"Homage - Lenin" (1969) by Willi Sitte

«Homage – Lenin» (1969) by Willi Sitte

Πέρασαν 17 χρόνια απ’ την ημέρα που πέθανε ο Β. Ι. Λένιν, η μεγαλοφυία αυτής της Ανθρωπότητας, ο ηγέτης της Οκτωβριανής Επανάστασης και δημιουργός του Σοβιετικού Κράτους.

 
Οι ιδέες του Λένιν ενέπνευσαν και θα εμπνέουν όλους τους πρωτοπόρους αγωνιστές της ανθρωπότητας. Οι ιδέες του κάνουν γόνιμη την επιστημονική, τη θεωρητική και την καλλιτεχνική σκέψη. Δεν υπάρχει τομέας της ανθρώπινης σκέψης που να μην τον πλούτισε ο λενινισμός με νέες βασικές ιδέες, ιδέες επαναστατικές που γκρεμίζουν τις σκουριασμένες αντιλήψεις και ανακαλύπτουν νέους νόμους, νέες κατευθύνσεις για τις κατακτήσεις της επιστήμης, της τεχνικής και της τέχνης.

 

Οι εργάτες της Τέχνης πρέπει να μελετούν τη λενινιστική κληρονομιά της κουλτούρας με ιδιαίτερη επιμέλεια. Οι μεγάλες αρχές της σοσιαλιστικής δημιουργίας που μας δίδαξε ο Λένιν πρέπει να γίνουν συνείδησή τους. Γιατί η σοσιαλιστική τέχνη μπορεί να στηριχτεί και να αναπτυχθεί μόνο πάνω στις ιδέες των Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, Στάλιν.

 
Στη φιλοσοφία, η λενινιστική εποχή άνοιξε μια μεγαλειώδη προοπτική για την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής τέχνης και της αισθητικής. Η μαρξιστική-λενινιστική αισθητική είναι επιστήμη για την τέχνη γενικά μα ιδιαίτερα για τη σοσιαλιστική τέχνη.

 
Η λενινιστική ανάλυση της ιστορικής εξέλιξης της Ρωσίας, και ο αγώνας του Λένιν για τον επαναστατικό δημιουργικό μαρξισμό έδωσαν στους θεωρητικούς της Τέχνης ένα νέο, μαχητικό, μαρξιστικό προσανατολισμό. Ο αγώνας του λενινισμού για το κόμμα του νέου τύπου, για το επαναστατικό προλεταριακό μπολσεβίκικο κόμμα, ο αγώνας ενάντια στον κάθε απόχρωσης οπορτουνισμό, δημιούργησε καινούρια βασικά προβλήματα για τη λογοτεχνία και την τέχνη. Ο Λένιν ανατρέποντας την οπορτουνιστική «θεωρία» της ΙΙ Διεθνούς, που είχε αποσυνθετική επίδραση στην τέχνη, βοήθησε την καλλιτεχνική διανόηση όλου του κόσμου να γνωρίσει τις ιδέες και την τέχνη της χώρας του σοσιαλισμού.

 
Έχοντας τα έργα του Λένιν για βάση μπορούμε να αναλύσουμε το σύνθετο δρόμο που πέρασε η τέχνη και να παρακολουθήσουμε όλα τα στάδια του αγώνα της προλεταριακής, σοσιαλιστικής αισθητικής.
Η λενινιστική ανάλυση της δράσης του Χιέρτσεν και Μπελίνσκι, του Τσερνισέβσκι και Ντομπρολιούμπωφ, του Στσεντρίν και Νεκράσωφ, καθώς και όλων των άλλων επαναστατών δημοκρατών μάς επιτρέπει να αποκαλύψουμε τη σύνθετη εξελικτική πορεία του ιδεολογικού αγώνα που έγινε στην τέχνη του ΧΙΧ αιώνα. Οι εργασίες του Λένιν για τον Τολστόι είναι ένας πολύτιμος θησαυρός μαρξιστικής αισθητικής. Στο περίφημό του άρθρο «Κομματική οργάνωση και κομματική λογοτεχνία», όπως και στις γνώμες του για την τέχνη, που σημειώνει η Κλάρα Τσέτκιν, ο Λένιν διαγράφει με μοναδική σαφήνεια τα σπουδαιότερα θεωρητικά και πρακτικά προβλήματα της τέχνης και της σοσιαλιστικής αισθητικής.

 
Η λενινιστική θεωρία της τέχνης, συνδεδεμένη άμεσα με ολόκληρη τη θεωρία του Λενινισμού μάς επιτρέπει όχι μόνο να αναλύσουμε και να εκτιμήσουμε σωστά την τέχνη των περασμένων εποχών (παγκόσμια και ρωσική) και να καταλάβουμε τις ιδιομορφίες της στις διάφορες ιστορικές εποχές, αλλά δίνει ό,τι χρειάζεται για τη δημιουργία της μαρξιστικής-λενινιστικής ιστορίας της τέχνης και –πράγμα εξαιρετικά σπουδαίο- δίνει ό,τι χρειάζεται για την κατάρτιση της σύγχρονης σοσιαλιστικής θεωρίας της αισθητικής.

 

Στην εποχή του ιμπεριαλισμού και της προλεταριακής επανάστασης ο Λένιν ανέπτυξε κι έδωσε βάθος στη θεωρία του Μαρξ και του Ένγκελς προωθώντας μια ολόκληρη σειρά από νέα προβλήματα αποφασιστικής σημασίας για την τύχη του σοσιαλισμού που για ευνόητους λόγους δεν ήταν δυνατό να τοποθετηθούν απ’ τους Μαρξ και Ένγκελς.

 
Ο Στάλιν, ο μεγάλος συνεχιστής του έργου των Μαρξ, Ένγκελς και Λένιν, ανέβασε τη μαρξιστική-λενινιστική θεωρία σε ακόμα πιο ψηλή βαθμίδα, γενικεύοντας την τεράστια και πολύμορφη πείρα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης της ΕΣΣΔ, την πείρα του πολυεθνικού σοβιετικού κράτους και των κομμουνιστικών κομμάτων όλου του κόσμου. Ο Στάλιν βρήκε πολλούς νέους νόμους της πορείας της σοσιαλιστικής κοινωνίας προς τον κομμουνισμό και άνοιξε πλατύτατους ορίζοντες για τη σοβιετική τέχνη. Η σταλινική διατύπωση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού και της καλλιτεχνικής αλήθειας, ο χαρακτηρισμός του καλλιτέχνη και η καθημερινή καθοδήγηση της Τέχνης είναι η μεγαλοφυής και συνεπής πραγματοποίηση των αρχών του μαρξισμού-λενινισμού.

 
Η θεωρία του Λένιν-Στάλιν είναι η θεωρία της αναπτυγμένης εφόδου του σοσιαλισμού σ’ όλους τους τομείς της υλικής και πνευματικής κουλτούρας. Η θεωρία του Λένιν και του Στάλιν, ο δημιουργικός μαρξισμός εμπνέουν τη σοβιετική τέχνη για νέες επιτυχίες.

 

 

Ι.

Η υλιστική διαλεκτική αποτελεί τη βάση της σοσιαλιστικής αισθητικής. Η λενινιστική θεωρία της απεικόνισης βοηθά στη λύση των βασικών προβλημάτων της Τέχνης.

 
Ο «υλισμός και εμπειριοκριτικισμός» του Λένιν που στρέφεται ενάντια στο μαχισμό – μια παραλλαγή της υποκειμενικής ιδεαλιστικής φιλοσοφίας- αποτελεί το θεμέλιο της υλιστικής αισθητικής.

 

Χτυπώντας ο Λένιν τους μαχιστές γράφει: «Κάθε ένας που θα διαβάσει, με ελάχιστη έστω προσοχή, το «Αντιντύρινγκ» και το «Λουδ. Φόυρμπαχ» θα συναντήσει δεκάδες παραδείγματα όπου ο Ένγκελς μιλά για τα αντικείμενα και την απεικόνισή τους στο μυαλό των ανθρώπων, στη συνείδησή μας, στη διάνοια κλπ. Ο Ένγκελς δεν υποστηρίζει πως οι αισθήσεις ή οι αντιλήψεις είναι «σύμβολα» αντικειμένων, γιατί ο υλισμός, που είναι συνεπής, πρέπει στη θέση του «συμβόλου» να τοποθετήσει «μορφή», «εικόνες ή απεικόνιση» (τόμ. ΧΙΙΙ, σελ. 33). Μιλώντας για την αντίθεση του υλισμού και ιδεαλισμού στη διάκριση των δύο βασικών γραμμών της φιλοσοφίας, ο Λένιν ρωτά: «Πρέπει, άραγε, να προχωρούμε στην αίσθηση και τη σκέψη απ’ το αντικείμενο ή απ’ τη σκέψη και την αίσθηση στο αντικείμενο;» Και απαντά: «Την πρώτη γραμμή, δηλαδή την υλιστική, ακολουθεί ο Ένγκελς, τη δεύτερη την ιδεαλιστική ο Μαχ… Αν τα σώματα είναι το «σύνολο των αισθήσεων», όπως λέει ο Μαχ, ή «ο συνδυασμός των αισθήσεων» κατά τον Μπάρκλεϋ, τότε το συμπέρασμά μας είναι πως το σύμπαν αποτελεί μόνο προσωπική, δική μου αντίληψη. Ξεκινώντας από μια τέτοια προϋπόθεση δεν μπορούμε παρά να καταλήξουμε στο ότι εκτός απ’ τον ίδιο τον εαυτό μας, δεν υπάρχει κανένας άλλος άνθρωπος. Αυτό, όμως, είναι καθαρός σολιψισμός2 (τ. ΧΙΙΙ, σ. 34)

 
Ο αντικειμενικός κόσμος υπάρχει ανεξάρτητα από μας. Υπάρχει ανεξάρτητα απ’ τον καλλιτέχνη. Όλες οι αισθήσεις, οι σκέψεις και οι παραστάσεις του καλλιτέχνη δημιουργούνται απ’ αυτόν τον εξωτερικό κόσμο. Ο ένας ή ο άλλος ιδεαλιστής ή αισθητικο-ιδεαλιστής καλλιτέχνης μπορεί να νομίζει πως αυτός «συναρμολογεί» και δημιουργεί τον κόσμο, αυτό, όμως, δεν μεταβάλλει καθόλου τον κόσμο, που εξακολουθεί να είναι ό, τι είναι στην πραγματικότητα.

 
2 Σολιψισμός είναι ο υποκειμενικός ιδεαλισμός.

 
Ο πίνακας που δημιουργεί ένας καλλιτέχνης απεικονίζει, έτσι ή αλλιώς, σωστά ή λαθεμένα, τον κόσμο που υπάρχει αντικειμεινικά έξω απ’ τον καλλιτέχνη. Ο πραγματικός καλλιτέχνης απεικονίζει την πραγματικότητα όπως ακριβώς είναι, με τη μεγαλύτερη αντικειμενικότητα και αλήθεια. Φτιάχνοντας ένας καλλιτέχνης την εικόνα του κόσμου βάζει μέσα όλη τη δημιουργική του φαντασία, παρουσιάζει τον δικό του τρόπο, με τον οποίο αντιλαμβάνεται τα αντικείμενα, όμως ακριβώς αυτή η αίσθηση και η παραδοχή της ύπαρξης του αντικειμενικού κόσμου, ο δεσμός του μ’ αυτόν, η βαθιά και ολόπλευρη γνώση του μάς δίνουν την ομορφιά εκείνη, τη συγκεκριμενικότητα, εκείνη ακριβώς την αλήθεια που μας αρέσει. Ο Γκαίτε σημειώνει πως «αν ένας καλλιτέχνης προικισμένος με έμφυτο ταλέντο ύστερα από εξάσκηση του ματιού και του χεριού του στα νεανικά του χρόνια στραφεί προς τη φύση, αποδίδοντας πιστά και φιλόπονα τις μορφές της και τα χρώματά της χωρίς ποτέ ν’ απομακρύνεται συνειδητά απ’ αυτά, αρχίζοντας και τελειώνοντας κοντά της κάθε πίνακα που ζωγραφίζει, τότε ένας τέτοιος άνθρωπος θά’ ταν ο πιο πολύτιμος καλλιτέχνης γιατί χωρίς αμφιβολία θά’ ταν εξαιρετικά πιστός και το έργο του θά’ ταν καμωμένο με σιγουριά, θά’ ταν δυνατό και ολοκληρωμένο.» (Για την Τέχνη). Η αστική φιλοσοφία έχει πολλές «αισθητικές» που είναι θεμελιωμένες πάνω στη θεωρία του ιντουϊτιβισμού (ενόραση), (π.χ. η «αισθητική» του Μπέργκσον), ή στην αντίληψη πως ο κόσμος αποτελεί «θέληση και παράσταση» (π.χ. «αισθητική» του Σοπενχάουερ). Υπάρχουν όχι και λίγες «αισθητικές» είτε με τη μορφή της «θετικής επιστήμης», (π.χ. η «αισθητική» του Αύγ. Κοντ και των συνεχιστών του) είτε με τη μορφή του «καθαρού πρακτικισμού», (π.χ. η «αισθητική» του Τζέιμς, του Μιχαηλόβσκι και των συνεχιστών του θετικισμού), στην ουσία, όμως, όλες παραδέχονται τις ίδιες βασικές αντιλήψεις του ιδεαλισμού. Οι «θεωρίες» αυτές αρνούνται την αντικειμενικότα των γνώσεών μας, την αντικειμενικότητα των εικόνων που δημιουργεί απ’ τη ζωή ο άνθρωπος.

 

*Το άρθρο αυτό γράφτηκε το 1941.

Advertisements