Φανταστικός χώρος

Η ικανότητα της όρασής μας είναι περιορισμένη στο να συλλάβει την κίνηση και γενικά την πλήρη κατάσταση των αντικειμένων π.χ. μια αλματώδης κίνηση με περιόδο μικρότερη από 1/30 του δευτερολέπτου δίνει την εντύπωση μιας διαρκούς κίνησης. Σ’ αυτή την ιδιότητα βασίζεται το φιλμ. Είναι αποφασιστική συνεισφορά του V. Eggelin και των διαδόχων του η χρησιμοποίηση του φιλμ για την πραγματοποίηση της δυναμικής μορφοποίησης μέσω πραγματικής κίνησης. Αυτό είναι το πρώτο βήμα για τη δημιουργία του φανταστικού χώρου, αλλά το φιλμ είναι μόνο μια εξαϋλωμένη προβολή επιφάνειας και χρησιμοποιεί μόνο μια ιδιότητα της όρασης. Γνωρίζουμε, όμως, ότι ένα υλικό σημείο μπορεί να σχηματίσει μια γραμμή, π.χ. ένα αναμμένο κάρβουνο κατά την κίνησή του, αφήνει την εντύπωση μιας φωτεινής γραμμής, η κίνηση μιας υλικής γραμμής δίνει την εντύπωση μιας επιφάνειας και ενός σώματος. Αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα για το πώς μπορούμε, με στοιχειώδη σώματα, να φτιάξουμε ένα υλικό αντικείμενο το οποίο σε ήσυχη κατάσταση, αποτελεί μια μοναδικότητα στον τρισδιάστατο χώρο μας, όταν όμως τεθεί σε κίνηση, παράγει ένα εντελώς διαφορετικό αντικείμενο, το οποίο υπάρχει μόνο τόσο όσο διαρκεί η κίνηση και το οποίο γι’ αυτόν το λόγο είναι φανταστικό. Εδώ αναφέρω μερικά στοιχειώδη παραδείγματα:


Σε αυτά τα παραδείγματα χρησιμοποιώ μόνο την περιστροφική κίνηση. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πολλά είδη κίνησης (ελικοειδή κίνηση κλπ.). Δεν θα προσπαθήσουμε να παραστήσουμε εδώ την κίνηση αυτή καθεαυτή, αλλά την κίνηση σαν ένα από τα στοιχεία που πρόκειται να κατασκευάσουν το καινούριο σώμα. Οι άπειρα ποικίλες αντιδράσεις οι οποίες μπορούν να πραγματοποιηθούν με τη μορφοποίηση του φανταστικού χώρου, διαφαίνονται από τώρα. Μπορεί να αξιοποιηθεί μια ολόκληρη σειρά ιδιοτήτων της οπτικής μας ικανότητας. Οι στερεοσκοπικές επιδράσεις που προκαλεί η κίνηση όταν αυτή διαπερνάει χρωματιστά ενδιάμεσα. Οι χρωματικές εντυπώσεις που δημιουργούνται όταν τοποθετούμε δέσμες χρωματιστών ακτίνων τη μία πάνω στην άλλη ή από πόλωση κλπ. Τη μετατροπή ακουστικών φαινομένων σε οπτικά. Μπορούμε ήδη να προβλέψουμε ότι θα δανειστούμε κάποια στοιχεία από αυτή τη συνεισφορά της τέχνης για τα καθημερινά καταναλωτικά αγαθά.

Για μας όμως, είναι ιδιαίτερα σημαντικό, το ότι αυτή η καλλιτεχνική μορφοποίηση φέρνει μαζί της την καταστροφή της παλιάς έννοιας του «Μνημειώδους» της τέχνης. Ακόμα μέχρι τώρα, κυριαρχεί η άποψη, ότι τέχνη είναι αυτό που δημιουργείται για την αιωνιότητα και που γι’ αυτόν το λόγο είναι άτρωτο, βαρύ, μαζικό και πρέπει να είναι από γρανίτη. Η πυραμίδα του Χέοπα. Ο πύργος του Άιφελ δεν είναι μνημειώδης γιατί δεν χτίστηκε για την αιωνιότητα – είναι σαν μια ατραξιόν- δεν είναι κλειστή μάζα, αλλά μια διάτρητη κολώνα. Και τώρα επιτελέσαμε ένα έργο το οποίο δεν είναι καθόλου χειροπιαστό. Γιατί μνημειώδες είναι για μας όχι το έργο, αλλά η διάχυση της ανθρώπινης συνεισφοράς.

 
Εδώ παρακολούθησα το ευμετάβλητο της εξήγησης του χώρου και τις αντίστοιχες μορφοποιήσεις της τέχνης και έτσι έφθασα σε μια άυλη υλικότητα. Αυτό ακούγεται παράδοξο. Αλλά τα γεγονότα αποδεικνύουν ότι «το να προχωράμε, το να προοδεύουμε, συνίσταται στο να θεωρούμε προφανείς και αναγκαίες, απόψεις που οι προγόνοι μας θεωρούσαν ασύλληπτες».

 

 

Από το «Europa-Almanach», Potsdam 1925

μετάφραση από τα γερμανικά Φωτεινή Αποστολοπούλου-Γκέντε

Εικαστική Παιδεία, 24, 2008

Advertisements