμως, έχει μια ιδιαίτερη δύναμη. Μπορεί να επηρεάζει τις απόψεις, τις συνειδήσεις, τις στάσεις, τις αποφάσεις, τον τρόπο ζωής, τα πιστεύω μας. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο η λογοτεχνία συνιστά ένα από τα όπλα της πρώτης γραμμής προπαντός της αστικής τάξης, η οποία, γνωρίζοντας τη δύναμη της λογοτεχνίας, τη χρησιμοποιεί καρπώνοντας διπλό όφελος – οικονομικό και ιδεολογικό – με ταυτόχρονη «έμμονη» προσπάθεια να ξεριζώσει την κάθε φωνή που δεν ευθυγραμμίζεται μαζί της. Οσο βαθαίνει η κρίση του καπιταλισμού τόσο πιο ασφυκτικές είναι οι συνθήκες στην αγορά για τους προοδευτικούς δημιουργούς. Από ένα σημείο και πέρα – στις συνθήκες της όξυνσης των καπιταλιστικών σχέσεων – δεν είναι πια σημαντική η ποιότητα του έργου ή η δυνατότητα να πουλήσει, να βγάλει οικονομικό κέρδος, αλλά την προτεραιότητα παίρνει αποκλειστικά το ιδεολογικό όφελος.

 

«Στραγγαλίζουν» τους δημιουργούς

Χαρακτηριστική είναι η κατάσταση στην Τσεχία, όπου είναι ακόμα πολύ ζωντανές οι αναμνήσεις από το σοσιαλιστικό παρελθόν. Οι άνθρωποι δεν είναι ακόμα έτοιμοι να δεχτούν τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις σε όλο το φάσμα τους. Πρώτα πρέπει να ισοπεδωθεί η κάθε θετική σκέψη για το σοσιαλισμό και να πειστούν όσοι περισσότεροι γίνεται ότι ο καπιταλισμός είναι το σύστημα που νίκησε για πάντα. Το κεφάλαιο δεν μπορεί να δεχτεί δημιουργούς οι οποίοι φέρνουν σοσιαλιστικά ιδανικά, οι οποίοι αμφισβητούν, αναρωτιούνται και δε συμβιβάζονται με τις έτοιμες απαντήσεις. Οι «τεχνικές» τους είναι δύο. Πρώτα αμφισβητούν την ίδια την τέχνη, ώστε να μην ψάχνει ο αναγνώστης, να νομίζει ότι δεν καταλαβαίνει τη μοντέρνα τέχνη, να θεωρεί τέχνη μόνο αυτά (και όλα αυτά) που του «σερβίρει» η τηλεόραση, τα περιοδικά «life style» κτλ.

Ο Γ. Κακουλίδης υπογράφει το βιβλίο του, στον Μίλαν Κράιτσα, πρόεδρο της Κομμουνιστικής Ενωσης Νεολαίας

Ταυτόχρονα, «στραγγαλίζει» τους δημιουργούς αποκλείοντας αυτούς που δεν κρατούν «το βήμα της εποχής». Δε μιλάμε απλά για λογοκρισία ή κάπως μη δημοκρατικές συνθήκες και συμπεριφορές. Χωρίς υπερβολή πρόκειται για φασισμό στην τσέχικη λογοτεχνία. Για παράδειγμα, υπάρχουν δύο λογοτεχνικοί σύλλογοι. Τον ένα (Κοινότητα Τσέχων Συγγραφέων) αναγνωρίζει το υπουργείο Πολιτισμού, του χορηγεί κάθε χρόνο κονδύλια. Ο δεύτερος – Ενωση Τσέχων Συγγραφέων – δεν αναγνωρίζεται από το επίσημο κράτος, στα μέλη δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς του υπουργείου, ούτε σε επιτροπές ή να τους χορηγηθούν χρηματοδοτήσεις για τα έργα τους. Την κατάσταση αυτή αποδεικνύουν επίσημα γραπτά ντοκουμέντα. Το Σεπτέμβρη του 2005 η Ενωση οργάνωσε διεθνή συνάντηση (με χρήματα από το GUE/NGL) για την κατάσταση αυτή. («Γραμμένο στο μέλλον», Πράγα 2005, ή μπορείτε να ενημερωθείτε στις σελίδες της Ενωσης http://www.volny.cz/uniecs).

 

«Ποίηση εκτός σπιτιού»

Σε αυτές τις συνθήκες ήταν πολύ τολμηρό και προοδευτικό ότι αποφάσισε ο εκδοτικός οίκος «OREGO» να ξεκινήσει μια καινούρια σειρά σύγχρονης ποίησης. Η σειρά ονομάζεται «Ποίηση εκτός σπιτιού» (το όνομα αυτό παραχώρησε στον εκδότη ο ευρωβουλευτής του Κομμουνιστικού Κόμματος Βοημίας – Μοραβίας (ΚΚΒΜ) Ντάνιελ Στροζ, ιδιοκτήτης εκδοτικού οίκου με το ίδιο όνομα, ο οποίος λειτουργούσε στη Γερμανία πριν το 1989 αλλά και μερικά χρόνια μετά). Καλέστηκα, λοιπόν, να συμμετάσχω στην επιλογή ποιημάτων και ποιητών που δε θα έπρεπε να λείπουν από αυτή τη σειρά. Χωρίς καμία σκέψη ψήφισα: «Γιώργος Κακουλίδης». (Μεγάλη μου τιμή ότι ο ίδιος μου πρότεινε να μεταφράζω τα ποιήματά του δείχνοντάς μου ταυτόχρονα μεγάλη εμπιστοσύνη στην επιλογή των ποιημάτων του). Και πράγματι να βγει μεταφρασμένη ποίηση ενός εν ζωή ποιητή δεν είναι κάτι ξεχωριστό μόνο στην Τσεχία αλλά τουλάχιστον σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου, στο Νίμπουρκ

Ηδη το καλοκαίρι του 2006 κυκλοφόρησαν μερικά από τα ποιήματά του στο λογοτεχνικό περιοδικό της Ενωσης «Obrys-Kmen» και το βιβλίο του «Η Αλήθεια που δεν υπάρχει»παρουσιάστηκε σε μερικές εκδηλώσεις πριν από τα Χριστούγεννα του 2006. Στα πλαίσια των εκδηλώσεων που συνόδευαν την έκδοση επισκέφτηκε και ο ίδιος ο ποιητής την Τσεχία. Ηδη ξεκάθαρα φαινόταν ότι το τσέχικο κοινό θα δεχτεί πολύ θετικά τον Ελληνα ποιητή.

 

Η στρατευμένη ποίηση

Την πρώτη μέρα της διαμονής του (Τετάρτη 17/1) επισκεφτήκαμε τα γραφεία του εκδότη και έγινε γνωριμία με τον πρόεδρο της Ενωσης των Τσέχων Συγγραφέων, κορυφαίο επίσης ποιητή, Κάρελ Σις. Ακολούθησε η συνάντηση με τους αναγνώστες σε μια πόλη της κεντρικής Βοημίας, στο Νίμπουρκ, οργανωμένη από την τοπική κομματική οργάνωση. Την εκδήλωση τίμησε μεγάλος αριθμός αναγνωστών (ανάμεσά τους και αρκετοί μη κομματικοί), οι οποίοι με μεγάλο ενδιαφέρον άκουγαν τις απόψεις μας για την ποίηση, τη λογοτεχνία, τον πολιτισμό και την πολιτική.

Το βασικό θέμα της συζήτησης ήταν «Η ποίηση σαν όπλο για καλύτερη κοινωνία», δηλαδή η στρατευμένη ποίηση. Οι Τσέχοι αναγνώστες, επηρεασμένοι από την κατάσταση που βιώνουν στη χώρα τους, κάπως ταράχτηκαν με τη λέξη «όπλο». Ακούστηκε και η φωνή ότι η ποίηση πρέπει να είναι μακριά από την πολιτική. Ο ποιητής εξήγησε ότι αυτοί οι οποίοι φωνάζουν για τη σκέτη αισθητική, για την απολιτική ποίηση, είναι στρατευμένοι πολύ περισσότερο από εμάς που όχι μόνο στο έργο μας δηλώνουμε κομμουνιστές. Οτι το να μην παίρνεις καμία πολιτική θέση είναι επίσης πολιτική έκφραση και ότι για τον κάθε έναν από μας πρέπει να είναι άκρως ύποπτο το γεγονός πως οι «χαϊδεμένοι» της αστικής τάξης είναι προπαντός οι «απολιτικοί» ποιητές, συγγραφείς, πολίτες κ.ά. Υπενθύμισε την τεράστια συμβολή των κορυφαίων ποιητών στο κίνημά μας. Στη συζήτηση παραβρέθηκε και ο ποιητής Κάρελ Σις, ο επιμελητής της έκδοσης.

 

 

Την επόμενη μέρα (Πέμπτη 18/ 1) ο Γ. Κακουλίδης έδωσε συνέντευξη στο ραδιοφωνικό σταθμό «Hals futura», ο οποίος εκπέμπει μόλις 1,5 χρόνο στο διαδίκτυο. Πρόκειται για την πρώτη απόπειρα του ΚΚΒΜ να μπει στα οπτικοακουστικά ΜΜΕ. Το σταθμό παρακολουθούν βασικά οι νέοι άνθρωποι.

 

Ισοπέδωση του πολιτισμού στο όνομα του κέρδους

Το βράδυ ο Γ. Κακουλίδης επισκέφθηκε τη Λέσχη της Ελληνικής Κοινότητας στην Πράγα. Στην Τσεχία υπήρξαν δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες από την Ελλάδα μετά από τον εμφύλιο πόλεμο. Οι συμμετέχοντες στη συνάντηση με τον ποιητή ήταν οι ίδιοι πρόσφυγες, αλλά και τα παιδιά τους ή τα εγγόνια τους και οι Ελληνες που βρίσκονται στην Πράγα για επαγγελματικούς λόγους. Η κουβέντα στράφηκε βασικά γύρω από τη σημερινή Ελλάδα. Ο ποιητής μιλούσε για τη διείσδυση του μεγάλου κεφαλαίου στη λογοτεχνία, στις δισκογραφικές εταιρείες, την ισοπέδωση του εθνικού πολιτισμού, των εθνικών χαρακτηριστικών στο όνομα του άψυχου κέρδους.

Την Παρασκευή 19/1 ο ποιητής ήταν καλεσμένος στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ του ΚΚΒΜ. Τον δέχτηκε ο επικεφαλής του Τμήματος, σ. Χάσαν Σάρφο. Μίλησε με τον ποιητή για τη σημερινή ποίηση, τον ενημέρωσε όμως και για την τρέχουσα πολιτική κατάσταση στην Τσεχία, την οποία χαρακτηρίζει ακραίος αντικομμουνισμός.

Συνάντηση στη λέσχη της Ελληνικής Κοινότητας

Ακολούθησε επίσκεψη στην εφημερίδα του κόμματος «Hals noviny» και αμέσως μετά έγινε παρουσίαση του βιβλίου «Η Αλήθεια που δεν υπάρχει» στο βιβλιοπωλείο Futura, το οποίο ανήκει στο κόμμα. Παραβρέθηκαν συνάδελφοι από την Ενωση, νέοι σύντροφοι από την απαγορευμένη κομμουνιστική νεολαία, σύντροφοι από την ΚΕ αλλά και απλοί πολίτες. Την εκδήλωση άνοιξε ο διευθυντής του βιβλιοπωλείου Futura, δημοσιογράφος, συγγραφέας Γ. Κοϊζάρ,ο οποίος έκρινε πολύ θετικά τη συνολική δουλιά στο βιβλίο. Ο Κάρελ Σις εξέφρασε την άποψη ότι το βιβλίο του Γιώργου Κακουλίδη δεν είναι κάτι ξένο για τον Τσέχο αναγνώστη, ότι «μιλώντας τη γλώσσα του» περιγράφει τη δική του ζωή, το δικό του περιβάλλον, τις δικές του σκέψεις και προβληματισμούς. Από το βήμα κάλεσε τον Γ. Κακουλίδη να παρουσιάσει και άλλα του έργα στην Τσεχία. Είπε επίσης ότι αισθάνεται περήφανος που ο Γ. Κακουλίδης είναι μέλος της Ενωσης Τσέχων Συγγραφέων.

 

Ο Γιώργος Κακουλίδης περιγράφοντας τις εντυπώσεις του από το ταξίδι του στην Τσεχία δήλωσε ότι δεν είναι τόσο σημαντικό να εκδώσουμε ένα βιβλίο αλλά τι δουλιά θα ακολουθήσει μετά. Εξέφρασε την πεποίθησή του ότι το βιβλίο του δε θα μείνει ως απομονωμένη προσπάθεια, ότι θα ακολουθήσει και πιο οργανωμένη δουλιά μαζί με την Ενωση Τσέχων Συγγραφέων και με όλους όσοι έχουν ανάγκη να συμμετέχουν ενεργά στην προώθηση της προοδευτικής λογοτεχνίας στην Τσεχία.

Από τη συνάντηση του ποιητή με τον επικεφαλής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων του ΚΚ Βοημίας – Μοραβίας (Τσεχίας), Χάσαν Σάρφο

Ακολούθησαν ευχές για την καλή πορεία του βιβλίου και ο ποιητής υπέγραφε τα αντίτυπα. Η πρώτη έκδοση σχεδόν εξαντλήθηκε μέσα σε δύο μήνες κυκλοφορίας του. Το επίσημο πρόγραμμα έκλεισε ζεστά σε μια μπιραρία με μερικούς συναδέλφους από την Ενωση. Διαπιστώσαμε ότι είναι πολύ απογοητευμένοι και νιώθουν απελπισία και μοναξιά. Η ανάγκη τους να γράφουν, να δημιουργούν συγκρούεται με την πολιορκία των εκδοτών, με τις πολλαπλές καλλιτεχνικές αλλά και προσωπικές επιθέσεις και προσβολές των «συναδέλφων». Παρ’ όλη την πίκρα που κουβαλούν μέσα τους δε σταματάνε να γράφουν, να προσπαθούν να πείσουν τους εκδότες να πιστέψουν σε αυτούς. Εάν θέλουν να δουν τα βιβλία τους τυπωμένα είναι σε πολλές περιπτώσεις αναγκασμένοι να πληρώνουν οι ίδιοι (!) την έκδοσή τους πιστεύοντας ότι τα χρήματα θα επιστραφούν κάποια μέρα.

 

Εμάς όμως μας ελκύει πάντα «ο πειρασμός της μάχης» και είμαστε βέβαιοι ότι θα συνεχιστεί η συνεργασία μας και όπως εκφράσαμε σε κοινή μας ομιλία στη συνάντηση με τίτλο «Ενεργά ενάντια στον αντικομμουνισμό» στην Πράγα, στις 25-26 του Νοέμβρη 2006, θεωρούμε ότι η πραγματική λογοτεχνία έχει τη θέση της στον αγώνα των εργαζομένων για τα δικαιώματά τους, για την αξιοπρεπή ζωή, για το σοσιαλισμό. Αισθανόμαστε αδιάσπαστο μέρος του αντιιμπεριαλιστικού μετώπου και έτσι οφείλουμε και εμείς να το κτίζουμε από την πλευρά μας.

Από αριστερά ο Κάρελ Σις, πρόεδρος της Ενωσης Τσέχων Συγγραφέων, που επιμελήθηκε την τσέχικη έκδοση του βιβλίου «Η Αλήθεια που δεν υπάρχει», η Βέρα Κλώντζα-Γιάκλοβα, μεταφράστρια, και ο Γ. Κακουλίδης

Επιπλέον, στις εκδόσεις «Orego» ήδη σήμερα ετοιμάζονται το βιβλίο του Θανάση Παπαρήγα «Η αθηναϊκή δουλοκτητική δημοκρατία», το βιβλίο των συντρόφων Νίκου Μπογιόπουλου και Δημήτρη Μηλάκα, «Ποδόσφαιρο. Μια θρησκεία χωρίς απίστους»και το καινούριο βιβλίο του Γ. Κακουλίδη, το οποίο θα κυκλοφορήσει ταυτόχρονα στην Τσεχία και στην Ελλάδα.

 

«Ενεργά ενάντια στον αντικομμουνισμό»

Στην Πράγα, στις 25 και 26 του Νοέμβρη, πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση με τίτλο «Ενεργά ενάντια στον αντικομμουνισμό». Ανάμεσα στους ομιλητές ήταν και η Βέρα Κλώντζα-Γιάκλοβα με τον Γιώργο Κακουλίδη. Το κείμενο που ακολουθεί είναι η ομιλία τους στην εν λόγω εκδήλωση.

«Οι εχθροί των τσέχικων βιβλίων: Μούχλα, σκουλήκια και ιησουίτες», έγραψε σχεδόν πριν 200 χρόνια ο Τσέχος δημοσιογράφος, ποιητής και αγωνιστής για την ελευθερία Κάρελ Χαβλίτσεκ Μποροβσκί. Τα λόγια του είναι επίκαιρα μέχρι σήμερα. Μόνο που μούχλα και πολλών λογιών σκουλήκια και ιησουίτες είναι πανταχού παρόντες, όχι μόνο στην Τσεχία. Πληθαίνουν οι περιπτώσεις όπου οι λογοτέχνες δεν μπορούν να δημοσιεύσουν τα έργα τους. Τυπικοί λόγοι είναι διάφοροι, οι ουσιαστικοί έχουν να κάνουν με το φόβο του Κρόνου από τα ίδια του τα παιδιά. Τη δικτατορία της αγοράς, των χρημάτων, την ιδεολογική τρομοκρατία κατήγγειλε η Ενωση Τσέχων Συγγραφέων οργανώνοντας το Σεπτέμβρη του 2005 εκδήλωση με τίτλο «Τσέχικη λογοτεχνία στην ΕΕ». Για την κατάσταση στο γραπτό λόγο και για το ρόλο της λογοτεχνίας στο σύγχρονο κόσμο έγινε συζήτηση και στο θεωρητικό σεμινάριο που οργανώθηκε από τις ΚΟΒ Πράγας το Μάη του 2006.

Παρουσίαση της έκδοσης, στο βιβλιοπωλείο «FUTURA»

Ορισμένες περιπτώσεις απόρριψης έως και διωγμού των συγγραφέων, ποιητών, κριτικών κλπ. είναι φανερές διά γυμνού οφθαλμού, όπως και η μη αναγνώριση της Ενωσης Τσέχων Συγγραφέων από το υπουργείο Πολιτισμού της Τσεχίας, η οποία σήμερα φιλοξενεί πάνω από 200 δραστήριους λογοτέχνες, και όχι μόνο, από την Τσεχία. Αλλες περιπτώσεις είναι περισσότερο κρυμμένες, πιο ύπουλες, εκμεταλλευόμενες τον ατομισμό στον κλάδο μας. Μαζί με τις διαμαρτυρίες των λογοτεχνών, των αδίκως πεταγμένων στον κάλαθο αχρήστων, πληθαίνουν καλέσματα στον αγώνα για την ελευθερία λόγου, σκέψης, δημιουργίας όχι μόνο από τους κομμουνιστές (πρόσφατα, π.χ., από τους Umberto Eco, Noam Chomski) και από διάφορους λογοκριμένους επιστήμονες από όλο τον κόσμο.

 

Η προσπάθεια να βάλουν στη λογοτεχνία και στην επιστήμη φίμωτρο δεν είναι στην ιστορία άγνωστο φαινόμενο:

  • Publius Ovidius Naso στην εξορία
  • «Ευνουχισμένος» Petr Abellard
  • Πυρπολημένος μάστορας του πανεπιστημίου του Καρόλου, Ιάν Χους
  • Ιαν Αμος Κομενσκί στην ξενιτιά, ενώ ταυτοχρόνως καίγονταν τα βιβλία του
  • Ο ιησουίτης Μπαλμπίν καταδιωγμένος για την υποστήριξη της τσέχικης γλώσσας
  • Ο Χαβλίτσεκ στην εξορία χωρίς επιστροφή στο Brixen
  • Ο Βαντσούρα εκτελεσμένος από τους ναζί

Ο κατάλογος είναι ατελείωτος…

Εμείς, οι σημερινοί λογοτέχνες αντλούμε από την αναφερόμενη κατάσταση – φαινομενικά παράλογα -δύναμη, αυτοπεποίθηση και πείσμα, ότι η δουλιά μας έχει νόημα. Μας φοβούνται, τους τρομάζουν τα έργα μας, γι’ αυτό κυνηγάνε τις ιδέες μας και βάζουν εμπόδια στην ελευθερία λόγου, επιχειρηματολογώντας με κανόνες της αγοράς. Ο γραπτός λόγος έχει βάρος, μπορεί να γίνει σημαντικό όπλο στον αγώνα για δημοκρατική και δίκαιη κοινωνία.

Η λογοτεχνία δε σημαίνει μόνο αισθητική

Η λογοτεχνία δε σημαίνει μόνο αισθητική. Ειλικρινής δημιουργία σημαίνει να ψάχνεις το μονοπάτι της γνώσης, της κατανόησης (ορισμένες φορές και αδιέξοδο). Να γράφεις σημαίνει να ερευνάς. Η διαδικασία της γνώσης δεν αποτελείται μόνο από το γράψιμο, τη σύνταξη αλλά επίσης από το διάβασμα, την ανάγνωση. Το διάβασμα απαιτεί συμμετοχή, επένδυση ενέργειας, σκέψης, ελεύθερου χρόνου, σημαίνει να μπαίνεις στα γίγνεσθαι του βιβλίου. Μετά είναι μόνο ένα βήμα να σου συμβεί το ίδιο στην πραγματική σου ζωή. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στον αναγνώστη και σε αυτόν που άμυαλα καταβροχθίζει εικόνες από την τηλεόραση. Η λογοτεχνία δεν είναι για την κοινωνία κάτι το πολυτελές. Οι δημιουργοί της δεν είναι ούτε απολιθώματα, ούτε λάθος της φύσης. Αντίθετα, αποτελούν τη συνείδηση του κόσμου, τον καθρέφτη του. Η λογοτεχνία δεν είναι αρχαιολογικό εύρημα στην εποχή των ηλεκτρονικών τεράτων. Οι πιο λαμπερές μέρες της την περιμένουν ακόμα. Σε μια κοινωνία πράγματι δημοκρατική θα μπορέσει να αναπτυχθεί ανάλογα με τις ανάγκες της αυξημένης λαϊκής συνείδησης. Είναι αλήθεια ότι η εποχή της κρίσης παρέχει πολλαπλά ερεθίσματα, αλλά ο μεγάλος αριθμός των δημιουργών και των αναγνωστών δεν έχουν καν πρόσβαση στα βιβλία, στη λογοτεχνία. Δεμένος άνθρωπος δεν μπορεί να χορεύει, ούτε ο πιο ταλαντούχος συγγραφέας δεν μπορεί να δημιουργεί σε ένα πεδίο χαραγμένο από τον αστικό νόμο. Το δικαίωμα για την ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση, για την ελευθερία να θέτεις ερωτήματα, να προτείνεις απαντήσεις είναι ένα από τα στοιχειώδη δικαιώματα του ανθρώπου, όπως είναι τα δημοκρατικά, πολιτικά, κοινωνικά δικαιώματα και ελευθερίες. Εχουμε, λοιπόν, αυτονόητο δικαίωμα και υποχρέωση να αγωνιζόμαστε γι’ αυτές.

Οι λογοτέχνες που βρίσκονταν στις πρώτες γραμμές του αγώνα για καλύτερη ανθρώπινη κοινωνία αποτελούν το παράδειγμά μας. Ο καλλιτέχνης, ο οποίος ασχολείται μόνο με την αισθητική, χωρίς να μάχεται για τον άνθρωπο, δεν αξίζει καμία τιμή.

Χωρίς καμία εξαίρεση διαφωνούμε με την άποψη ότι ο καλλιτέχνης δεν είναι πολιτικός και η πολιτική δεν τον αφορά. Κανένας δεν μπορεί να ζήσει, να υπάρχει πέρα από το χρόνο και το χώρο…. Και τι να κάνεις με ένα βιβλίο που καμία σχέση δεν έχει με την πραγματική ζωή;

Κάλεσμα

Εμείς οι υπογράφοντες λογοτέχνες καλούμε στον αγώνα για την ελευθερία λόγου, σκέψης, καλλιτεχνικής και πολιτικής έκφρασης.

Καλούμε

  • Για την υποστήριξη της Ενωσης Τσέχων Συγγραφέων και άλλων προοδευτικών λογοτεχνικών συλλόγων
  • Για την υποστήριξη των συναδέλφων οι οποίοι δυσκολεύονται να δημοσιεύουν τα έργα τους

Προτείνουμε

  • Να δώσουμε όλη την προσοχή μας στους νέους δημιουργούς
  • Να βοηθήσουμε εμείς οι ίδιοι την κυκλοφορία των έργων, με το να ανταλλάζουμε τα έργα μας, να τα μοιράζουμε στους φίλους μας
  • Να εκμεταλλευτούμε καλύτερα τις δυνατότητες του διαδικτύου
  • Να ψάχνουμε βοήθεια στους μικρότερους εκδότες οι οποίοι δε μας έχουν ξεγράψει ακόμα και δεν πούλησαν τα τελευταία τους ιδανικά
  • Να ζητήσουμε βοήθεια από τα κόμματά μας, από τις επιτροπές ειρήνης, από τα συνδικάτα, από τις οργανώσεις της νεολαίας, των γυναικών, από τους πολιτιστικούς συλλόγους
  • Να κάνουμε αυστηρότατη κριτική στα έργα μας
  • ΟΧΙ στις καλλιτεχνικές υποχωρήσεις

Μια από τις υποχρεώσεις μας είναι να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να ξαναβρούν την ικανότητα της ανεξάρτητης σκέψης, να βγάλουν τουλάχιστον τα κεφάλια τους από το μεταμοντέρνο βούρκο της απόγνωσης. Ας τους ξαναμάθουμε την ομορφιά του αγώνα! Να μην επιτρέψουμε να υπάρχουν στις βιβλιοθήκες μόνο οι τόμοι των αντικομμουνιστών, των θεόδουλων και ρομάντζα για νοικοκυρές. Να ενώσουμε τις δυνάμεις μας με το κίνημα των εργαζομένων, των μικρομεσαίων, των μικροαγροτών, της νεολαίας, των γυναικών, με τους αγωνιστές της ειρήνης, παλεύοντας για τη δημοκρατία, την ελευθερία και την ευημερία για όλο το λαό.

Εμείς οι υπογράφοντες λογοτέχνες εκφράζουμε βαθύτατη αλληλεγγύη στους αγωνιστές ενάντια στην καταπίεση, στον άγριο καπιταλισμό, στον πόλεμο, στην κοινωνική αδικία. Από αυτό το βήμα εκφράζουμε την απέραντη αλληλεγγύη μας στην απαγορευμένη από την τσέχικη κυβέρνηση Κομμουνιστική Ενωση Νεολαίας.

 

Βέρα ΚΛΩΝΤΖΑ – ΓΙΑΚΛΟΒΑ
Σκηνή από την ταινία
Η πολύ σημαντική, αλλά «ξεχασμένη» ταινία του σπουδαίου δημιουργού και θεωρητικού του Κινηματογράφου, συγγραφέα και αγωνιστή του ΕΑΜ, Αδωνι Κύρου «Μπλόκο» (1964), αφιερωμένη στο Μπλόκο της Κοκκινιάς, θα προβληθεί, στις 17/8 (8.45 μ.μ.), στη Μάντρα, τον τόπο της μαζικής θυσίας Κοκκινιωτών αγωνιστών. Την προβολή οργανώνει η ΠΕΑΕΑ – ΔΣΕ Κοκκινιάς. Από τις 18/8, η ταινία, σε διανομή της «ΝEW STAR», θα προβάλλεται στους κινηματογράφους.

 

Ο Αδωνις Κύρου για να τιμήσει τους ΕΑΜίτες αγωνιστές, που εκτέλεσαν οι ναζί στο Μπλόκο της Κοκκινιάς, επέλεξε σημαντικούς συνεργάτες για την ταινία του: Μεμάς Σταύρου – σενάριο. Μίκης Θεοδωράκης – μουσική. Γιώργος Πανουσόπουλος – Γρηγόρης Δανάλης – φωτογραφία. Τάσος Ζωγράφος – σκηνογραφία, πολλούς άλλους καλλιτεχνικούς συντελεστές και τους ηθοποιούς: Μάνο Κατράκη, Κώστα Καζάκο, Γιάννη Φέρτη, Ζωρζ Σαρρή, Ξένια Καλογεροπούλου, Αλεξάνδρα Λαδικού, Θάνο Κανέλλη, Κώστα Μπάκα, Κώστα Μπαλαδήμα, Σταύρο Τορνέ (κινηματογραφιστής), Γιάννη Κοντούλη, Χρήστο Μπεκιάρη, Νίκη Τσιγκάλου, Κούλα Αγαγιώτου, Γιώργο Νέζο, Ειρήνη Κουμαριανού, Θόδωρο Ντόβα, Χριστόφορο Χειμάρα, Κώστα Δίπλαρο, Μαρία Γιουρούση.

Η ταινία εξιστορεί τα αληθινά γεγονότα του Μπλόκου, στην Κοκκινιά και τις γύρω περιοχές. Αναδεικνύει τον απαράμιλλο ηρωισμό του λαϊκού αγωνιστή. Ηρωισμό, που μόνο η ανυποχώρητη αντίσταση ενάντια στην καταπίεση μπορεί να καλλιεργήσει. Ο Κύρου θεωρούσε αυτήν την αντίσταση διαχρονικό καθήκον.

Σκηνή της ταινίας με τους Κώστα Καζάκο και Μάνο Κατράκη

Οι δυναμικές ερμηνείες των ηθοποιών, οι σκηνές του Μπλόκου, των βασανιστηρίων, των εκτελέσεων, του ατομικού και συλλογικού ηρωισμού, σε συνδυασμό με την ντοκιμαντερίστικη ματιά του σκηνοθέτη, που συνειδητά απομακρύνεται από το γραφικό μελοδραματισμό, συνθέτουν μια από τις καλύτερες νεοελληνικές ταινίες για την εποποιία της Εθνικής Αντίστασης. Ταινία που διακρίθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (1965) και προβλήθηκε και στην «Εβδομάδα Κριτικής» του Φεστιβάλ Καννών (1966).

 

Το ιστορικό γεγονός

Η τριπλή Κατοχή πλησιάζει στο τέλος της. Ο ναζισμός εντείνει τη βαρβαρότητά του ενάντια στον ελληνικό λαό. Σε μια κακόφημη γωνιά της Κοκκινιάς, Γερμανοί με ντόπιους συνεργάτες τους αναθέτουν σε έναν μαυραγορίτη ρόλο καταδότη. Ο μαυραγορίτης συμβάλλει στο Μπλόκο, που οδήγησε στη σύλληψη εκατοντάδων αγωνιστών, στο βασανισμό και την εκτέλεση 315 ηρώων του λαϊκού και ΕΑΜικού κινήματος.

Ηταν 17 Αυγούστου 1944. Περίπου στις 2.30 το πρωί δεκάδες γερμανικά καμιόνια περικυκλώνουν τις γύρω από την Κοκκινιά περιοχές – από Κορυδαλλό, Αιγάλεω, Δαφνί, Ρέντη, μέχρι Κερατσίνι, Φάληρο και Πειραιά. Μαζί με τους ναζί κατακτητές, καταφθάνει στην προσφυγούπολη, τη «Μικρή Μόσχα», όπως χαρακτηριζόταν η Κοκκινιά, το μηχανοκίνητο τμήμα του δοσίλογου Ν. Μπουραντά. Περίπου 3.000 οπλισμένοι με πολυβόλα, όλμους, μυδράλια, ταχυβόλα, αυτόματα. Γερμανοί και ταγματασφαλίτες κυκλώνουν την πόλη. Επικεφαλής είναι ο συνταγματάρχης Ι. Πλυντζανόπουλος, ο ταγματάρχης Γιώργος Σγούρος και ο διοικητής του μηχανοκίνητου τμήματος της Αστυνομίας Νίκος Μπουραντάς. Στις 6 π.μ. ακούγονται χωνιά στους δρόμους της Κοκκινιάς. Ηταν χωνιά των ταγματασφαλιτών:

«Προσοχή – προσοχή! Σας μιλάνε τα τάγματα ασφαλείας. Ολοι οι άνδρες από 14-60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Οσοι πιαστούν στα σπίτια τους θα τουφεκίζονται επί τόπου!».

Πανικός στα σπίτια και στους δρόμους. Μερικοί κρύβονται σε στέγες, καταπακτές, πηγάδια. Με υποκόπανους γκρεμίζονται οι πόρτες των παραγκόσπιτων. Με βρισιές και κλοτσιές σέρνονται στην πλατεία της Οσίας Ξένης εκατοντάδες αγωνιστές. Αρκετοί εκτελέστηκαν στα σπίτια τους.

Γυναικόπαιδα οδύρονται, ακολουθώντας τους συλληφθέντες. Οι Γερμανοί καίνε σπίτια. Οι ταγματασφαλίτες λεηλατούν άλλα σπίτια, βρίζουν και χτυπούν τα γυναικόπαιδα. Μια ομάδα ΕΛΑΣιτών αντιστέκεται και έχει θύματα. Γύρω στις 8 π.μ., η πλατεία και οι γύρω δρόμοι πλημμύρισαν από 25.000, περίπου, κατοίκους. Οι Γερμανοί τους χωρίζουν σε ομάδες και πεντάδες, γονατισμένες, με το κεφάλι ψηλά, ώστε οι κουκουλοφόροι να υποδείξουν όποιον θέλουν. Αρκετοί λιποθυμούν από τη ζέστη και τη δίψα. Οι γυναίκες που προσπαθούν να δώσουν λίγο νερό και ψωμί στους συλληφθέντες κακοποιούνται από τους ναζί.

Κοντεύει μεσημέρι. Στην πλατεία εμφανίζονται ελάχιστοι κουκουλοφόροι Κοκκινιώτες. Ο γνωστός χαφιές της Κοκκινιάς, Μπατράνης, βλέπει μέσα στο πλήθος τον λοχαγό του ΕΛΑΣ Αποστόλη Χατζηβασιλείου. Ειρωνικά, του λέει «τα σέβη μου λοχαγέ» και δίνει το σύνθημα. Με ξιφολόγχη του βγάζουν ένα μάτι, του σκίζουν τα μάγουλα και τον περιφέρουν ανάμεσα στο πλήθος, ζητώντας να προδώσει. Ο ΕΛΑΣίτης φωνάζει: «Πατριώτες, σηκώστε το κεφάλι, μη φοβάστε. Δεν πρόκειται να προδώσω κανέναν!». Τον σέρνουν και τον κρεμούν. Πριν ξεψυχήσει, πρόλαβε να φωνάξει: «Πατριώτες εκδίκηση!!!».

Ο τόπος εκτέλεσης ήταν κοντά στην πλατεία της Οσίας Ξένης. Στη μάντρα του υφαντουργείου Παγιασλή, στη συμβολή των οδών Κιλικίας και Θειρών. Η μάντρα γεμίζει με παλικάρια. Ο Γερμανός που βρίσκεται στη Μάντρα εκτελεί τους αγωνιστές, πίνοντας συνεχώς ούζο. Πίνει, βρίζει, πυροβολεί και κραυγάζει «άλες κόμουνιστ καπούτ» («Ολοι οι κομμουνιστές θα πεθάνουν»).

Μια ομάδα εφεδροΕΛΑΣιτών, με επικεφαλής την ξακουστή αντάρτισσα Διαμάντω Κουμπάκη, κρύβεται σε σπίτια συναγωνιστών, στη Νεάπολη, στο βόρειο τμήμα της πόλης. Οι Γερμανοί, πληροφορημένοι από προδότη, γύρω στις 11 π.μ., με καμιόνια ζώνουν την περιοχή και βάζουν φωτιά σε σπίτια. Γερμανοτσολιάδες συλλαμβάνουν, χτυπούν και οδηγούν στη Μάντρα την αντάρτισσα, που τους έλεγε: «Προδότες σαν και εσάς εγώ έφαγα 65!»

Την ώρα της σύλληψης της Διαμάντως Κουμπάκη και της Αθηνάς Μαύρου, στην ίδια περιοχή μια ομάδα ΕΛΑΣιτών, με επικεφαλής τον Θεόδωρο Μακρή, δίνει γενναία μάχη. Κάποιοι ξέφυγαν από το γερμανικό κλοιό. Νεκροί έπεσαν ο Θεόδωρος Μακρής και ο Ιταλός αντιφασίστας, Νίνο ή Πέτρος, που είχε προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ.

Στην πλατεία εκατοντάδες γυναίκες προσπαθούν να ξεδιψάσουν τους αγωνιστές. Οι δήμιοι σπάνε τις στάμνες, βρίζουν και κλοτσάνε τις γυναίκες. Τα παιδιά σπαράζουν. Οι ναζί και οι «Ελληνες» συνεργάτες σαρκάζουν. Ο αγωνιστής Κώστας Περιβόλας, καθώς τον διαλέγουν για εκτέλεση, ορμά πάνω στον Ι. Πλυντζανόπουλο και τον πιάνει από το λαιμό. Ο δήμιος τον εκτελεί επί τόπου. Λίγο μετά το μεσημέρι, σταματούν οι εκτελέσεις.

Παράλληλες εκτελέσεις

Πριν τις εκτελέσεις στη Μάντρα, έγιναν κι άλλες ομαδικές εκτελέσεις, στα Καμένα, όπου εκτελέστηκαν 46 αγωνιστές, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στα Καμένα, με καμιόνια από την Οσία Ξένη. Πενήντα άλλοι εκτελέστηκαν στα Αρμένικα. Σαράντα κάηκαν ζωντανοί στο Σχιστό. Αλλοι δολοφονήθηκαν στους δρόμους και στα σπίτια τους. Συνολικά 315 ήταν τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας.

Στη Μάντρα σωρός τα πτώματα. Το αίμα πότιζε το χώμα. Οι Γερμανοί διατάζουν τους κουκουλοφόρους να σκυλέψουν τους νεκρούς. Τα κτήνη ορμούν πάνω στους νεκρούς και αρπάζουν όσα αντικείμενα αξίας βρήκαν. Ρολόγια, δαχτυλίδια, βέρες κ.λπ. Αλλά επειδή την προδοσία πολλοί αγάπησαν, τον προδότη κανείς, οι Γερμανοί, πριν ολοκληρώσουν το ανοσιούργημά τους, εκτέλεσαν και κάποιους προδότες, μεταξύ των οποίων τους Μπατράνη και Μπεμπέκογλου.

Το Μπλόκο έληξε στις 6 μ.μ. με διάλεγμα περίπου 8.000 Κοκκινιωτών ομήρων, που οδηγήθηκαν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Οι όμηροι, σε φάλαγγα ανά τετράδες, περπάτησαν 7 χιλιόμετρα, εξαντλημένοι από την πολύωρη βαρβαρότητα.

Ο όμηρος, μαχητής του ΕΛΑΣ της Αγ. Σοφίας Πειραιά, Μιχάλης Γρηγοράκης, θυμόταν έναν από τους συνοδούς ταγματασφαλίτες, που σ’ όλη τη διαδρομή φώναζε: «Δεν είναι η Κοκκινιά εδώ. Η Γερμανία είναι εδώ. Πάρτε το χαμπάρι. Θα πεθάνετε όλοι». Από το Χαϊδάρι περίπου 1.800 άτομα στάλθηκαν στα γερμανικά στρατόπεδα Μανχάιμ, Νταχάου, Μπούνχεβαλντ, Μπίπλις, Αουσβιτς κ.α.

Αθώωση των προδοτών

Οι ηρωικοί νεκροί της Κοκκινιάς «ξαναστάθηκαν» μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, καθώς το Μάρτη του 1947 το Γ` Δικαστήριο δωσιλόγων αθώωσε τους προδότες εγκληματίες Πλυτζανόπουλο και Σγούρο (πρωταγωνιστές της σφαγής). Ο Πλυτζανόπουλος έγινε υποστράτηγος του κυβερνητικού στρατού. Ο Σγούρος διορίστηκε διοικητής του 3ου Τάγματος Μακρονήσου. Και ο Ν. Μπουραντάς απαλλάχθηκε, παρότι στο Β` Δικαστήριο δωσιλόγων, αναφερόμενος στο Μπλόκο, ομολόγησε ότι «διευκόλυνε το έργο της Ειδικής και των Ταγμάτων»! Ο ανιψιός του Πλυτζανόπουλου έγινε δήμαρχος Κοκκινιάς επί χούντας και στον τόπο του Μπλόκου τοποθέτησε επιγραφή, που έγραφε: «Προδόται και μασκοφόροι κομμουνισταί, και εαμίται, ελασίται, παρέδωσαν εις τους βαρβάρους κατακτητάς την 17ην Αυγούστου 1944, αγνούς πατριώτας αγωνιστάς της Εθνικής Αντίστασης. Τέκνα ηρωικά της Νίκαιας, οι οποίοι και εξετελέσθησαν εις τον χώρον τούτον».

 

Α. Ελ.
 

Στέλεχος του αμερικανικού εργατι­κού κινήματος, συγγραφέας και δημοσιολόγος. Γεννήθηκε στο Πόρτλαντ το 1887 και πέθανε στη Μόσχα το 1920. Ο πατέρας του ήταν δικαστής. Μετά την αποφοίτησή του από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαντ (1910) ασχολήθηκε με τη δημοσιο­γραφία. Το 1914 δημοσίευσε το βιβλίο «Το Επαναστατημένο Μεξικό», όπου υποστήριζε τον επαναστατικό αγώνα του μεξικάνικου λαού και καταδίκαζε την ανάμειξη των ΗΠΑ στις εσωτερικές υποθέσεις του Μεξικού. Στην επιφυλλίδα «Πόλεμος στο Κολοράντο» (1914) ο Τζον Ριντ τάχθηκε κατά της τιμωρίας των απεργών ανθρακωρύχων. Ηταν ανταποκριτής στα μέτωπα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1914 – 15). Το 1916 δημοσίευσε το βιβλίο «Ο πόλεμος στην Ανατολική Ευρώπη», όπου αποκάλυψε τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του πολέμου. Ως πολεμικός ανταποκριτής τον Αύγουστο του 1917 πήγε στη Ρωσία και συνδέθηκε με τους μπολσεβίκους. Χαιρέτισε θερμά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Επι­στρέφοντας στις ΗΠΑ το 1918, προσχώ­ρησε στην αριστερή πτέρυγα του Σοσιαλιστι­κού Κόμματος και διεξήγαγε αγώνα κατά των δεξιών οπορτουνιστικών καθοδηγητών, που υποστήριξαν τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Με τη συμμετοχή του στη συνδιάσκεψη των αριστερών οργανώσεων της Ν. Υόρκης το Φλεβάρη του 1919, διαμορφώθηκε οργανωτικά η αριστερή πτέρυγα του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Ο Ριντ εκλέχθηκε συντάκτης της νέας εφημερίδας «Κομμουνιστής της Νέας Υόρκης», που άρχισε να εκδίδεται από τον Απρίλη του 1919. Το ίδιο έτος εκλέχθηκε μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της Αριστερής Πτέρυ­γας. Τον Αύγ. – Σεπτ. του 1919 ήταν ένας από τούς οργανωτές του Κομμουνιστικού Εργατικού Κόμματος της Αμερικής (το 1921 συγχωνεύθηκε με το Κομμουνιστικό Κόμμα της Αμερικής).

Ο Ριντ ήταν ομιλητής σε πολλές δημόσιες συγκεντρώσεις και έλεγε στον αμερικάνικο λαό την αλήθεια για την Οκτωβριανή Επανά­σταση στη Ρωσία. Το Μάρτη του 1919 στις ΗΠΑ εκδόθηκε το βιβλίο του «10 μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» – ένα πολύ πρωτότυ­πο έργο για την Οκτωβριανή Επανάσταση, όπου συνενώνονται η καλλιτεχνική αφήγηση με στοιχεία και δημοσιολογικά σχόλια. Τό βιβλίο του απέκτησε παγκόσμια φήμη και εκτιμήθηκε πολύ από τον Β. I. Λένιν, που του έγραψε και την εισαγωγή. Τον Οκτώ­βρη ο Ριντ πήγε στη Μόσχα. Επανειλημμένα συναντήθηκε με τον Λένιν. Ηταν μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομιντέρν. Πή­ρε μέρος στις εργασίες του 2ου Συνεδρίου της Κομιντέρν (Ιούλης 1920).

Πέθανε από τύφο. Ενταφιάστηκε στήν Κόκκινη Πλατεία, στον τοίχο του Κρεμλίνου. Τό 1929 στις ΗΠΑ εμφανίστηκαν οι Λέσχες που έφεραν το όνο­μα του Τζον Ριντ.