«Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός προσανατολίζεται προς την πάλη ενάντια στις επιβιώσεις του “παλιού κόσμου” και τη δηλητηριώδη επίδρασή του, επιδιώκεται το ξερίζωμα αυτής της επίδρασης. Αλλά, η κυριότερη αποστολή του είναι να δώσει μια επαναστατική και σοσιαλιστική ερμηνεία του κόσμου».

 
Επέκρινε τους συγγραφείς που στο έργο τους έβλεπε να εκδηλώνεται:

 

« ο συντηρητισμός του κριτικού ρεαλισμού» ο οποίος στον καιρό του ήταν “φυσικά και νόμιμα ειδικευμένος στην περιγραφή των αρνητικών όψεων της ύπαρξης”…».

 
Απ’ αυτό δεν βγαίνει καθόλου, φυσικά ότι ο Γκόρκυ θεωρούσε την παλιά ρεαλιστική τέχνη άδεια από θετικά ιδανικά• όμως είχε απόλυτη συνείδηση ότι ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός δεν μπορούσε να εννοηθεί χωρίς ένα θετικό ιδανικό, βασισμένο στη συνειδητή επαναστατική πάλη των λαϊκών μαζών, αργότερα στο σοσιαλιστικό σύστημα.

 
Οφείλουμε στο Γκόρκυ πολλές βαθιές παρατηρήσεις, με τις οποίες μας εξηγεί τι εννοεί με την αναπαράσταση της ζωής στην επαναστατική της εξέλιξη.

 
«Πιστεύω, έγραφε, ότι πρέπει να πάρομε για αφετηρία του σοσιαλιστικού ρεαλισμού αυτά τα λόγια του Ένγκελς: η ζωή είναι κίνηση, ασταμάτητη αλλαγή».

 
Ο Γκόρκυ ανέλυσε διεξοδικά αυτή την ίδια ιδέα στο έργο του «Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός», στο οποίο υπογράμμιζε πόσο σημαντικό είναι για ένα συγγραφέα να έχει την ικανότητα να αναπαριστάνει τους ανθρώπους «σε διαρκή κίνηση, σε δράση, μέσα στις ακατάπαυστες συγκρούσεις τους, μέσα στην πάλη των τάξεων, των ομάδων, των ατόμων».

 
Απ’την άλλη μεριά, εφιστούσε την προσοχή πάνω σε δύο σημεία που ξεχώριζαν το σοσιαλιστικό ρεαλισμό από την παλιότερη τέχνη. Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός πρέπει να βλέπει το παρόν μέσα από το πρίσμα του μέλλοντος• με την ιδέα αυτή συνδέονται πολλές σκέψεις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες σκέψεις του Γκόρκυ, σχετικές με το ρόλο το επαναστατικού ρομαντισμού στα πλαίσια του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Και για να αντικρυσθεί το παρόν κάτω από το φως του μέλλοντος, χρειάζεται μια τοποθέτηση σε ψηλότερη σκοπιά, στη μαρξιστική-λενινιστική αντίληψη του κόσμου.

 
Στο έργο του Γκόρκυ, αφθονούν τα στοιχεία που μας βοηθούν να συλλάβομε καλύτερα το πρόβλημα. Όταν μελετάει κανείς κομμάτια όπως Οι Αστοί και Οι Εχθροί, ή ένα μυθιστόρημα όπως Η Μάνα και τα συγκρίνει με προηγούμενα έργα αφιερωμένα στη ζωή του λαού, αντιλαμβάνεται ότι ο Γκόργκυ ήταν ο πρώτος που περιέγραψε τους εκπροσώπους των λαϊκών μαζών όχι μόνο σαν ανθρώπους που υποφέρουν, εξουθενωμένους από τη συντριπτική εργασία, την εκμετάλλευση, την καταπίεση, αλλά και σαν αγωνιστές με συνείδηση της δύναμής τους και της ιστορικής τους αποστολής, άξιους να μεταμορφώσουν τον κόσμο.

 
Αυτά τα πρόσωπα δεν υπήρχαν ούτε στους προκατόχους του Γκόρκυ ούτε στα νεανικά του έργα. Ας συγκρίνουμε την αυτοβιογραφική του τριλογία του Γκόρκυ, όπου εξιστορεί το δύσκολο δρόμο που πρέπει να διατρέξει ο άνθρωπος της δουλειάς πριν αποκτήσει μια προχωρημένη συνείδηση, με π.χ. το Παρελθόν και Ιδέες του Χέρζτεν. Θα παρατηρήσουνμε τότε μια άλλη ιδιάζουσα όψη της τέχνης του σοσιαλιστικού ρεαλισμού: τη ρωμαλέα αισιοδοξία της, θεμελιωμένη στη γνώση των νόμων της κοινωνικής εξέλιξης, της ζωής του λαού. Οι Αρταμάνωφ και Η Ζωή του Κλιμ Σάμγκιν μάς δίνουν να καταλάβουμε ότι η επίκριση του παρελθόντος, στο σοσιαλιστικό ρεαλισμό είναι υποταγμένη στην κατάφαση του καινούργιου. Εδώ η αποσύνθεση, η διάλυση του αστισμού, της αστικής ιδεολογίας μάς δείχνονται σαν άμεση συνέπεια της επαναστατικής ώθησης των μαζών, της επαναστατικής εξέλιξης όλης της πραγματικότητας. Και είναι σημαντικό να καταλάβουμε καλά, πως οι νέες αυτές αρχές της καλλιτεχνικής δημιουργίας φώτισαν με ένα καινούριο φως τη δύναμη της ανθρώπινης λογικής και της δημιουργικής προσπάθειας του ανθρώπου, το μεγαλείο της δράσης του και την ομορφιά του κόσμου.

 

Επιθεώρηση Τέχνης, 67-68

Advertisements