Η 20ή του Φλεβάρη του 1909 είναι μέρα ιστορική για τον ιταλικό όσο και για το διεθνή φουτουρισμό. Σ’ ένα έξαλλο μανιφέστο ο αρχηγός της ομάδας του Μιλάνου, ο Φίλιππος Θωμάς Μαρινέττι κήρυττε τον πόλεμο – ένα πόλεμο ειρηνικώτατο ως προς τα μέσα αλλά… αιμοβόρο ως προς τα φραστικά του όπλα, εναντίον της παλιάς και αρτηριοσκληρωμένης τέχνης, εναντίον των Μουσείων, εναντίον των Ακαδημιών –σήμερα ο Μαρινέττι είναι ακαδημαïκός! –εναντίον του αρρώστου «σαντιμανταλισμού», εναντίον της αδράνειας και έθετε ως σύνθημά του την Τέχνη-Δράση την Τέχνη-Κίνηση. Ας τον ακούσουμε:

 
«Η λαμπρότητα του κόσμου πλουτίσθηκε με μια νέα ωραιότητα, την ωραιότητα της ταχύτητας».
Η μεθυσμένη από τη λατρεία της μηχανής τέχνη, προικοδοτείται με μια νέα θρησκεία: την Ταχύτητα. Ο Μαρινέττι αποκαλεί την Ταχύτητα θρησκεία-ηθική. Ιδού πώς την εξηγεί και πώς δικαιολογείται για την αντικατάσταση των παραδεγμένων συμβόλων:

 
«Η χριστιανική ηθική ανέπτυξε την εσωτερική ζωή του ανθρώπου, αλλά σήμερα δεν έχει λόγο υπάρξεως γιατί αποστερήθηκε από κάθε θεοσύνη. Η χριστιανική ηθική υπεράσπισε το σώμα του ανθρώπου από τις υπερβολές της ηδυπάθειας. Μετρίασε τα ένστικτά του και τα ισορρόπησε. Η φουτουριστική ηθική θα σώσει τον άνθρωπο από την αποσύνθεση που θα του προκαλέσει η βραδύτητα, η ανάμνηση, η ανάπαυση και η συνήθεια. Η ανθρώπινη ενέργεια, εκατονταπλασιαζόμενη από την Ταχύτητα, θα κυριαρχήσει στο χρόνο και στο Διάστημα».

 
Λόγια που αν δεν ήτανε μόνο λόγια θα μπορούσαν ίσως να παραπλανήσουν πολλούς για την επαναστατικότητα του φουτουρισμού και για την ορθή, τουλάχιστο ως προς το δεύτερο μέρος, εκτίμηση της πραγματικότητας. Όμως η φουτουριστική ηθική δεν είναι τίποτε άλλο παρά η μάσκα της αστικής ηθικής. Γιατί ο φουτουρισμός, τον εκατονταπλασιασμό της ενέργειας του ανθρώπου τον εννοεί βασιζόμενο πάνω στις ίδιες ακριβώς προϋποθέσεις και στις ίδιες αναλογίες παραγωγικών σχέσεων και παραγωγικών μέσων, πάνω στις οποίες στηρίζεται ολόκληρο το κοινωνικό καθεστώς που καταπιάστηκε να … ανακαινίσει. Η αναμόρφωση δεν προχωρεί σ΄άλλο δρόμο από τον ήδη χαραγμένο. Ο εκατονταπλασιασμός της ενέργειας θα γίνει με τη βοήθεια των μηχανών και των ανθρώπινων μπράτσων που θα τις κινήσουν, αλλά με μια προϋπόθεση: Τα μπράτσα αυτά δεν πρέπει ν’ ανήκουν σε έμψυχα όντα που θα ζητήσουν να επωφεληθούν από την τεράστια αυτή μηχανική πρόοδο. Τα μπράτσα αυτά πρέπει ν’ ανήκουν σε ρομπότ. Μόνο έτσι ο εκατονταπλασιασμός της ενέργειας και η φουτουριστική ηθική θα θριαμβεύσουν, αφού ο μηχανικός πολιτισμός δε μπορεί ν’ αρκεσθεί στην παλιά αστική ηθική με την παραδεδεγμένη μορφή της. Χρειάζεται μάσκα και μάσκα επαναστατική!… Αυτή τη μάσκα αναλαμβάνει να κατασκευάσει ο φουτουρισμός για να καλύψει από τα μάτια των μαζών τι σημαίνει, μέσα στα αστικά πλαίσια, μηχανικός πολιτισμός!

 
Το κήρυγμα όμως του Μαρινέττι για την ταχύτητα ήταν επίκαιρο. Ο κόσμος, η μάζα, ήταν ίσως πρόθυμη να το ακούσει γιατί η εποχή της δονείται από την ταχύτητα και το νέο ρυθμό της. Η τεχνική βαδίζει με τεράστια άλματα προς την πρόοδο. Ο ατμός προσφέρει τη δύναμή του για καταπληκτικά κατορθώματα. Τα υπερωκεάνεια συναγωνίζονται σε ταχύτητα για το πέρασμα του Ατλαντικού. Από την Αμερική φτάνουν ειδήσεις ότι χτίζονται σπίτια πολυώροφα μέσα σε μια-δυο μέρες. Είναι η δεκαετία της πυρετώδικης εργασίας όπου η απώλεια και ενός δευτερολέπτου θεωρείται αμάρτημα. Η ταχύτητα επιβάλλεται παντού. Η ταχύτητα επιβάλλει και την αλλαγή. Τα πάντα βοηθούν και προωθούν για μια αλλαγή των κοινωνικών μορφών. Ο κίνδυνος ήταν μέγας. Η αστική τάξη έπρεπε να προστατευθεί… Έπρεπε να παραπλανηθεί το τεράστιο κίνημα που θ’ αμολούσε η μηχανή και να προληφθεί με μια δήθεν επανάσταση. Ο φουτουρισμός ανέλαβε το έργο αυτό. Έκαμε την επανάσταση της μορφής. Αλλά μόνο της μορφής. Το περιεχόμενο έμεινε άθικτο και αναλλοίωτο. Κι όμως οι φουτουριστές κατώρθωσαν να εξαπατήσουν τη μάζα και για μια εποχή θεωρήθηκαν σαν πρωτοπόροι της εποχής τους. Το σύνθημά τους ήταν: Προς νέες πάντα μορφές. Το μέλλον ας γίνει η έμπνευσή μας. Ας αντλήσουμε από το ιδανικό σήμερα, το νέο του μέλλοντος. Γι’ αυτό και το κίνημα πήρε το όνομα φουτουρισμός («μελλοντισμός»).

 

ΑΝΤΡΕΑ ΖΕΒΓΑ
ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ

Ο ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

ΟΙ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΕΣ
ΥΠΗΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ, 1933

Advertisements