Ο άνθρωπος που μιλάει έτσι δεν βρίσκεται, βέβαια έξω τόπου και χρόνου. Είναι, αντιθέτως, απόλυτα συνεπής με τον αιώνα και συγκεκριμένα με τις δυο πρώτες δεκαετίες του 19ου και του 20ου αιώνα. Είναι, όπως είδαμε, ο αιώνας της ταχύτητας, του εκμηδενισμού των αποστάσεων, της εποποιΐας του ατμού. Γεγονός τόσο μεγάλο όσο η τεχνική επανάσταση στην εποχή αυτή δε μπορούσε να μην επηρεάσει την Τέχνη. Από την άποψη αυτή ο φουτουρισμός ήταν συνεπέστερος από όλες τις άλλες Σχολές που προσπάθησαν να επιζήσουν στη νέα αυτή εποχή με την παλιά τους εξάρτηση. Ο φουτουρισμός εκμεταλλεύθηκε την ενεργητικότητα και την κίνηση της εποχής και δημιούργησε. Τα έργα του, αν αποτελούν επανάσταση συγκρινόμενα με κείνα που ήρθε ν’ αντικαταστήσει, είναι ωστόσο η αδιάσπαστη συνέχεια της τέχνης της αστικής τάξης που επιζητεί, από ανεπάρκειά της προς τις νέες απαιτήσεις του αγώνα για τη συγκράτησή της, να υποτάσσει στη μορφή των αντικειμένων την ουσία των πραγμάτων. Η μηχανή επεβλήθη στο νεώτερο πολιτισμό και του έδωσε την κίνησή της. Η ουσία όμως των νέων κοινωνικών όρων που δημιούργησε, οι ιδεολογικές αντιδράσεις που γέννησε, διέφυγαν εσκεμμένα από τη φουτουριστική τέχνη. Οι άνθρωποί της δεν ήταν ωστόσο τόσο κουτοί για να μην το αντιλαμβάνονται. Και προσπάθησαν να επενδύσουν το κίνημά τους με κάθε φανταχτερή και στομφώδη επαναστατικότητα. Πώς δικαιολογεί λ.χ. την επίδραση της ταχύτητας στο νεώτερο δημιουργικό πνεύμα ο φουτουρισμός; Ας ανατρέξουμε πάλι στα μανιφέστα. Πρώτα-πρώτα τι είναι η ταχύτης;


«Η ταχύτης είναι κυρίως ενστικτώδης σύνθεση των εν κινήσει δυνάμεων και είναι εκ φύσεως αγνή (καθαρή). Η βραδύτης είναι κυρίως η ανάλυση όλων των κουράσεων, και είναι εκ φύσεως ακάθαρτη. Ταχύτης = σύνθεση όλων των εν ενεργεία τολμηροτήτων. Επιθετική, πολεμική. Βραδύτης = ανάλυση όλων των αδρανών επιφυλάξεων. Παθητική, ειρηνική. Ταχύτης = περιφρόνηση των εμποδίων, επιθυμία του νέου και του ανεξερεύνητου. Νεωτερισμός, υγεία. Βραδύτης = στάση, έκσταση, λατρεία ακίνητη των εμποδίων, νοσταλγία του γνωστού, ιδανικοποίηση της κούρασης και της ανάπαυσης, απαισιόδοξη κρίση για το ανεξερεύνητο. Σάπιος ρωμαντισμός του αλήτη ποιητή και του «καρηκομόοντος» φιλοσόφου. Ματογυάλια και βρωμιά…».

 
Ο φουτουρισμός που συνήθισε να σχηματοποιεί δε μπορούσε παρά και στη διατύπωση των θεωριών του να ακολουθεί την ίδια μέθοδο. Βέβαια θα ήταν καθαρώτερος και σαφέστερος αν έλεγε τα πράγματα όπως ακριβώς είναι… Φαίνεται όμως ότι όσο κουφότερος είναι ο λόγος τόσο και πιο εντυπωσιακός…


Η ταχύτητα για το φουτουρισμό, όπως διακήρυττε ήδη το πρώτο μανιφέστο του 1909, είναι η νέα ηθική και η νέα θεότητα. Και η θεότητα αυτή κατοικεί όπου η ταχύτητα αποτελεί το ουσιώδες χαρακτηριστικό: «Στα τραίνα, στα βαγκόν-ρεστωράν όπου τρώγει κανείς με έξαλλη ταχύτητα. Στους σιδηροδρομικούς σταθμούς της Δυτικής Αμερικής όπου τα τραίνα κόβουν 140 χιλιόμετρα την ώρα και ρουφάνε χωρίς να σταματούν το αναγκαίο νερό για την ατμομηχανή τους και καταχωνιάζουν τους ταχυδρομικούς σάκκους. Στα γεφύρια και στα τούννελ. Στην πλατεία της Όπερας του Παρισιού, στο Στραντ του Λονδίνου, στις αυτοκινητιστικές κούρσες, στους σταθμούς του ασυρμάτου. Στα μεγάλα ραφεία που εφευρίσκουν εφήμερα μοντέλα δημιουργώντας το μίσος κατά του παλιού και το πάθος για το καινούργιο. Στα πεδία των μαχών,στα ριγκ του μποξ, στα μυδραλλιοβόλα, στα ντουφέκια, στα κανόνια, στις χειροβομβίδες… Θεία είναι επίσης η ανυπομονησία των υπόγειων ανατινάξεων. Λ.χ. ν’ ανατινάζεις τον εχθρό προτού σε ανατινάξει εκείνος. Τα μοτέρ που κροτούν και οι σαμπρέλλες που σκαν είναι επίσης θεία. Οι μοτοσυκλέττες είναι θείες. Θείο είναι το να μεταλλάζεις ταχύτητες στο αυτοκίνητο: από την τρίτη να βάζεις τετάρτη! Η χαρά να πατάς τον «αξελερατέρ». Η μόνη θλίψη ενός φουτουριστή είναι όταν πλαγιάζει τη νύχτα για να κοιμηθεί. Προσεύχεται κάθε νύχτα στην ηλεκτρική του λάμπα γιατί ή άγια ταχύτητα βράζει έξω ξέφρενη!»

 
Εννοείται πως αυτά είναι φουτουριστικές μπουρμπουλήθρες και ότι αν υπάρχει σ’ όλα αυτά τίποτε το σοβαρό είναι το πώς ο ταχύς ρυθμός της ζωής, ρυθμός που δημιουργήθηκε από την τεράστια πρόοδο της τεχνικής, δε θα μπορούσε να μην εύρει την απήχησή του στην τέχνη της εποχής. Την ίδια περίπου εποχή ακουγόταν το κήρυγμα του φουτουρισμού για τη μηχανή:

 
«Ο καλλιτέχνης πρέπει να αγαπά τη θαυμασιώτερη ανακάλυψη των ανθρώπων, τη μηχανή. Η μηχανή είναι η σύνθεση των μεγαλύτερων προσπαθειών της ανθρωπότητας. Η μηχανή είναι ο οργανισμός της υδρογείου. Η μηχανή είναι νέο ζωντανό σώμα με νέο ρυθμό που πολλαπλασιάζει το δικό μας».

 

ΑΝΤΡΕΑ ΖΕΒΓΑ
ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ

Ο ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

ΟΙ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΤΕΣ
ΥΠΗΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ, 1933

Advertisements