ΤΟΥ ΜΠΟΡΙΣ ΡΟΥΡΙΚΩΦ

 

Η σοβιετική λογοτεχνική κριτική έφτασε σε πολύ ψηλό επίπεδο. Η αποστολή της είναι να συμβάλλει αποτελεσματικά στην ανάπτυξη της σοβιετικής λογοτεχνίας, να ασκεί την επιρροή της στη διαμόρφωσή της και στην ανάπτυξη των έργων των συγγραφέων. Εκτός απ’ αυτό οι ξένοι συγγραφείς τη μελετούν προσεκτικά και την παρακολουθούν. Οι θετικές μας πλευρές βοηθούν στην ανάπτυξη της παγκόσμιας προοδευτικής λογοτεχνίας και οι αδυναμίες μας καθρεφτίζονται στη δουλειά των φίλων μας του εξωτερικού.

 

ΜΑΧΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ

 

Η κριτική, συνεχίζει ο Rukirov, είναι ένας ιδεολογικός τομέας μεγίστης σπουδαιότητας. Πρέπει να βοηθήσει στη μόρφωση των συγγραφέων και των σπουδαστών και να καθρεφτίσει τις απαιτήσεις της κοινής γνώμης. Είναι μια δράση εξαιρετικά αγωνιστική.

 
Η αστική αισθητική διανόηση, με την απαισιοδοξία και το αντικοινωνικό της πνεύμα, οδηγιέται αναγκαστικά στην προπαγάνδα της αφηρημένης ή της «καθαρής» τέχνης. Γι’αυτό, προσπαθούν στην Αμερική να δημιουργήσουν ένα τύπο ήρωα «αισιόδοξου». Είναι ο κατακτητής κατά το χιτλερικό πρότυπο.

 
Ενάντια σ’ όλ’ αυτά στέκεται αντιμέτωπο, σ’ όλες τις χώρες, το ενωμένο και αδελφικό μέτωπο αυτών που παλεύουν για την τέχνη που εμπνέεται από τις ανθρωπιστικές ιδέες της Δημοκρατίας και του Σοσιαλισμού, στην υπηρεσία του λαού.

 
Ανέβηκε το επιστημονικό επίπεδο.

 
Η λογοτεχνική μας ιστορία αντρώθηκε μαζί με την επιστημονική πρωτοποριακή σκέψη, τη μαρξιστική, και με τη λογοτεχνία μας. Δυνάμωσε μέσα στην πάλη ενάντια στη φιλελεύθερη θεωρία του μοναδικού ρεύματος και ενάντια στον φτηνό κοινωνιολογισμό, ενάντια στις κοσμοπολίτικες αντιλήψεις, ενάντια στον υποκειμενισμό, ενάντια στις εθνικιστικές παραμορφώσεις κλπ. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε δεκάδες σοβαρές επιστημονικές μελέτες στον τομέα της ιστορίας της λογοτεχνίας. Το ουσιαστικό δεν είναι η ποσότητα. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι ότι το επιστημονικό επίπεδο της ιστορίας της σοβιετικής λογοτεχνίας ανέβηκε αξιόλογα. Συγκροτήθηκε μια μαρξιστική πρωτοποριακή επιστήμη, δημιουργική, που απέδειξε την ικανότητά της να μελετά βαθιά τη λογοτεχνική πορεία στην εξέλιξή της, τις διάφορες περιόδους και στιγμές και το έργο διαφόρων συγγραφέων.

 
Οι επιστήμονές μας όχι μόνο ξεπεράσανε τις στραβές αντιλήψεις των αστών ερευνητών, αλλά έδωσαν και μια καινούργια λύση, μαρξιστική, σε πολύπλοκα και δύσκολα ζητήματα.

 
Μελέτες σοβιετικών ιστορικών της λογοτεχνίας ανακαλύπτουν σ’ όλη τους την έκταση, το μεγαλείο, τη δύναμη και την πρωτοτυπία μεγαλοφυών συγγραφέων, όπως οι Πούσκιν, Γκόγκολ, Μπιελίνσκι, Τολστόϊ, Τσέχωφ και το βάθος των σχέσεών τους με την πατρίδα και το λαό τους.

 
Η λογοτεχνική μας επιστήμη ξεπέρασε την επίδραση του φορμαλισμού που χαρακτηρίζεται από το διαχωρισμό που κάνει ανάμεσα στην τέχνη και τη ζωή, την άγνοια του ιδεολογικού και κοινωνικού ρόλου της τέχνης και σε συνέπεια, από μια στενή αντίληψη, φτώχεια και πρωτόγονη, της μορφής.

 
Η σοβιετική κοινή γνώμη καταδίκασε αποφασιστικά τις ψευτο-επιστημονικές, ιδεαλιστικές και κοσμοπολίτικες αντιλήψεις. Η βασική ιδέα, η ουσία αυτής της κριτικής, δεν σκοπεύει τόσο στο να δείξει τα λάθη επιστημόνων όπως του Βεσελόφσκι και των οπαδών του, αλλά να τραβήξει την προσοχή μας στην εκπλήρωση ενός «θετικού» χρέους. Ν’ αποκαλύψει σ’ όλο το βάθος τους τις ρίζες που δένουν τις μεγαλοφυίες της λογοτεχνίας με το λαό που τους γέννησε, με τη χώρα που τους μόρφωσε.

 
Χωρίς αμφιβολία, η πάλη ενάντια στο συγκριτισμό βοήθησε στην ανάπτυξη της ιστορίας της σοβιετικής λογοτεχνίας. Είναι αλήθεια πως και δω ακόμα δεν ξεφύγαμε ολότελα από την κοινοτυπία. Βρέθηκαν κριτικοί που κατάγγειλαν σαν προδοσία κάθε λέξη για την επίδραση αυτού ή εκείνου του Δυτικού συγγραφέα πάνω στο έργο ενός Ρώσου συγγραφέα για να του κολλήσουν, μ’ αυτή την ευκαιρία τη ρετσινιά του «δουλοπρεπή θαυμαστή». Αποκρούουμε τις απόπειρες των «εκχυδαϊστών» να ξεχωρίσουνε την ιστορία της ρωσικής λογοτεχνίας από την παγκόσμια. Τέτοιες απόπειρες είναι αντιεπιστημονικές και ξένες με την αντίληψή μας για τον κόσμο.

 
Η πάλη ενάντια στον χυδαίο κοινωνιολογισμό ήταν μεγάλη και βαθιά πορεία, εξαιρετικά σπουδαία για την ανάπτυξη της λογοτεχνικής ιστορίας.

 
Η θεωρία του χυδαίου κοινωνιολογισμού με την αδιαφορία του για την τέχνη, με τον μηχανικό τρόπο που αντιμετωπίζει τα φαινόμενα του πολύπλοκου και λεπτού τομέα του καλλιτεχνικού υπεροικοδομήματος, προκάλεσε σύγχυση στις ιδέες του ερευνητή, προκάλεσε ρήγμα στην επιστημονική ανάλυση, κατάστρεψε την κατανόηση της τέχνης και την αγάπη που της έχουν οι άνθρωποι.

 
Αυτός ο εκχυδαϊσμός ήταν και μένει η βάση της στενότητας του πριμιτιβισμού, της περιφρονητικής συμπεριφοράς προς την τέχνη, μηδενιστικής από την άποψη της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

 
Μέσα στην πάλη ενάντια στις αντιπειστημονικές και αντιδημοκρατικές αντιλήψεις, η σοβιετική λογοτεχνική ιστορία υπεράσπισε και ανέπτυξε το νόημα της λογοτεχνίας, σαν πλατιά εικόνα της ζωής του λαού, ακέραιη, με πλούσιο περιεχόμενο, σαν έκφραση του λαϊκού πνεύματος, σαν έκφραση της ομορφιάς και του πνευματικού του πλούτου.
Μέσα στην πάλη ενάντια στις ξένες αντιλήψεις, το νόημα της λογοτεχνίας σαν ειδική μορφή της γνώσης και της δράσης του ανθρώπου δυνάμωσε, η παρουσίαση της καλλιτεχνικής της ομορφιάς και της μεγάλης ηθικής και ιδεολογικής της δύναμης πλουτίστηκε.

 
Δεν είναι δυνατό να δώσουμε ένα χαρακτηρισμό λίγο-πολύ λεπτομερειακό των έργων της λογοτεχνικής ιστορίας, που εμφανίστηκαν τα τελευταία χρόνια. Το πλήθος των θεμάτων με τα οποία ασχολούνται είναι πολύ πλατύ. Ένα βιβλίο του Μ. Νετσκίνα αφιερώθηκε στον Γκριμποέντωβ και τις σχέσεις του με τους δεκεμβριστές. Οι Σ. Μακασίν και Έγκμπεργκ δημοσίεψαν μελέτες αξίας για το έργο του Saltylkov-Chtcnhédrine. Ο Μπλαγκόϊ αφιέρωσε τις έρευνές του στον Πούσκιν. Οι έρευνες του Β. Ορλώφ για τους Ρώσους φιλοσόφους της περιόδου 1790-1800 έχουν μεγάλη σπουδαιότητα. Ενδιαφέρουσες έρευνες για το έργο του Γκόγκολ και του Τσέχωφ οφείλονται στην πένα και το ταλέντο του Β. Ερμίλωφ. Ο Κ. Τσουκόφσκι αφιέρωσε ένα ολόκληρο σύγγραμμα, πλούσιο σε περιεχόμενο και με λεπτές παρατηρήσεις, με θέμα το επάγγελμα του Νεκράσσωφ. Μια λεπτομερειακή και σοβαρή μονογραφία του Β. Μεϊλάχ αναλύει τις δηλώσεις του Λένιν για τα προβλήματα της ρώσικης λογοτεχνίας.

 
Αυτές οι εργασίες παρ’ όλη την ποικιλία των θεμάτων τους διαποτίζονται από το οξύ αίσθημα της ιστορίας, του ιστορικού και καλλιτεχνικού δεδομένου.

 

πηγή Επιθεώρηση Τέχνης, 6, 474-476

Advertisements