Πρέπει να αναφέρουμε εδώ τη σεμνή κριτική του «αυτοκρατορικού μουσικού» του Βίσμαρκ: του Ριχάρδου Βάγκνερ. Σ’ επιστολή του στον καθηγητή Φρόϊντ στις 25 Γενάρη 1877, ο Μαρξ λέει για το ρωσοτουρκικό πόλεμο: «το Ανατολικό ζήτημα (που θα τελειώσει με την επανάσταση στη Ρωσία όποια κι αν είναι η κατάληξη του πολέμου με την Τουρκία), και η επίδειξη των μαχητικών δυνάμεων της σοσιαλδημοκρατίας, έπρεπε να κάνουν το μορφωμένο φιλισταίο γερμανό να παραδεχτεί πως υπάρχουνε πράγματα πιο σπουδαία στον κόσμο απ’ τη μουσική του Ριχάρδου Βάγκνερ και τη μουσική του του μέλλοντος (Φόρβαιρτς, Βερολίνο 16 Ιούνη).

 
Αυτόν τον μορφωμένο φιλισταίο, τον αντιδραστικό και στενόμυαλο, τον εκπρόσωπο αυτό της πνευματικής Γερμανίας (Βλ. «Λουδοβίκος Φόϊερμπαχ») που κατά τα λεγόμενα του Ένγκελς έστριψε ύστερα απ’ την Επανάσταση του 1848, απ’ τα μεγάλα θεωρητικά προβλήματα κι έστησε έναν καινούργιο ναό στο Χρηματιστήριο, ο Μαρξ τον περιφρονούσε. Τα θεωρητικά ζητήματα έκαναν τόπο σ’ έναν ηλίθιο «εκλεκτισμό», στην αναζήτηση θέσεων επικερδών και στις ποταπότερες μορφές της δουλοπρέπειας. Οι επίσημοι εκπρόσωποι αυτής της επιστήμης έγιναν οι επαγγελματίες ιδεολόγοι της αστικής τάξης και του καθεστώτος τον καιρό που τάξη και καθεστώς μπαίνανε σ’ ανοιχτή πάλη εναντίον στην εργατική τάξη». Ωστόσο όλ’ αυτά τα πικρόχολα σχόλια δεν σημαίνουν πως ο Μαρξ κι ο Ένγκελς παραβλέψανε ό,τι θετικό υπήρχε στην κριτική των ρεαλιστών και νατουραλιστών μικροαστών των τελών του δέκατου ένατου αιώνα. Αυτό όμως δεν αλλάζει τη γενική τους κρίση για την αστική φιλολογία της εποχής αυτής.

 
Αναφέραμε τα πιο βαρυσήμαντα σχόλια του Μαρξ επάνω στην παγκόσμια φιλολογία· είδαμε τι πολυάριθμα είναι και πως δεν είναι τυχαία· ώρα είναι να μπει τελεία και παύλα στην παράδοση πως οι θεμελιωτές του επιστημονικού σοσιαλισμού δεν είχαν γνώμη επάνω στα προβλήματα της φιλολογίας και της τέχνης. Αν προσθέσουμε στη γνώμη του Μαρξ τα θεωρητικά και συγκεκριμένα σχόλια του Ένγκελς, δεν θα έχουμε μονάχα τη βάση της μαρξιστικής αισθητικής και τις πρώτες φιλοσοφικές, ιστορικές και οικονομικές αρχές για μια μαρξιστική ανάλυση της φιλολογικής εξέλιξης, μα επιπλέον κι ένα σχέδιο της εξέλιξης αυτής απ’ την αρχαιότητα ίσαμε τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Οι γνώμες αυτές του Μαρξ περιέχουνε ακόμα σωστές και σταθερές συμβουλές για τη χρησιμοποίηση ενός συγγραφέα ή ενός έργου στον ταξικό αγώνα και στη δημιουργία πλέριας προλεταριακής φιλολογίας.

 
Όλες αυτές οι σημειώσεις του Μαρξ αρμόζουνε κι αναφέρονται στην κοινωνία τη χωρισμένη σε τάξεις, όπου οι φιλόλογοι και οι καλλιτέχνες απαρτίζουνε μια κάστα που δεν ενώνεται ολόισια με το προτσέσο της παραγωγής. Όσο για την τέχνη στην κομμουνιστική κοινωνία ο Μαρξ κι ο Ένγκελς, γράφουνε στη Γερμανική Ιδεολογία:

 
«Η καλλιτεχνική συγκέντρωση του καλλιτεχνικού ταλέντου σ’ ένα άτομο και η έλλειψή του απ’ τη μάζα, που προέρχεται απ’ τη συγκέντρωση αυτή, είναι αποτέλεσμα του καταμερισμού της εργασίας. Αν με την ύπαρξη ορισμένων κοινωνικών συνθηκών κάθε άτομο γινόταν κι ένας έξοχος ζωγράφος, αυτό δεν μπορούσε ν’ αποκλείσει καθόλου τη δυνατότητα στον καθένα να γίνει ένας ζωγράφος πρωτότυπος, συνεπώς η διαφορά ανάμεσα στην «κοινωνική» και «ατομική» εργασία χάνεται αυτόματα, σαν καθαρός παραλογισμός. Είναι σωστό πως με την κομμουνιστική οργάνωση της κοινωνίας, ο τυπικός και εθνικός περιορισμός που αναβρύζει απ’ τον καταμερισμό της εργασίας, παρόμοια θα εξαφανιστούνε τα σύνορα του καλλιτέχνη σ’ όποια τέχνη κι αν ανήκει, σύνορα που δημιουργούνε μέσα στην τέχνη αποκλειστικά ζωγράφους, γλύφτες κ.λπ. Ο ίδιος ο τίτλος της δραστηριότητάς του (του καλλιτέχνη) είναι έκφραση αρκετά διάφανη των ορίων της επαγγελματικής ανάπτυξής του και της εξάρτησής του απ’ τον καταμερισμό της εργασίας. Στην κομμουνιστική κοινωνία δεν υπάρχουν ζωγράφοι, αλλά άνθρωποι που ανάμεσα στ’ άλλα, ζωγραφίζουν». (Μαρξ- Ένγκελς, Archiv τομ. IV σελ. 262).

 
Ο θρίαμβος της προλεταριακής επανάστασης ήρθε ύστερα απ’ το θάνατο του Μαρξ. Στην καινούργια αυτή δοκιμασία, οι μαρξιστικές θεωρίες επάνω στη φιλολογία, δυναμώσανε κι αναπτύχθηκαν απ’ τον Λένιν. Ωστόσο η κληρονομιά του Μαρξ στον τομέα αυτό, με το φως του Λενινισμού, όχι μονάχα δεν λιγόστεψε, μ’ ανεβαίνει κιόλας σε ψηλότερο σκαλί· έχει ξεχωριστή σημασία σήμερα όπου η σοβιετική και η επαναστατική διεθνής φιλολογία πλησιάζουνε σ’ ένα μεγάλο αριθμό καινούργια προβλήματα, που για τη λύση τους η καλλιτεχνική θεωρία κι η φιλολογική πρακτική του Μαρξ μάς εφοδιάζουν μ’ αναρίθμητα και συγκεκριμένα στοιχεία.

 

F. SCHILLER, ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΡΤΕΜΗ ΜΑΡΓΚΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Λ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ
ΒΕΡΑΝΖΕΡΟΥ 29
ΑΘΗΝΑ 1936

Advertisements