Θυμηθείτε τον ορισμό που έδωσε ο Τρότσκι στην κυβέρνηση Μπρούνινγκ: «βοναπαρτική κυβέρνηση». Αυτή είναι μια αντίληψη που οι τροτσκιστές είχαν πάντα για το φασισμό. Ποια είναι η ρίζα της; Η ρίζα της είναι η παραγνώριση του ορισμού του φασισμού σαν δικτατορίας της αστικής τάξης.

 
Γιατί ο φασισμός, γιατί η ανοιχτή δικτατορία της αστικής τάξης εγκαθιδρύεται σήμερα, ακριβώς σ’ αυτή την περίοδο; Την απάντηση πρέπει να τη βρείτε στον ίδιο τον Λένιν, πρέπει να την αναζητήσετε στις εργασίες του για τον ιμπεριαλισμό. Δεν μπορούμε να ξέρουμε τι είναι ο φασισμός αν δεν γνωρίζουμε τον ιμπεριαλισμό.

 
Εσείς γνωρίζετε τα οικονομικά χαρακτηριστικά του ιμπεριαλισμού. Γνωρίζετε τον ορισμό που του δίνει ο Λένιν. Ο ιμπεριαλισμός χαρακτηρίζεται από: 1) τη συγκέντρωση της παραγωγής και του κεφαλαίου, το σχηματισμό των μονοπωλίων με αποφασιστική λειτουργία στην οικονομική ζωή• 2) τη συγχώνευση του τραπεζικού κεφαλαίου με το βιομηχανικό και το σχηματισμό, στη βάση του χρηματιστικού κεφαλαίου, μιας χρηματιστικής ολιγαρχίας• 3) μεγάλη σημασία αποκτάει η εξαγωγή κεφαλαίων• 4) την ανάδειξη διεθνών μονοπωλιακών καπιταλιστικών ενώσεων• και, τελευταίο, τη διανομή της γης ανάμεσα στις μεγάλες καπιταλιστικές δυνάμεις, που μπορεί να θεωρηθεί τελειωμένη.

 
Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά του ιμπεριαλισμού. Στη βάση τους υπάρχει μια τάση προς έναν αντιδραστικό μετασχηματισμό όλων των πολιτικών θεσμών της αστικής τάξης. Κι αυτό, επίσης, θα το βρείτε στον Λένιν. Υπάρχει μια τάση να γίνουν αυτοί οι θεσμοί αντιδραστικοί κι αυτή η τάση εκδηλώνεται στις πιο συνεπείς μορφές με το φασισμό.

 
Γιατί; Γιατί, δεδομένων των σχέσεων ανάμεσα στις τάξεις και δεδομένης της ανάγκης από τη μεριά των καπιταλιστών να έχουν εγγυήσεις για τα κέρδη τους, η αστική τάξη πρέπει να βρει τις μορφές για να εξασκήσει ισχυρή πίεση πάνω στους εργαζόμενους. Από την άλλη μεριά, τα μονοπώλια, δηλαδή οι διευθυντικές δυνάμεις της αστικής τάξης συγκεντροποιούνται στο μεγαλύτερο βαθμό και οι παλιές μορφές διακυβέρνησης γίνονται εμπόδιο για την ανάπτυξή τους. Η αστική τάξη πρέπει να στραφεί ενάντια σε κείνο που αυτή η ίδια δημιούργησε, γιατί αυτό που άλλοτε της ήταν στοιχείο ανάπτυξης, έγινε σήμερα εμπόδιο για τη διατήρηση της καπιταλιστικής κοινωνίας.

 
Να γιατί, η αστική τάξη πρέπει να γίνει αντιδραστική και να ανατρέξει στο φασισμό.

 
Σ’ αυτό το σημείο, πρέπει να σας κάνω προσεκτικούς απέναντι σ’ ένα άλλο λάθος: τη σχηματοποίηση. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί να μη διαπράττουμε το λάθος να θεωρούμε σαν μοιραίο, αναπόφευκτο το πέρασμα από την αστική δημοκρατία στο φασισμό. Γιατί; Γιατί ο ιμπεριαλισμός δεν πρέπει αναγκαστικά να δώσει τη θέση του στο καθεστώς της φασιστικής δικτατορίας. Ας το δούμε με πρακτικά παραδείγματα• παράδειγμα η Αγγλία, που αν και είναι μεγάλο ιμπεριαλιστικό Κράτος έχει δημοκρατικό κοινοβουλευτικό καθεστώς (αν και, ακόμη και δω, δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχουν αντιδραστικά χαρακτηριστικά). Ας δούμε τη Γαλλία, τις ΗΠΑ, κλπ. Σ’ αυτές τις χώρες βρίσκετε τις τάσεις για τη φασιστική μορφή κοινωνίας, αλλά υπάρχουν ακόμα οι κοινοβουλευτικές μορφές. Αυτή η τάση για τη φασιστική μορφή διακυβέρνησης υπάρχει παντού. Αλλά αυτό δεν σημαίνει, επίσης, ότι πρέπει υποχρεωτικά παντού να φτάσουμε στο φασισμό.

 
Αν κάναμε αυτή τη διαπίστωση θα διαπράτταμε ένα λάθος σχηματικότητας, γιατί θα διαπιστώναμε κάτι που δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα, και ταυτόχρονα θα διαπράτταμε ένα βαρύ πολιτικό λάθος εφόσον δεν θα βλέπαμε ότι οι πιθανότητες εγκαθίδρυσης μιας φασιστικής δικτατορίας συνδέονται με το βαθμό αγωνιστικότητας της εργατικής τάξης και την ικανότητά της να υπερασπίζεται τους δημοκρατικούς θεσμούς. Όταν το προλεταριάτο δεν θέλει, είναι δύσκολο να ανατραπούν αυτοί οι θεσμοί. Αυτός ο αγώνας για την υπεράσπιση των δημοκρατικών θεσμών διευρύνεται και γίνεται αγώνας για την εξουσία.

 
Αυτό είναι ένα πρώτο στοιχείο που πρέπει να φωτιστεί για να ορίσουμε το φασισμό.

 
Το δεύτερο στοιχείο βρίσκεται στο χαρακτήρα των οργανώσεων του φασισμού, σε μαζική βάση. Πολλές φορές, ο όρος φασισμός υιοθετείται κατά τρόπο ακαθόριστο, σα συνώνυμο της αντίδρασης, τρομοκρατίας κλπ. Αυτό δεν είναι σωστό. Ο φασισμός δεν σημαίνει μόνο την πάλη ενάντια στην αστική δημοκρατία, δεν μπορούμε να υιοθετούμε αυτή την έκφραση μόνο όταν βρισκόμαστε μπροστά σ’ αυτό τον αγώνα. Πρέπει να την υιοθετούμε μόνο όταν η πάλη ενάντια στην εργατική τάξη αναπτύσσεται σε μια νέα μαζική βάση με χαρακτήρα μικροαστικό, όπως βλέπουμε στη Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία, παντού όπου υπάρχει τυπικός φασισμός.

 
Η φασιστική δικτατορία, συνεπώς, προσπαθεί να έχει μαζικό κίνημα, οργανώνοντας την αστική και τη μικροαστική τάξη.

 
Είναι πολύ δύσκολο να συνδέσουμε αυτά τα δύο στοιχεία. Είναι πολύ δύσκολο να μην υπογραμμίζεις το ένα σε βάρος του άλλου. Π.χ., στην περίοδο ανάπτυξης του ιταλικού φασισμού, πριν από την πορεία προς τη Ρώμη, το κόμμα αγνοούσε αυτό το σημαντικό πρόβλημα: να εμποδίσει την κατάκτηση των δυσαρεστημένων μικροαστικών μαζών από τη μεγαλοαστική τάξη. Αυτή η μάζα αντιπροσωπευόταν τότε από τους πρώην πολεμιστές, από μερικά στρώματα φτωχών χωρικών, που πήγαιναν να πλουτίσουν, από μια ολόκληρη μάζα που είχε χρεωκοπήσει με τον πόλεμο.

 
Δεν είχαμε καταλάβει ότι στο βάθος όλων αυτών υπήρχε ένα ιταλικό κοινωνικό φαινόμενο, δεν είχαμε δει τις βαθιές κοινωνικές αιτίες που το καθόριζαν. Δεν είχαμε καταλάβει ότι οι πρώην πολεμιστές, οι χρεωκοπημένοι δεν ήταν μεμονωμένα άτομα, αλλά μια μάζα, και αντιπροσώπευαν ένα φαινόμενο που είχε ταξικές πλευρές. Δεν είχαμε καταλάβει ότι δεν μπορούσαμε να τους στείλουμε απλά στο διάβολο. Έτσι π.χ. οι χρεωκοπημένοι, που στον πόλεμο είχαν το ρόλο να διατάζουν, γυρίζοντας στο σπίτι ήθελαν να συνεχίζουν να διατάζουν, έκαναν κριτική στην υπάρχουσα εξουσία και έβαζαν μια ολόκληρη σειρά από προβλήματα, που εμείς έπρεπε να έχουμε προσέξει.

 
Ήταν καθήκον μας να κατακτήσουμε ένα μέρος αυτής της μάζας, να ουδετεροποιήσουμε το άλλο μέρος και να το εμποδίσουμε να γίνει μια μάζα υποχείρια της αστικής τάξης. Αυτά τα καθήκοντα τα αγνοήσαμε.

 

 

Παλμίρο Τολιάτι, Μαθήματα για το φασισμό, Οδυσσέας

Advertisements