Πριν αρχίσουμε αυτή τη σειρά μαθημάτων, θέλω να πω μερικά λόγια για τον όρο «αντίπαλοι» για να αποφύγουμε μια λαθεμένη ερμηνεία αυτού του όρου, από τη μεριά οποιουδήποτε από μας, λαθεμένη ερμηνεία η οποία θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε πολιτικά λάθη.

 
Όταν μιλάμε για «αντίπαλους» δεν έχουμε στο νου μας τις μάζες που είναι γραμμένες στις φασιστικές, σοσιαλδημοκρατικές, καθολικές οργανώσεις. Αντίπαλοί μας είναι οι φασιστικές, σοσιαλδημοκρατικές, καθολικές οργανώσεις, αλλά οι μάζες που συγκατίθενται σ’ αυτές δεν είναι αντίπαλοί μας, είναι μάζες εργαζομένων που εμείς πρέπει να κάνουμε κάθε προσπάθεια να τις κατακτήσουμε.

 
Ας περάσουμε στο θέμα μας: Ο φασισμός. Τι είναι ο φασισμός; Ποιος είναι ο πληρέστερος ορισμός που του δόθηκε;

 
Ο πληρέστερος ορισμός για το φασισμό δόθηκε από τη ΧΙΙΙ Ολομέλεια της κομμουνιστικής Διεθνούς και είναι ο ακόλουθος: «Ο φασισμός είναι μια ανοιχτή τρομοκρατική δικτατορία των πιο αντιδραστικών, σωβινιστικών, ιμπεριαλιστικών στοιχείων του χρηματιστικού κεφαλαίου».

 
Δεν δόθηκε πάντα για το φασισμό ο ίδιος ορισμός. Σε διαφορετικούς σταθμούς, σε διαφορετικές στιγμές, δόθηκαν διαφορετικοί ορισμοί για το φασισμό, πολλές φορές λαθεμένοι. Θα ήταν ενδιαφέρουσα (και είναι μια εργασία που σας συμβουλεύω να κάνετε) η μελέτη των διαφόρων ορισμών που δόθηκαν σε μας για το φασισμό στους διάφορους σταθμούς.

 
Στο IV Συνέδριο π.χ. η Κλάρα Τσέτκιν έκανε μια ομιλία για το φασισμό που ήταν σχεδόν ολόκληρη αφιερωμένη στον τονισμό του μικροαστικού χαρακτήρα του φασισμού. Ο Μπορντίγκα, αντίθετα, επέμενε να μη βλέπει καμιά διαφορά ανάμεσα στην αστική δημοκρατία και τη φασιστική δικτατορία, κάνοντάς τες να φαίνονται σχεδόν σαν το ίδιο πράγμα, λέγοντας ότι ανάμεσα σ’ αυτές τις δυο μορφές οργάνωσης υπήρχε ένα είδος εναλλαγής, κυκλικού περάσματος (της μιας στην άλλη).

 
Στην παραπάνω λογική λείπει η προσπάθεια να ενωθούν για να συνδεθούν δυο στοιχεία: η δικτατορία της αστικής τάξης και το κίνημα των μικροαστικών μαζών.

 
Το δύσκολο, από θεωρητική άποψη, είναι να κατανοήσεις καλά το δεσμό ανάμεσα σ’ αυτά τα δυο στοιχεία. Κι όμως, είναι ανάγκη να τον καταλάβουμε αυτό το δεσμό. Αν σταματήσουμε στο πρώτο στοιχείο δεν βλέπουμε, χάνουμε από μπροστά μας, τη μεγάλη γραμμή της ιστορικής ανάπτυξης του φασισμού και το ταξικό του περιεχόμενο. Αν σταματήσουμε στο δεύτερο στοιχείο, χάνουμε από μπροστά μας τις προοπτικές.

 
Αυτό είναι το λάθος που διέπραξε η σοσιαλδημοκρατία η οποία, μέχρι πριν λίγο, αρνιόταν όλα αυτά που λέγαμε εμείς για το φασισμό και τον θεωρούσε σαν μια επιστροφή σε μεσαιωνικές μορφές, σαν εκφυλισμό της αστικής κοινωνίας. Σ’ αυτούς τους ορισμούς της, η σοσιαλδημοκρατία ξεκινούσε αποκλειστικά από το μικροαστικό μαζικό χαρακτήρα που είχε πάρει, από τα πράγματα, ο φασισμός.

 
Αλλά το κίνημα των μαζών δεν είναι το ίδιο σε όλες τις χώρες. Ούτε η δικτατορία είναι η ίδια σε όλες τις χώρες. Γι’ αυτό, πρέπει να σας προφυλάξω απέναντι σ’ ένα λάθος που είναι εύκολο να διαπραχθεί. Δεν πρέπει να πιστεύουμε πως αυτό που ισχύει για την Ιταλία πρέπει να ισχύει, πρέπει να πηγαίνει καλά και σε όλες τις άλλες χώρες. Ο φασισμός στις διάφορες χώρες μπορεί να έχει διάφορες μορφές. Επίσης, οι μάζες των διαφόρων χωρών έχουν διαφορετικές μορφές οργάνωσης. Και κείνο, επίσης, που πρέπει να έχουμε παρόν είναι η περίοδος για την οποία μιλάμε. Σε διαφορετικές εποχές, στην ίδια χώρα, ο φασισμός παίρνει διαφορετικές όψεις. Συνεπώς, πρέπει να έχουμε παρόντα δυο στοιχεία. Είδαμε τον πληρέστερο ορισμό του φασισμού: «Ο φασισμός είναι μια ανοιχτή τρομοκρατική δικτατορία των πιο αντιδραστικών, σωβινιστικών και ιμπεριαλιστικών στοιχείων του χρηματιστικού κεφαλαίου».

 
Τι σημαίνει; Και γιατί ακριβώς σ’ αυτή τη στιγμή, σ’ αυτό το σταθμό της ιστορικής ανάπτυξης, βρισκόμαστε μπροστά σ’ αυτή τη μορφή, δηλαδή στην ανοιχτή, όχι μεταμφιεσμένη, δικτατορία των πιο αντιδραστικών και πιο σωβινιστικών στρωμάτων της αστικής τάξης;

 
Είναι αναγκαίο να μιλήσουμε γι’ αυτό, γιατί δεν είναι για όλους καθαρό αυτό το πρόβλημα. Βρήκα ένα σύντροφο, που είχε τόσο στο κεφάλι του αυτό τον ορισμό, που έμεινε έκπληκτος που σ’ ένα άρθρο του Γκράμσι λεγόταν πως κάθε Κράτος είναι δικτατορία.

 
Είναι φανερό ότι δεν μπορούμε να αντιπαραθέσουμε την αστική δημοκρατία στη δικτατορία. Κάθε δημοκρατία είναι μια δικτατορία.

 
Ας δούμε τη θέση που είχαν οι γερμανοί σοσιαλδημοκράτες στον ορισμό του φασισμού. Έλεγαν ότι ο φασισμός αντλεί δύναμη από τη μεγαλοαστική τάξη και την περνάει στη μικροαστική, η οποία μετά τη χρησιμοποιεί ενάντια στην πρώτη. Αυτή τη θέση, μπορείτε να τη βρείτε, επίσης, σε όλους τους Ιταλούς σοσιαλδημοκράτες συγγραφείς: Τουράτι, Τρέβες, κλπ. Από αυτή τη θέση βγάζουν τη στρατηγική τους, σύμφωνα με την οποία η πάλη ενάντια στο φασισμό θα γίνει από όλα τα κοινωνικά στρώματα, κλπ. Κατ’ αυτό τον τρόπο, παρέκαμπταν τη λειτουργία που, στην πάλη ενάντια στο φασισμό, απόκειται στο προλεταριάτο.

 
Αλλά, ας δούμε, επίσης, από πιο κοντά, και μας. Το 1932, στη Γερμανία, ακόμη και στο κομμουνιστικό κόμμα περιθωριακά, μερικά ρεύματα της αντιπολίτευσης βεβαίωναν ότι ο φασισμός εγκαθίδρυσε τη δικτατορία της μικροαστικής τάξης πάνω στη μεγαλοαστική. Αυτή ήταν μια διαπίστωση, λαθεμένη, από την οποία προέκυπτε αναπόφευκτα ένας λαθεμένος πολιτικός προσανατολισμός. Αυτή τη διαπίστωση μπορούμε να τη βρούμε σε όλα τα γραφτά των «δεξιών». Όσον αφορά αυτό, θέλω να σας κάνω επιφυλακτικούς, επίσης, απέναντι σ’ ένα άλλο ορισμό: να είστε πολύ προσεκτικοί όταν ακούτε να μιλούν για το φασισμό σαν «βοναπαρτισμό». Αυτή η διαπίστωση, που είναι το άλογο μάχης του τροτσκισμού, έχει ξεσηκωθεί από μερικές διαπιστώσεις του Μαρξ, στη «18η Μπρυμαίρ», κλπ., και του Ένγκελς. Αλλά οι αναλύσεις του Μαρξ και του Ένγκελς αν ήταν καλές για τότε, για κείνη την εποχή της ανάπτυξης του καπιταλισμού, γίνονται λάθος αν εφαρμοστούν μηχανικά σήμερα, στην περίοδο του ιμπεριαλισμού.

 
Τι βγαίνει απ’ αυτό τον ορισμό του φασισμού σαν «βοναπαρτισμού»; Βγαίνει η συνέπεια, ότι αυτός που διατάζει, δεν είναι η αστική τάξη, αλλά είναι ο Μουσολίνι, είναι οι στρατηγοί, οι οποίοι απόσπασαν την εξουσία κι από την (ίδια την) αστική τάξη.

 

Παλμίρο Τολιάτι, Μαθήματα για το φασισμό, Οδυσσέας, σελ 21-23

Advertisements