Ο Μαρξ και ο Ένγκελς, σ’ όλα τα γραφόμενα και τα λεγόμενά τους για τη φιλολογία και την τέχνη, ζητούσανε σταθερά κι επίμονα αληθινές περιγραφές, πραγματικότητες και σχέσεις, βαθυστόχαστες μελέτες του σταθερού περιβάλλοντος για να επιδείξουν τις κυρίαρχες ροπές στην εξέλιξη της κοινωνίας. Πώς ο Μαρξ κι ο Ένγκελς αντιλαμβάνονται το ρεαλισμό στην τέχνη; Ο κανόνας του Ένγκελς, που αναφέρεται στην περίφημη επιστολή του επάνω στο έργο του Μπαλζάκ, μας το διδάσκει: «Ο ρεαλισμός με τον τρόπο που τον καταλαβαίνω, πλέκει, δίπλα στην αλήθεια των καθεκάστων, τη σωστή ζωγραφιά των χαρακτηριστικών προσώπων, μέσα σε συνθήκες τυπικές, δηλαδή μες στα περιστατικά που τα περιβάλλουνε και τα εξαναγκάζουν να ενεργούν».

 
Ο Μαρξ δεν κατείχε μονάχα τη γαλλική ρεαλιστική φιλολογία της εποχής αυτής, κατείχε καλά και την αμερικάνικη, αγγλική, ιταλική κι ακόμα τη ρώσικη φιλολογία. Αίφνης το άρθρο του στην Εφημερίδα New-York Tribune της 1ης Αυγούστου 1854, για τις μεσαίες αγγλικές τάξεις.

 

Χαρακτηρίζοντας την πληθαίνουσα παρακμή του πνευματικού ενδιαφέροντος της μεσαίας αγγλικής τάξης, αναφέρεται στο πορτραίτο της τάξης αυτής, που το ζωγράφισαν οι άγγλοι συγγραφείς της ρεαλιστικής σχολής: «Η περίλαμπρη σύγχρονη σχολή των άγγλων μυθιστορηματογράφων, έγραφε ο Μαρξ, που ο αντικειμενικός σκοπός τους και οι δεινές περιγραφές τους φωτίσανε τον κόσμο με τόση αλήθεια μ’ όση ούτε όλοι μαζί οι πολιτικάντες, οι δημοσιολόγοι, οι ηθογράφοι, ζωγράφισε όλα τα στρώματα της μεσαίας τάξης απ’ τους έντιμους εισοδηματίες, τους κατόχους κρατικών αξιών, που περιφρονούσαν τις ασχολίες, ίσαμε το μικροέμπορα και το γραφιά».

 
«Και πως ο Ντίκενς, ο Θάκεραϊ, η Καρλότα Μπρόντε και η Κυρία Γκάσκελ τους ζωγραφίσανε; Δοξοκόπους, γεμάτους σεμνοπρέπεια, ευτελή τυραννία κι αμάθεια. Κι ο πολιτισμένος κόσμος επιβεβαίωσε την καταδίκη τους με το επίγραμμα που τό’ βαλε σήμα επάνω στη μεσαία τάξη; Κόλακες με τους ανωτέρους τους τύραννοι με τους κατωτέρους τους».

 
Αυτό το αληθινό πορτραίτο των πραγματικών καταστάσεων, το θαρραλέο διατυμπανισμό των αντιθέσεων που είναι φυτρωμένες στην αστική κοινωνία, ο Μαρξ το εκτιμούσε με παρρησία στα έργα των συγγραφέων αυτών.

 
Ολότελα διαφορετική θέση πήρε σχετικά με τη μέτρια αστική φιλολογία, τη γεμάτη απ’ τους συμβιβασμούς των μέσων ως τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, που ακουμπώντας επάνω στο θετικισμό και το ρεαλισμό, ξεχώριζε τόντις με την ταπεινή της αγυρτεία, απόκρυβε τις αντιθέσεις της αστικής κοινωνίας, τη θυμιάτιζε και μετά το ξέσπασμα της επανάστασης του 1848, άρχισε να ψαρεύει τη συνδιαλλαγή με την αντίδραση.*

 

*Ο χαρακτηρισμός αυτός του Μαρξ στέκει όχι μόνο για τη γαλλική επανάσταση μα και τη γερμανική του Μάρτη του 1848, που ηττήθηκε γιατί η αστική πρωσική τάξη που βρέθηκε στο «πηδάλιο της επανάστασης και του Κράτους» ήταν κατά τα λόγια του Μαρξ «χωρίς αυτοπεποίθηση», χωρίς εμπιστοσύνη στο λαό, επιρρεπής στο να προδώσει το λαό και να κάνει ένα συμβιβασμό με τον εστεμμένο αντιπρόσωπο της παλιάς κοινωνίας». Δ. Ριαζάνωφ Μαρξ Ένγκελς ελληνική μετάφραση.

 

F. SCHILLER, ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΡΤΕΜΗ ΜΑΡΓΚΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Λ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ
ΒΕΡΑΝΖΕΡΟΥ 29
ΑΘΗΝΑ 1936

Advertisements