Πρόσφατα δημοσιεύτηκε στη Λιτερατούρναγια Γκαζέτα (15 Δεκέμβρη 1951) άρθρο-ανταπόκριση του Μ.Ζόριν από τη Ρίγα με τίτλο «Συζήτηση για το μυθιστόρημα του Β. Λάτσις Για καινούργια ακρογιάλια».

Όπως είναι γνωστό, το μυθιστόρημα του Β. Λάτσις κυκλο­φόρησε στη ρωσική γλώσσα σε τρία τεύχη του περιοδικού Ζβεζντά το 1951.

Στην ανταπόκρισή του ο Μ. Ζόριν ενημερώνει για τη συζή­τηση, που διοργάνωσε στη Ρίγα το Καλλιτεχνικό Συμβούλιο του Λετονικού Κρατικού Εκδοτικού, όπου το μυθιστόρημα υπο­βλήθηκε σε αυστηρή κριτική. Ο ανταποκριτής παρουσιάζει τις αρνητικές γνώμες των μετέχοντων στη συζήτηση, ενώ ο ίδιος ο αρθρογράφος εξωτερικά απέχει από την υπόθεση της συζήτησης. Πρόκειται όμως για πονηριά του ανταποκριτή. Στην πραγμα­τικότητα, κρίνοντας από την επιλογή των στοιχείων και από την υπογράμμιση ορισμένων πλευρών της συζήτησης, ο ανταποκρι­τής παρουσιάζει τις δικές του αρνητικές απόψεις για το μυθι­στόρημα του Λάτσις. Η συζήτηση αποτελεί απλώς την εξωτερι­κή αφορμή γι’ αυτό. Αυτή την πονηριά της δεκάρας χρειάστηκε ο Μ. Ζόριν για να απαλλάξει τον εαυτό του από την ευθύνη.

Ο Μ. Ζόριν ισχυρίζεται ότι κύριος ήρωας του μυθιστόρηματος είναι ο Αϊβάρ θετός γιος του κουλάκου Ταούριν, ο οποίος διέκοψε μετά με την οικογένεια του Ταούριν και πέρασε με το μέρος του λαού, ότι άξονας του μυθιστορήματος είναι ο Αΐβάρ. Αυτό δεν είναι σωστό.

Όπως και να προσεγγίσει κανείς το ζήτημα, από τη σκοπιά του αριθμού των σελίδων, που αφιερώνονται στον Αϊβάρ, ή από τη σκοπιά του ρόλου που παραχωρείται στο μυθιστόρημα στον Αϊβάρ, δεν προκύπτει καθόλου ότι ο Αϊβάρ είναι ο κύριος ήρωας. Αν όμως μιλήσουμε για τον κύριο ήρωα του μυθιστορήματος, τότε τέτοιος μπορεί μάλλον να θεωρηθεί ο Ιάν Λιντούμ, παλιός μπολσεβίκος, ακτήμονας αγρότης, ο οποίος είναι κατά πο­λύ πιο ψηλά από τον Αϊβάρ τόσο ως προς την κατανόηση της κοινωνικής υπόθεσης και το κύρος του μέσα στο λαό όσο και ως προς το ειδικό βάρος στους κομματικούς κύκλους. Η εμπιστοσύνη προς τον Αϊβάρ των στελεχών της οργάνωσης κάθε άλλο παρά είναι απόλυτη. Του αναθέτουν διάφορες αποστολές, αλλά όλο τον καιρό δουλεύει υπό την επίμονη επίβλεψη των στελεχών της οργάνωσης. Και μόνο αφού ο Αϊβάρ εκπληρώνει μ’ επιτυχία τις αποστολές για την αποξήρανση του βάλτου και τιμωρεί τον πρώην θετό πατέρα του κουλάκο Ταούριν, μόνο ύστερα απ’ αυτό τί­θεται στην οργάνωση το ζήτημα της εγγραφής του Αϊβάρ στο κόμμα.

Το κύριο όμως προτέρημα του μυθιστορήματος του Λάτσις δε συνίσταται στην απεικόνιση των ξεχωριστών ηρώων, αλλά στο ότι κύριος και πραγματικός ήρωας του μυθιστορήματος είναι ο λετονικός λαός, οι απλοί άνθρωποι του μόχθου από το λαό, οι οποίοι χτες ακόμα ήταν τρομαγμένοι και βασανισμένοι, αλλά που σήμερα έχουν εμψυχωθεί και οικοδομούν μια νέα ζωή.

To μυθιστόρημα του Λάτσις είναι μια εποποιία του λετονικού λαού, που ξέκοψε με το παλιό αστικό καθεστώς και που οικοδομεί τη νέα σοσιαλιστική τάξη πραγμάτων.

Ο Μ. Ζόριν ισχυρίζεται ακόμα ότι ο καβγάς στην οικογένεια του κουλάκου Ταούριν και η ρήξη του Αϊβάρ με τον Ταούριν εί­ναι ένα τυχαίο φαινόμενο, ένα ασήμαντο επεισόδιο, ότι αυτό το επεισόδιο δεν μπορεί να μετατραπεί σε βάση του μυθιστορήμα­τος. Αυτό δεν είναι επίσης σωστό.

Πρώτο, όπως αναφέρθηκε ήδη πιο πάνω, η ρήξη του Aϊβάρ με τον κουλάκο Ταούριν δεν αποτελεί ούτε τη βάση ούτε την ουσιαστική πλευρά του μυθιστορήματος του Λάτσις. Η ρήξη του Αϊβάρ με τον Ταούριν συνιστά απλώς μια πτυχή του μυθιστορήματος. Η δε βάση του μυθιστορήματος βρίσκεται στο λαϊκό κίνημα της λετονικής αγροτιάς προς το κολχόζνικο σύστημα στο χωριό.

Δεύτερο, δεν είναι καθόλου σωστό ότι ο καβγάς στην οικο­γένεια του κουλάκου Ταούριν και η ρήξη του Αϊβάρ με αυτή την οικογένεια είναι τάχα τυχαίο φαινόμενο, ασήμαντο επεισόδιο. Ο Β. Λάτσις απεικονίζει στο μυθιστόρημά του τη μεταβατική περίοδο από την αστική-εθνικιστική εξουσία στη Λετονία στο σο­βιετικό καθεστώς, από το ατομικό αγροτικό νοικοκυριό στο κολχόζνικο σύστημα στο χωριό. Χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής της περιόδου είναι ότι σπάει την παλιά τάξη πραγμάτων, τις παλιές βάσεις, τα παλιά ήθη και συνήθειες, ξεσήκωνει τον αδερφό κατά του αδερφού, τα παιδιά κατά των πατεράδων, αποσυνθέτει και χωρίζει οικογένειες, μαζί και τις κουλάκικες οικογένει­ες. Γι’ αυτό δεν υπάρχει τίποτα το τυχαίο στο ότι η θύελλα του νέου λαϊκού κινήματος εισέβαλε και στην οικογένεια του κουλάκου Ταούριν και τη διέλυσε. Και όχι μόνο στην οικογένεια του κουλάκου Ταούριν, αλλά εισέβαλε και στην οικογένεια του με­σαίου αγρότη – του υποκουλάκου Πατσέπλις, απομακρύνοντας απ’ αυτή το γιο Ζαν και την κόρη Άννα και εντάσσοντάς τους στο λαϊκό κίνημα. Μόνο οι άνθρωποι, που δε γνωρίζουν τη ζωή και πιστεύουν στην παντοδυναμία των κουλάκων, μπορούν να σκέ­πτονται πως οι οικογένειες των κουλάκων και των υποκουλάκων μπορούν να αντισταθούν στα χτυπήματα του λαϊκού κινή­ματος, ότι κατά την περίοδο ανατροπής καθετί του παλιού οι οι­κογένειες των κουλάκων και υποκουλάκων μπορούν δήθεν να διατηρηθούν ακέραιες. Όχι, το σπάσιμο του οικογενειακού τρό­που ζωής των κουλάκων και των υποκουλάκων κατά την πε­ρίοδο ανάπτυξης του κολχόζνικου κινήματος δεν είναι τυχαίο φαινόμενο και απλό επεισόδιο, αλλά νόμος της ζωής. Γι’ αυτό ακριβώς ο Β. Λάτσις, ως καλός γνώστης της ζωής και μεγάλος λογοτέχνης, δεν μπορούσε να μην απεικονίσει στο μυθιστόρημα τη διαδικασία κατάρρευσης του οικογενειακού τρόπου ζωής των κουλάκων και των υποκουλάκων.

Μετά απ’ όσα ειπώθηκαν καθίσταται σαφής η όλη κενότητα της παρουσίασης του Μ. Ζόριν για τα «ιδεολογικά ελαττώμα­τα» και την «ιδεολογική ματαίωση» του μυθιστορήματος Για καινούργια ακρογιάλια. Για να πειστεί κάποιος για τη βασιμότητα τέτοιων κατηγοριών, πρέπει να έχει στο οπλοστάσιό του κάτι πιο σοβαρό από την επιπόλαια και διφορούμενη ανταπό­κριση από τη Ρίγα. Τις αριστερίστικες επιθέσεις ενάντια στον Λάτσις δεν μπορούμε να τις θεωρούμε επιχειρήματα. Αντίθετα, τέτοιες επιθέσεις μαρτυρούν την απουσία των οποιωνδήποτε επι­χειρημάτων.

Θεωρούμε ότι το μυθιστόρημα του Β. Λάτσις Για καινούργια ακρογιάλια αποτελεί ένα μεγάλο επίτευγμα της σοβιετικής λογοτεχνίας με ιδεολογική και πολιτική συνέπεια από την αρ­χή μέχρι το τέλος.

Θα θέλαμε η Πράβντα να εκφράσει τη γνώμη της για το μυ­θιστόρημα του Β. Λάτσις.

Ομάδα αναγνωστών Πράβντα, No 56, 25 Φλεβάρη 1952


[*] Η βιβλιοπαρουσίαση είχε γραφεί από τον Λ.Φ. Ιλιτσόφ (τότε συ­ντάκτη στην Πράβντα) υπό την υπαγόρευση του Στάλιν και φέρει την υπο­γραφή «Ομάδα αναγνωστών», αφού ο Ιλιτσόφ είχε αρνηθεί να την υπο­γράψει, όπως είχε προτείνει ο Στάλιν. (Σύντ.)

Πηγή 16 Τόμος Απάντων Στάλιν, Σύγχρονη Εποχή

Advertisements