(από την «Αισθητική» της ΕΣΣΔ)

«Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός έκανε την εμφάνισή του πριν ακόμη νικήσει η Μεγάλη Οχτωβριανή σοσιαλιστική επανάσταση με την επίδραση που είχαν οι ριζικές μεταβολές στην κοινωνικοιστορική ζωή της ανθρωπότητας κατά το δεύτερο μισό του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Η επίταση σε όλες τις αντιθέσεις του καπιταλισμού που από τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα μπήκε στο τελευταίο, το ιμπεριαλιστικό στάδιό του, ο ταξικός αγώνας του προλετα­ριάτου που ασταμάτητα εντείνεται και ο αγώνας που κάνουν οι υποδουλωμένοι λαοί στις αποικιακές και μισοαποικιακές χώρες, κι ακόμη, το ότι οι πλατιές μάζες των εργαζομένων απόχτησαν σοσιαλιστική συνείδηση, όλα αυτά είναι ιστορικές προϋποθέσεις που μέσα τους γεννήθηκε και διαμορφώθηκε η μέθοδος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός θεμελιώνει μια νέα εποχή στην ιστορία της παγκόσμιας καλλιτεχνικής κουλτούρας. Αναπτύσσει ένα νέο τύπο τέχνη που αντικαθρεφτίζει την εποχή όπου η ανθρωπότητα μπήκε πια στο δρόμο που φέρνει στην απελευθέρωση από κάθε λογής υποδούλωση και καταπίεση, στο δρόμο του σοσιαλισμού.

Την τέχνη του σοσιαλιστικού ρεαλισμού μπορούμε να την ονομάσουμε καλ­λιτεχνικό αντικαθρέφτισμα από τον αγώνα για τη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης. Και δεν είναι τυχαίο που πρωτοεμφανίστηκε και ανδρώθηκε στη χώ­ρα που πιο πριν από τις άλλες γκρέμισε την καπιταλιστική δουλεία κι άρχισε να οικοδομεί την αταξική κομμουνιστική κοινωνία.

Σαν μέθοδος ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός αναπτύχθηκε στη Ρωσία από το ρωσικό απελευθερωτικό κίνημα (στην τρίτη, την προλεταριακή περίοδό του) με βάση τον αδιάσπαστο δεσμό ανάμεσα στην προοδευτική τέχνη και τον επαναστατικό αγώνα της εργατικής τάξης.»[1]

«Οι ευνοϊκές προϋποθέσεις για να δημιουργηθεί νέα τέχνη στη Ρωσία έχουν την πηγή τους και στη μεγάλη-καλλιτεχνική κληρονομιά»

και παρακάτω

«Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός διαμορφώθηκε σε ανώτερη μορφή του ρεαλισμού στην ΕΣΣΔ από τις προοδευτικές ρεαλιστικές και κοινωνικομορφωτικές παραδόσεις, από τις πατριωτικές και απελευθερωτικές ιδέες στην κλασική τέχνη των λαών της Ρωσίας και από τις επαναστατικά-δημοκρατικές αισθητικές απόψεις που είχαν οι πιο προοδευτικοί από τους εκπροσώπους του.

Ο δεσμός με τη ρούσικη επανάσταση (και στα τρία στάδιά της) γονιμοποιούσε την τέχνη μας, τη διαπότιζε με τις πιο προοδευτικές ιδέες της εποχής. Ξεμασκαρώνοντας κάθε εκμεταλλευτή, η ρούσικη προοδευτική κλασική τέχνη, με τα έργα που δημιούργησαν κορυφές όπως ο Λ. Ν. Τολστόη, έγινε ο καθρέφτης τησ επανάστασης και έκανε ένα βήμα μπρος στην και έκανε ένα βήμα μπρος στην καλλιτεχνική ανάπτυξη της ανθρωπότητας, προετοίμασε το δρόμο για να αναπτυχθεί η ανώτερη μορφή ρεαλισμού- ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός.»[2]

«Η παγκόσμια σημασία που έχει η σοβιετική τέχνη καθορίζεται τόσο από τη νέα πραγματικότητα που αντικαθρεφτίζει, όσο και από τις νέες ιδέες και τα αισθητικά ιδανικά που ενσαρκώνει.

Με τα καλύτερα από τα έργα τους οι σοβιετικοί καλλιτέχνες αποκαλύπτουν αυτό που χαραχτηρίζει την τέχνη στη σοσιαλιστική κοινωνία. Η τέχνη μας είναι ένας νέος τύπος τέχνης που τη γέννησε η νέα ιστορική πραγματικότητα και είναι κατάμεστη από τα πιο υψηλά ιδανικά της ανθρωπότητας — από τα ιδανικά του κομμουνισμού. Είναι άμεσα συνδεμένη με το λαό και στέκει το πιο ισχυρό όπλο στο ιστορικό δημιουργικό έργο του, στην επαναστατική πρακτική του. Είναι μια τέχνη που αντικαθρεφτίζει γόνιμα την αλήθεια της ζωής, τις προοδευτικές ιδέες του μαρξισμού- λενινισμού και τις καλύτερες από τις παραδόσεις της κλασικής τέχνης. Η τέχνη μας δεν ανέχεται καμιά από τις αντιδραστικές κοινωνικές και ιδεολογικές φόρμες γιατί στόχο της έχει να αναπτύξει στους ανθρώπους υψηλή κομμουνιστική συνείδηση, να διαμορφώσει ολόπλευρα και αρμονικά τον τέλειο άνθρωπο της εποχής του κομμουνισμού.

Αυτές είναι οι πιο σπουδαίες από τις ιδιομορφίες που χαραχτηρίζουν τη μέθοδο του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, που όλο και πιο πλατιά, πιο πλούσια εκδηλώνει την παρουσία της όχι μονάχα στην ΕΣΣΔ, παρά και στις χώρες που ανήκουν στη σοσιαλιστική παράταξη, κι ακόμη, στους προοδευτικούς καλλιτέχνες του καπιταλισμού.

Η σοβιετική τέχνη πρόβαλε στην παγκόσμια κουλτούρα νέα θέματα και νέα γόνιμα προβλήματα, έκανε τον άνθρωπο να βλέπει και να αισθάνεται πιο αισιόδοξα τη ζωή. Αλλά και πέρα από αυτά, του πρόσφερε ένα νέο κύκλο από ιδέες — τις ιδέες που ορθώνει ο επαναστατικός ουμανισμός και ο προλεταριακός διεθνισμός, τις δημιουργικές ιδέες για ειρήνη ανάμεσα στους λαούς, τις ιδέες της δημοκρατίας και του σοσιαλισμού.

Η τέχνη μας αντικαθρεφτίζει ολόπλευρα τις νέες κοινωνικές σχέσεις, το νέο περιεχόμενο στον ιστορικό αγώνα των λαών — τον αγώνα για να οικοδομηθεί η σοσιαλιστική κοινωνία. Εξάλλου είναι το μέσο που κάνει την επαναστατική εργατική τάξη, το λαό που οικοδομεί το σοσιαλισμό να αποχτά αυτοσυνείδηση. Με την τέχνη του σοσιαλιστικού ρεαλισμού οι μάζες συνειδητοποιούν την ιστορική αποστολή του αγώνα τους, τα νέα φαινόμενα που διαμορφώνονται στη ζωή, μαθαίνουν να διακρίνουν τι είναι προοδευτικό και τι ξεπερασμένο.

Γι΄αυτό μπορούμε να πούμε πως η ρεαλιστική τέχνη, καθώς εμπλουτίζεται από τη σοσιαλιστική ιδεολογία, στις σοσιαλιστικές χώρες γίνεται όργανο, αναπόσπαστο στοιχείο στην κουλτούρα κάθε ελεύθερου λαού.»[3]

[1] Αισθητική, Ακαδημία Επιστημών ΕΣΣΔ, 1961, σελ 640
[2] Το ίδιο, σελ 641
[3] Το ίδιο, σελ 642-643