ΤΟΥ ΜΠΟΡΙΣ ΡΟΥΡΙΚΩΦ

Οι ιεραρχίες, όποιες και αν είναι, μόνο εμπόδιο γίνονται στην κατοχύρωση κριτηρίων αληθινά υψηλών για την αξιολόγηση των λογοτεχνικών έργων.

 
Η κριτική είναι εξαιρετικά ένοχη απέναντι στη λογοτεχνία και τους αναγνώστες, γιατί δεν πάλαιψε ικανοποιητικά για ανώτερα κριτήρια, γιατί δεν τα υπεράσπισε με επιμονή, γιατί δέχτηκε να παραχωρήσει διαφόρων ειδών «εκπτώσεις». Σήμερα δίνεται «έκπτωση» για την επικαιρότητα του θέματος, αύριο για τις περασμένες αρετές του συγγραφέα, μεθαύριο για την κοινωνική του δράση κ.ο.κ.

 
Γινόμαστε επιεικείς σ’ ένα συγγραφέα για να μην τον προσβάλλουμε σε σχέση μ’ έναν άλλο κι εφαρμόζουμε σ’ έναν τρίτο το περιορισμένο κριτήριο που μεταχειριστήκαμε για τους δυο προηγούμενους.

 
Καμιά φορά σκεφτόμαστε πως το ανώτατο σημείο των καλλιτεχνικών κριτηρίων εκφράζεται με την ικανότητα να βλέπουμε και να βρίσκουμε τις αδυναμίες ενός έργου. Δεν είναι αλήθεια αυτό. Το ύψος των κριτηρίων εκφράζεται πρώτα απ’όλα με την ικανότητα να διακρίνουμε τις αρετές ενός έργου. Εδώ βρίσκεται η πιο δύσκολη υποχρέωση της κριτικής. Είναι εύκολο λίγο πολύ να βρίσκουμε τις ουσιαστικές αδυναμίες. Σε κάθε έργο υπάρχουν. Ασύγκριτα, όμως, πιο δύσκολο είναι να διευκρινιστεί, γιατί ένα έργο είναι καλό και ποιητικό. Χρειάζεται γι’ αυτό οξυδέρκεια, πεποίθηση και καλό γούστο. Τις περισσότερες φορές η κριτική σκοντάφτει σ’ αυτή την υποχρέωση, φανερώνοντας έτσι την ανικανότητά της να προσδιορίσει τις αιτίες της πρωτοτυπίας του συγγραφέα. Της λείπει η σιγουριά για να κρίνει την πρωτοτυπία της ζωής, των σχέσεων και των χαρακτήρων που ο συγγραφέας παρουσιάζει στη συνείδησή μας, όπως και την πρωτοτυπία του συγγραφικού επαγγέλματος.

 

Να για παράδειγμα ο Τ. Τρυφόνωφ.
Δίνει πολύ δίκαια στο βιβλίο του μεγάλη αξία στο δημοσιογραφικό έργο του Έρεμπουργκ. Ύστερα γράφει για τη σύνθεση των μυθιστορημάτων του: “Για τον Έρεμπουργκ τόσο στα άρθρα του όσο και στα μυθιστορήματά του, ειδικά στη «Θύελλα», η σύνθεση είναι ένα από τα πιο αποφασιστικά στοιχεία. Η σύνθεση της «Θύελλας» ξαναπαρουσιάζει σε πλατιά κλίμακα την αρχή της σύνθεσης των άρθρων του».

 
Αλλά, η σύνθεση των άρθρων έχει τους δικούς της κανόνες. Αν ένα μυθιστόρημα έχει κατασκευαστεί πάνω στην ίδια αρχή όπως και ένα άρθρο είναι γιατί του λείπει η ουσία που διακρίνει το μυθιστόρημα. Τα πρόσωπα, οι σχέσεις που τα δένουν, η ανάπτυξη των χαρακτήρων. Μ’ άλλα λόγια, αυτό δεν μπορεί να ονομαστεί καλλιτεχνική πρόζα. Ευτυχώς, που δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ευτυχώς που η «Θύελλα» είναι έργο λογοτεχνικό, πρόζα, μυθιστόρημα και όχι άρθρο. Ο κριτικός αρκέστηκε στις επιφανειακές συγκρίσεις, παραμερίζοντας το ουσιαστικό και το αποφασιστικό (…).

 

Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ

(ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ Β΄ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΩΝ ΣΟΒΙΕΤΙΚΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ)

πηγή Επιθεώρηση Τέχνης, 6, 481

 

Advertisements