Ας δούμε τώρα ένα άλλο πρόβλημα: το ζήτημα της φασιστικής ιδεολογίας. Τι αντιπροσωπεύει αυτή σ’ αυτή την πάλη;

 
Αναλύοντας αυτή την ιδεολογία τι βρίσκουμε; Όλα. Είναι μια ιδεολογία εκλεκτική. Στοιχείο όλων των φασιστικών κινημάτων είναι παντού η υπερβολική εθνικιστική ιδεολογία. Για την Ιταλία δεν είναι αναγκαίο να μιλήσουμε πολύ. Στη Γερμανία αυτό το στοιχείο είναι ακόμα πιο ισχυρό, γιατί η Γερμανία είναι ένα έθνος που ηττήθηκε στον πόλεμο και το εθνικιστικό στοιχείο προσφερόταν περισσότερο για να συγκεντρώσει τις μεγάλες μάζες.

 
Πλάι σ’ αυτό το στοιχείο υπάρχουν πολυάριθμα κομματάκια που προέρχονται από αλλού, π.χ. από τη σοσιαλδημοκρατία. Η κορπορατιβιστική ιδεολογία π.χ., στη βάση της οποίας βρίσκεται η αρχή της ταξικής συνεργασίας, δεν είναι επινόηση του φασισμού, αλλά της σοσιαλδημοκρατίας. Αλλά υπάρχουν κι άλλα στοιχεία ακόμη που δεν έρχονται ούτε από τη σοσιαλδημοκρατία. Π.χ. η αντίληψη για τον καπιταλισμό (όχι κοινή για όλους τους φασισμούς, αλλά που τη βρίσκετε στον ιταλικό, γερμανικό, γαλλικό), που συνίσταται στο ότι θεωρεί τον ιμπεριαλισμό σαν εκφυλισμό, που πρέπει να εξαλειφθεί, ενώ η αληθινή καπιταλιστική οικονομία είναι εκείνη της αρχικής περιόδου και πρέπει, συνεπώς, να γυρίσουμε στις πηγές. Αυτή την αντίληψη τη βρίσκετε σε μερικά δημοκρατικά ρεύματα, π.χ. στο «Δικαιοσύνη και Ελευθερία». Δεν πρόκειται για σοσιαλδημοκρατική ιδεολογία, αλλά μάλλον για ρομαντική, με την οποία εκδηλώνεται η προσπάθεια της μικροαστικής τάξης να κάνει να γυρίσει πίσω ο κόσμος που προχωρεί προς το σοσιαλισμό.

 
Στην Ιταλία και τη Γερμανία στη φασιστική ιδεολογία εμφανίζονται νέες έννοιες. Στην Ιταλία γίνεται λόγος για ξεπέρασμα του καπιταλισμού δίνοντάς του τα στοιχεία οργάνωσης. Γυρίζει εδώ το σοσιαλδημοκρατικό στοιχείο. Αλλά κλέβουν κι από τον κομμουνισμό: σχεδιασμό, κλπ.

 
Η φασιστική ιδεολογία περιέχει μια σειρά ετερογενή στοιχεία. Πρέπει να το έχουμε υπόψη αυτό, γιατί αυτό το χαρακτηριστικό μάς επιτρέπει να καταλάβουμε σε τι εξυπηρετεί αυτή η ιδεολογία. Αυτή εξυπηρετεί στο να στερεώσει μαζί διάφορα ρεύματα στην πάλη για τη δικτατορία πάνω στις εργαζόμενες μάζες και να δημιουργήσει γι’ αυτό το σκοπό ένα ευρύ μαζικό κίνημα. Η φασιστική ιδεολογία είναι ένα εργαλείο, που δημιουργήθηκε για να κρατάει δεμένα αυτά τα στοιχεία.

 
Ένα μέρος της ιδεολογίας, το εθνικιστικό, εξυπηρετεί άμεσα την αστική τάξη, το άλλο χρησιμεύει σαν δεσμός.

 
Σας κάνω επιφυλακτικούς απέναντι στην τάση να θεωρείται η φασιστική ιδεολογία σαν κάτι το στέρεα φτιαγμένο, τελειωμένο, ομοιογενές. Τίποτα δεν μοιάζει περισσότερο σ’ ένα χαμαιλέοντα απ’ όσο η φασιστική ιδεολογία. Μην κοιτάζετε τη φασιστική ιδεολογία χωρίς να βλέπετε το στόχο που έθετε ο φασισμός αυτή την καθορισμένη στιγμή μ’ αυτή την καθορισμένη ιδεολογία.

 
Σαν θεμελιακή γραμμή παραμένει: υπερβολικός εθνικισμός και αναλογία με τη σοσιαλδημοκρατία. Γιατί αυτή η αναλογία; Γιατί, και η σοσιαλδημοκρατική ιδεολογία είναι μικροαστική ιδεολογία. Δηλαδή, στις δυο ιδεολογίες το μικροαστικό περιεχόμενο είναι ανάλογο. Αλλά, αυτή η αναλογία εκφράζεται με διαφορετικές μορφές στους διάφορους καιρούς και χώρες.

 
Ας βάλουμε γρήγορα τις βάσεις για το επόμενο μάθημα. Πώς στην Ιταλία, σε μια καθορισμένη στιγμή τέθηκε το πρόβλημα της οργάνωσης της φασιστικής δικτατορίας και πώς έγινε κατορθωτό να οργανωθεί το αντιδραστικό κίνημα; Αυτό είναι το θέμα.

 
Ας πάμε στις αρχές. Από τη μια πλευρά, υπάρχει η επαναστατική κρίση, η αστική τάξη βρίσκεται σε αδυναμία να κυβερνήσει με τα παλιά συστήματα, υπάρχει μια γενική επιθετική δυσαρέσκεια της εργατικής τάξης, γενικές πολιτικές απεργίες, κλπ. Είμαστε, με μια λέξη, στη μεταπολεμική περίοδο: η επαναστατική κρίση βαθαίνει.

 
Σ’ αυτήν σημαδεύεται ειδικά ένα στοιχείο: το αδύνατο για την ιταλική διευθυντική τάξη να εφαρμόσει την παλιά πολιτική, την πολιτική που εφάρμοζε ως το 1912, τη «ρεφορμιστική» πολιτική του Τζολίτι. Όχι πια ρεφορμιστική, γιατί είχαν ανέβει στην εξουσία οι ρεφορμιστές, αλλά γιατί αυτή ήταν μια πολιτική παραχωρήσεων σε καθορισμένες ομάδες, που σκόπευε να διατηρήσει όρθιο το σχήμα της αστικής δικτατορίας με την κοινοβουλευτική του μορφή.

 
Στη μεταπολεμική περίοδο αυτή η πολιτική δεν στέκεται πια, γιατί η εργατική και αγροτική μάζα εξεγείρεται.

 
Δύο μεγάλα συμβάντα σημειώνονται στη μεταπολεμική περίοδο: η μεγάλη ανάπτυξη του ιταλικού σοσιαλιστικού Κόμματος που μετράει εκατοντάδες χιλιάδες οπαδούς και εκατομμύρια ψηφοφόρους. Από την άλλη μεριά, η αφύπνιση των αγροτικών τάξεων με πολλά κόμματα αφού οι αγρότες είναι κομματιασμένοι. Το λαϊκό κόμμα είναι αγροτικό. Ταυτόχρονα, βλέπουμε αγροτικά κινήματα, καταλήψεις γης στο Νότο, κλπ.

 
Οι εργάτες και αγρότες κινούνται για την επίθεση και έχει αρχίσει (να σχηματίζεται) το μπλοκ τους. Αυτή η συμβολή εργατικής και αγροτικής επίθεσης στη μεταπολεμική περίοδο βρίσκεται στην πιο ανεπτυγμένη μορφή της. Σημειώνει το τέλος των κοινοβουλευτικών σχημάτων.

 

Παλμίρο Τολιάτι, Μαθήματα για το φασισμό, Οδυσσέας

Advertisements