Σ’ αυτό το δρόμο μπάζει πιο αποφασιστικά παρά πριν, την τέχνη μας η Αντίσταση. Μέσα σ’ αυτή την οργανωμένη και προγραμματισμένη πια Αντίσταση του λαού μας, βρίσκει η νεοελληνική μας τέχνη εκείνο το κοινωνικο-ιδεολογικό στήριγμα που η ουσιαστική του απουσία από την τέχνη στάθηκε ο αρνητικός κοινωνικο-ιδεολογικός συντελεστής της ρεαλιστικής τους ανεπάρκειας κι αδυναμίας. Η απουσία τούτη στερούσε την τέχνη μας από τις απαραίτητες σχετικές προϋποθέσεις για ν’ αναιρέσει τον καλλιτεχνικό ιδεαλισμό και μεγαλοϊδεατισμό. Πάνω από έναν αιώνα τώρα οι πλαστικές μας τέχνες είναι υπόθεση μιας μικρής, ασήμαντα μικρής πλειοψηφίας. Η ολόπλευρη καθυστέρηση που κρατούσε τον τόπο μας η μεγαλοϊδεατική αστοτσιφλικάδικη ολιγαρχία, στερούσε το πιο στοιχειώδες υλικό βάθρο, ώστε να μη μπορούν ν’ αναπτυχθούν πλατιά εκπολιτιστικά έργα. Οι ίδιοι οι καλλιτέχνες μας χαροπάλευαν και χαροπαλεύουν σε αντιδημιουργική βιοπάλη. Πολλά γερά ρωμαίικα ταλέντα μέσα στην τρομερή τούτη υλική, ιδεολογική και αισθητική καθυστέρηση, κάτω από την καταθλιπτική δικτατορία του ιδεολογικού μα και αισθητικού μεγαλοϊδεατισμού, έσπασαν, χάθηκαν, απογοητεύθηκαν, έπεφταν στην ασυνέπεια με το ίδιο τους το καλλιτεχνικό ξεκίνημα. Οι Βιτσάρηδες, οι Φυτάλαι, οι Λεμπέσηδες, οι Χαλεπάδες και τόσοι άλλοι, θα μένουν πάντα τα σύμβολα της σισύφειας αγωνίας της τέχνης μας. Ο λαός μας κρατιούνταν πάντα μακριά από τούτη, βουτηγμένος στο ιδροκόπημα για το ψωμί, στην αμορφωσιά, στην αγραμματωσύνη, σε βαθιά αισθητική καθυστέρηση. Η άποψή του δεν μπορούσε φυσικά έτσι να μπει μέσα στην τέχνη, να μορφοποιηθεί αισθητικά. Μα σήμερα ο λαός μας ανεβαίνει πολιτικά και ιδεολογικά πια ώριμος ώστε να απαιτεί τη δημιουργική του συμμετοχή στη δημοκρατική αναδημιουργία, στον εκπολιτισμό του τόπου μας. Καμιά αυταπάτη δεν χωρεί πως μόνο όταν το πετύχει αυτό θα μπορέσει να συμμετάσχει πλατιά και ουσιαστικά στην καλλιτεχνική αναδημιουργία και αισθητική χαρά. Θα μπορέσει να επιβάλλει την άποψή του και στην τέχνη έτσι που αυτή να μπει πιο αποφασιστικά στο δρόμο για τη λαϊκή ρεαλιστική της ολοκλήρωση. Όμως, αυτό δεν σημαίνει πως ο αντιστασιακός ρεαλισμός μας δεν είναι ένα βήμα μπρος πάνω σ’ αυτό το δρόμο. Αντίθετα, τούτος αποτελεί σήμερα την καλλιτεχνική έκφραση κι απήχηση του αγώνα για μια τέτοια λαϊκοδημοκρατική ανάπλαση. Γίνεται έτσι καλλιτεχνικός πρόδρομος και πρωτοπόρος.

 
Με βήμα διαλεκτικό προπαρασκευάζεται σήμερα μέσα στη ζωή – κι όχι φορμαλιστικά – ο καλλιτεχνικός μας ρεαλιστικός μετασχηματισμός. Η πραγματικότητα της εθνικής απελευθερωτικής πάλης πίεζε και πιέζει τους καλλιτέχνες μας να συνειδητοποιήσουν την αλήθεια, πως η εθνική λευτεριά και ανεξαρτησία, και η δημοκρατική ανοικοδόμηση της ζωής μας, γίνεται η απαραίτητη προϋπόθεση κάθε εκπολιτιστικής και καλλιτεχνικής αναμόρφωσής μας. Έτσι, μαθαίνουν να τοποθετούν το δικό τους ζωτικό πρόβλημα μέσα στο γενικό εθνικό και κοινωνικό πρόβλημα και μετέχουν στη λύση του. Έμπρακτη καλλιτεχνική έκφραση αυτής της συμμετοχής γίνεται η τέχνη της Αντίστασης. Η ανάγκη ενότητας ανάμεσά τους και με το λαό για τον κοινό σκοπό να συντριβεί ο φασισμός και να λευτερωθεί ο λαός, απωθεί τις αισθητικές τους αντιθέσεις από το πρώτο πλάνο και περνά στην τέχνη σαν ανάγκη ενότητας στις καλλιτεχνικές τους προσπάθειες να δοθεί μορφή πλαστική στο περιεχόμενο της πάλης. Η άποψή της, η λαϊκή ουσία, φύση και θέση της, τοποθετεί το ρεαλιστικό βάθρο που πάνω του πια θ’ αναπτύσσεται η πάλη για τη μορφή. Μέσα σε τούτη την πάλη, οι αντιτιθέμενες και διαφορετικές αισθητικές κληρονομιές αποβάλλουν ολοένα τον αντιρεαλιστικό τους χαρακτήρα που τις εμποδίζει να συμφωνήσουν με συνέπεια, με τη νέα ρεαλιστική βάση που τοποθετήθηκαν, από την ανάγκη του αγώνα μέσα στη ζωή. Μέσα στην πάλη αυτή, πάνω στη νέα βάση ενότητας, ο ρεαλιστικός τούτος μετασχηματισμός, θα διαμορφώνει ολοένα πιο συνθετικά και δυναμικά τη φυσιογνωμία του. Πάνω σε τούτη τη λειτουργία, όσο γίνεται βίωμα «σάρκα και αίμα» η Αντίσταση, τόσο η καλλιτεχνική συνείδηση ωριμάζει, αλλάζει ο τρόπος της δουλειάς, η μορφή του έργου, οι αρμονίες των χρωμάτων, οι σχέσεις των τόνων και των όγκων, ο χαρακτήρας του σχεδίου. Συσσωρεύονται έτσι οι εσωαισθητικές προϋποθέσεις της αλλαγής καταλυτικά κι αναπλαστικά συνθετικά ρεαλιστικά.

 
Αυτή την πορεία, τη βλέπουμε να γίνεται μέσα στη ζωή και την τέχνη, στην κατοχή και τώρα. Καλλιτέχνες επαγγελματίες, ερασιτέχνες κι αυτοδίδαχτοι, συνεισφέρουν με τις δυνάμεις τους. Ζωγράφοι και γλύπτες, χαράκτες και διακοσμητές, βγαλμένοι από διαφορετικά εργαστήρια της Σχολής Καλών Τεχνών, ακαδημαϊκοί στην τεχνοτροπία, νατουραλίστες, άλλοι με προσανατολισμούς ρεαλιστικούς, άλλοι επηρεασμένοι από την «καθαρή τέχνη» ή από τον ιμπρεσσιονισμό, οπαδοί της «Ομάδας Τέχνης» του «Κύκλου» του «Συνδέσμου Ελλήνων Καλλιτεχνών» των «Ελευθέρων Καλλιτεχνών» συγκλίνουν τις προσπάθειές τους για να δώσουν στην ηρωική πάλη και συνείδηση του λαού, χρώμα, τόνο, γραμμή, πλαστική σύνθεση. Τούτη την αγωνιστική εικόνα την βλέπουμε μέσα στα πρώτα μας ακόμα ένσημα και καρτ-ποστάλ, στις αφίσες και τους διακοσμημένους τίτλους, στα σχέδια και ξυλογραφίες, που ολοένα και πληθαίνουν μέσα στην κατοχή. Μας τη δίνουν ακόμα, τα κραγιόνια, τα μελάνια μα και οι πίνακες του καβαλέττου που από τη φύση τους δεν μπόρεσαν να κυκλοφορήσουν στον καιρό της σκλαβιάς.

 
Η ζωγραφική του Καβαλέττου και γενικότερα η χρωματική πλαστική – η λαδοζωγραφική, η ακουαρέλλα12, η τέμπερα13, η λαδοτέμπερα – μας δίνουν μια σειρά από πίνακες δουλεμένους στην περίοδο της σκλαβιάς ακόμα, της απελευθέρωσης κατόπι, και στη μεταδεκεμβριανή περίοδο. Πιο καθαρά παρά σε κάθε άλλο είδος, σ’ αυτή τη ζωγραφική βλέπουμε τη σύγκρουση που αλλάζει την παραδομένη τεχνοτροπία του τεχνίτη πάνω στο προτσέσο της μορφοποίησης του νέου περιεχομένου.

 

 

12. Η ζωγραφική που γίνεται με νερομπογιά.
13. Η ζωγραφική που γίνεται με αυγό, ή κι άλλες κόλλες, για συνθετικό στο χρώμα.

Advertisements