του Παναγιώτη Μανιάτη

Στο Πρώτο Συνέδριο Σοβιετικών Συγγραφέων ο Κ. Ράντεκ επισκόπησε την τότε σύγχρονη παγκόσμια λογοτεχνία και προσδιόρισε τα καθήκοντα της προλεταριακής τέχνης. Αναφέρει ότι την περίοδο του μονοπωλιακού καπιταλισμού φανερώνονται όλες οι παρασιτικές, υποχωρητικές τάσεις στην αστική λογοτεχνία. Επειδή όμως το σάπισμα του καπιταλισμού δεν είναι ένα συμπαγές προτσές θα υπάρχουν και ορισμένοι τομείς, συμπεριλαμβανομένου και της λογοτεχνίας, όπου μπορεί να υπάρχουν και έργα μεγάλης τέχνης. Υποστηρίζει ότι η σύγχρονη λογοτεχνία αρχίζει απ’ τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά και το κριτήριο με το οποίο ελέγχεται το περιεχόμενο και η κατεύθυνση της αποτελούν τρία ιστορικά γεγονότα 1) ο Παγκόσμιος Πόλεμος, 2) η Οκτωβριανή Επανάσταση, 3) ο ερχομός των φασιστών στην εξουσία σε μια σειρά χωρών.

Ο Κ. Ράντεκ παρατηρεί ότι η ειρηνιστική λογοτεχνία εμφανίζεται μετά τον πόλεμο κάτω απ’ την επίδραση της Οκτωβριανής επανάστασης και του επαναστατικού κινήματος, ενώ με την ήττα του τελευταίου ξεπροβάλλει η λογοτεχνία που προπαγανδίζει ανοιχτά τον πόλεμο. Αναφέρει όμως και ότι τα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, με λίγες εξαιρέσεις, τοποθετήθηκαν αρνητικά ως προς την Οκτωβριανή επανάσταση. Για το χαρακτήρα της εποχής τονίζει ότι η παγκόσμια κρίση και οι επιτυχίες του Πεντάχρονου πλάνου επέσπευσαν την διαδικασία αποσύνθεσής της παγκόσμιας λογοτεχνίας οδηγώντας έτσι στη διάσπασή της σε τρία μέρη: α) τη λογοτεχνία του καπιταλισμού που παρακμάζει και αναπόφευκτα εξελίσσεται προς την κατεύθυνση του φασισμού, ο οποίος και την καταστρέφει, β) τη νέα προλεταριακή λογοτεχνία, και γ) τη λογοτεχνία των ταλαντευόμενων, ορισμένοι από τους οποίους έχουν ήδη πάει στην πλευρά της ΕΣΣΔ, ενώ άλλοι θα περάσουν στο φασισμό αν δεν ξεπεράσουν τις ταλαντεύσεις τους. Στα εμπόδια που συναντούν οι παλιοί συγγραφείς για να περάσουν στο επαναστατικό στρατόπεδο περιλαμβάνει το ότι πολλοί δε βλέπουν επαναστατική δύναμη στη χώρα τους, το ότι άλλοι φοβούνται την πάλη ενώ θεωρεί ότι υπάρχουν και μια σειρά ακόμη παράγοντες όπως ο ατομικισμός των αστών συγγραφέων.

Όσον αφορά στην προλεταριακή λογοτεχνία, που κάνει τα πρώτα της βήματα στη Δύση, ορίζει ως καθήκοντά της το να δώσει τις εικόνες της σαπίλας του καπιταλισμού, της ειρηνικής δουλειάς που γίνεται στην ΕΣΣΔ καθώς και να δείξει στις λαϊκές μάζες γιατί στέλνονται στον πόλεμο και πώς πρέπει να παλέψουν ενάντιά του. Για τους προλετάριους συγγραφείς αναφέρει ότι παρ΄όλη τη σημασία τους σε κείνη την περίοδο έπασχαν από εμπειρισμό και ότι δεν είχαν γίνει ακόμα κύριοι της μορφής γι’ αυτό και θεωρεί ότι η μεγάλη προλεταριακή λογοτεχνία θα προέλθει απ’ την οργανική συγχώνευση των καλύτερων συγγραφέων της παλιάς διανόησης – που έρχονται και θα πρέπει να βοηθηθούν να έρθουν με τη μεριά της ΕΣΣΔ – με τους προλετάριους συγγραφείς. Τονίζει όμως ότι η σοβιετική λογοτεχνία, με το σοσιαλιστικό ρεαλισμό, είναι η καλύτερη δίνοντας αληθινές εικόνες του κόσμου.