ΤΟΥ ΜΠΟΡΙΣ ΡΟΥΡΙΚΩΦ

Η ανάπτυξη της σοβιετικής λογοτεχνικής ιστορίας και της κριτικής εμποδίζεται όλο και πιο συχνά, γιατί πολλά σπουδαία αισθητικά προβλήματα δεν μελετήθηκαν. Η μελέτη των ζητημάτων της αισθητικής, όπως η διδασκαλία αισθητικών αρχών, δεν έφτασε στο σημείο που θα μπορούσε να μας ικανοποιήσει. Αρκεί να πούμε πως δεν υπάρχουν στη χώρα μας ούτε προγράμματα ούτε εγχειρίδια αισθητικής. Δεν υπάρχει ακόμα ούτε και συλλογή από άρθρα πάνω στα ζητήματα της φιλοσοφίας της τέχνης. Τα επιστημονικά ιδρύματα, το Ινστιτούτο της φιλοσοφίας της Ακαδημίας των Επιστημών, το Ινστιτούτο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, δεν ασχολούνται συστηματικά με την επεξεργασία αυτών των προβλημάτων. Αρκετά προβλήματα ζωτικής σπουδαιότητας για την τέχνη, όπως το ζήτημα του ωραίου, της σάτιρας, της σύγκρουσης, του θετικού ήρωα, των αρχών της δημιουργίας τύπων, του τραγικού και του κωμικού, δεν μελετήθηκαν αρκετά βαθιά και ριζικά. Το πρόβλημα της «μεθόδου και του ύφους της Τέχνης» δεν τοποθετήθηκε με το αναγκαίο θεωρητικό βάθος. Γιατί, το να τοποθετηθεί στη βάση του και σε σχέση με αρχές το ζήτημα της ποικιλίας των καλλιτεχνικών εκφραστικών μέσων και του πλούτου των μέσων της αναπαράστασης της πραγματικότητας, θα βοηθούσε στον αγώνα ενάντια στα σκοτεινά και πρωτόγονα έργα.

 
Η θεωρία μας για τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό δεν είναι αμετάβλητη και στατική. Αλλάζει, εξελίσσεται μαζί με την ανάπτυξη της λογοτεχνίας, των τεχνών, της αισθητικής και αυτό που είναι το ουσιαστικό, μαζί με την ανάπτυξη της ίδιας της ζωής.

 
Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός στηρίζει τα θέματά του στη ζωή των λαϊκών μαζών, στη δουλειά τους και στην πάλη τους για τον σοσιαλισμό. Αλλά η ζωή προχωρεί ορμητικά, μέσα στις συνθήκες του περάσματος του σοσιαλισμού προς τον κομμουνισμό. Η τωρινή εξέλιξη της κοινωνίας προετοιμάστηκε απ΄το παρελθόν και το παρόν προετοιμάζει με δύναμη το μέλλον που μέσα του θ’ αναπτυχθούν τα χαρακτηριστικά του καινούργιου που σήμερα αντρώνονται και δυναμώνουν. Γι’ αυτό, δεν υπάρχει κι ούτε υπήρξε στην ιστορία της ανθρωπότητας, μέθοδος που να στράφηκε προς το μέλλον, που να βοήθησε για να φανεί καθαρά το υπέροχο Αύριο και να δίδαξε πως ο δρόμος αυτού του μέλλοντος περνά μέσα από ένα σκληρό και δύσκολο αγώνα, στο σημείο που το πραγματοποιεί ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός.

 
Δεν μπορείς να παλεύεις για μια τέχνη μεγαλοπρεπή και ολότελα άξια, χωρίς να παλεύεις ταυτόχρονα κι ενάντια στη πριμιτιβιστική θεωρία που εκφράζεται ακόμα στη θεωρία και στην πρακτική των τεχνών και που οδηγεί στο σημείο να ζωγραφίζει η τέχνη μονάχα γενικές έννοιες. Η τέχνη δεν κάνει τίποτ’ άλλο παρά να ντύνει την αλήθεια των εικόνων, ψάχνει και εκφράζει με το δικό της τρόπο την καλλιτεχνική αλήθεια. Δεν φωτογραφίζει μονάχα, αλλά δημιουργεί, αποκαλύπτει το καινούργιο, βοηθά στο να ανακαλύψουμε τη ζωή σ’ όλη της την συνθετικότητα. Η άγνοια αυτής της πολύ σπουδαίας αρχής οδηγεί στη χειρωνακτική τέχνη και στη δημιουργία σκοτεινών κι ασήμαντων τύπων. Αφαιρεί από την τέχνη την πρωτοτυπία της, τη δικιά του σφαίρα δράσης πάνω στην ανθρώπινη ψυχή.

 
Καταγγέλθηκε η τάση της απουσίας της ιδεολογίας, η τάση της φυγής από το λαό στο όνομα της αισθητικής.
Βρέθηκαν ανάμεσά μας άνθρωποι που σκέφτηκαν πώς, ύστερα απ’τη συντριβή του εχθρού και τον θρίαμβό μας ενάντια στο φασισμό, θα μπορούσαμε να ξεχάσουμε τις ιδεολογικές απαιτήσεις και να προσανατολιστούμε σε μια τέχνη ψυχαγωγίας «να ξαποστάσουμε στον αφρό ενός γαλήνιου κύματος». Μα αυτή η καταστρεπτική νοοτροπία καταδικάστηκε.

 
Ο μηδενισμός στην αισθητική εκφράζεται εξίσου και στα άρθρα μιας ομάδας θεατρικών κριτικών που οι κοσμοπολίτικες τάσεις τους καταδικάστηκαν απ’ τον τύπο.

 
Μια ολόκληρη σειρά από άρθρα που δημοσιεύθηκαν τελευταία στην επιθεώρηση «Novy Mir» διαποτίζονταν από αισθητικό μηδενισμό. Σ’ αυτά τα άρθρα που υποτιμούσαν τον ρόλο της θεώρησης του κόσμου μες στην καλλιτεχνική δημιουργία και που παραμόρφωναν τη φύση ακόμα κι αυτού του ρεαλισμού, αντιληφθήκαμε την ηχώ των ιδεών που διαλαλούσε στον καιρό του το περιοδικό «Literatourny Kritik».

 

Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ

(ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ Β΄ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΩΝ ΣΟΒΙΕΤΙΚΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ)

πηγή Επιθεώρηση Τέχνης, 6, 478-479

Advertisements