Ο Λένιν ονειροπολούσε τη λογοτεχνία του μέλλοντος, δηλ. τη σοσιαλιστική λογοτεχνία. «Η λογοτεχνία αυτή θα είναι ελεύθερη γιατί όχι ο πόθος του κέρδους και της καριέρας, αλλά η ιδέα του σοσιαλισμού και η αγάπη για τους εργαζόμενους είναι εκείνα που στρατολογούν καθημερινά και καινούριες δυνάμεις στις γραμμές τους.

 
Ώστε οι δυνάμεις που εμπνέουν την πραγματικά ελεύθερη Τέχνη δεν είναι άλλες απ’ το δεσμό με το κόμμα, την ιδέα του σοσιαλισμού, τη χρησιμοποίηση της εκπολιτιστικής πείρας του χθες και του σήμερα και την πρακτική πείρα του επαναστατικού αγώνα. Η σοσιαλιστική μας τέχνη είναι προλεταριακή στην καταγωγή, στις ιδέες και τις παραδόσεις. Έχει αφομοιώσει ό,τι καλύτερο υπήρχε στην παλιά κουλτούρα της ανθρωπότητας, αναπτύχθηκε όμως στο έδαφος με άλλες αρχές, διαπαιδαγωγήθηκε με ιδέες για την Τέχνη αντίθετες στις αρχές τους με τις παλιές. Η σοσιαλιστική συνείδηση της τέχνης μας βρίσκεται στην αντικειμενική πραγματικότητα. Κι εδώ πάλι, σ’ αυτήν την πραγματικότητα, βρίσκεται η πηγή της κομματικότητας της τέχνης μας. Η λενινιστική κομματικότητα αποτελεί τη βάση της ανθρωπιστικής και σοσιαλιστικής δημιουργίας του καλλιτέχνη.

 
Είναι αυτονόητο πως η λενινιστική κομματικότητα και η θεωρία της απεικόνισης καθορίζουν την ουσία του μαρξιστικού-λενινιστικού ρεαλισμού. Ο ρεαλισμός του Λένιν δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την προοπτική του μέλλοντος που αποτελεί το ουσιαστικότερο και το σπουδαιότερο στοιχείο της φιλοσοφίας μας και της αισθητικής μας. Ο Ντριντρώ έγραφε πως «δύο ιδιότητες είναι απαραίτητες στον καλλιτέχνη: η ηθική και η προοπτική.» Όταν θυμηθούμε τον αγώνα του Λένιν ενάντια στις θεωρίες των υποκειμενιστών, ενάντια στο ναροτνικισμό και τη φιλοσοφία των «κριτικοσκεπτομένων προσώπων» – μια σωστή σαλάτα από αντιλήψεις φιλοσόφων και κοινωνιολόγων που αρχίζουν απ’ τον Καρλάυλ και τον Σπένσερ και τελειώνουν στον Νίτσε – όταν θυμάμαι τον αγώνα του Λένιν ενάντια στον αυθορμητισμό- που παράδινε το προλεταριάτο χειροπόδαρα δεμένο στα χέρια των καπιταλιστών – τον αγώνα του για την οργάνωση, το δυνάμωμα και την ανάπτυξη του προλεταριακού κόμματος, όταν τέλος θυμηθούμε τον αγώνα του Λένιν για την προετοιμασία και τη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης, τότε θα καταλάβουμε πως όλη η μεγαλοφυής, πολύπλευρη και πολύμορφη δράση του στηριζόταν στην εξαιρετικά λεπτή ιστορική διαίσθηση, στη γνώση του να αναλύει τα πιο βαθιά και κρυμμένα από μας προτσές της ζωής.

 
Οι θεωρητικές και ιστορικές εργασίες του Λένιν είναι τα καλύτερα δείγματα του επιστημονικού ρεαλισμού.

 
Ο Λένιν βεβαίωνε πως η ιδέα και το αντικείμενο που απεικονίζεται σ’ αυτήν «είναι το ίδιο». Ανάμεσα στην εικόνα και το εικονοζόμενο δεν υπάρχει απλή ταυτότητα. Η απεικόνιση της αντικειμενικής πραγματικότητας δεν είναι διαλεκτική. Η κατανόηση, συμπεριλαμβανομένης και της καλλιτεχνικής του ανθρώπου εξελίσσεται σύμφωνα με τους νόμους της διαλεκτικής. «Η προσέγγιση της διάνοιας προς το ξεχωριστό αντικείμενο, η σύλληψη της έννοιας, του εκμαγείου του αντικειμένου δεν είναι μια άψυχη αντανακλαστική πράξη, είναι πράξη σύνθετη, διχασμένη, τεθλασμένη, που περικλείει μέσα της τη δυνατότητα να απομακρύνει τη φαντασία απ’ τη ζωή, κι ακόμα τη δυνατότητα να μετατρέπεται, ασυναίσθητα κι απαρατήρητα για τον άνθρωπο, η αφηρημένη έννοια της ιδέας σε φαντασία – όπως λ.χ. σε Θεό. Γιατί στην απλούστερη γενίκευση, στην πιο στοιχειώδη γενική ιδέα (λ.χ. τραπέζι γενικά), ένα ορισμένο μέρος φαντασίας υπάρχει. (Και αντίθετα: Είναι ανόητο να αρνούμαστε το ρόλο της φαντασίας και στην πιο αυστηρή επιστήμη, όπως η σύγκριση που κάνει ο Πισαριώ για την ωφέλιμη ονειροπόληση που αποτελεί μια ώθηση για εργασία και την άδεια ονειροπόληση.) (Φιλοσοφικά τετράδια, σελ. 336).

 
Ο Λένιν μιλώντας για αυτές τις εικόνες, τις φωτογραφίες και τα εκμαγεία απέρριπτε την παθητική απεικόνιση της πραγματικότητας και τόνιζε τον ενεργό δημιουργικό ρόλο της δημιουργικής φαντασίας που μας βοηθά να προσανατολιστούμε στην πραγματικότητα και να προχωρήσουμε μ’ επιτυχία.

 
Στις σημειώσεις του για το βιβλίο του Χέγκελ «Επιστήμη και Λογική» ο Λένιν γράφει: «Η συνείδηση του ανθρώπου δεν απεικονίζει μόνο τον αντικειμενικό κόσμο. Τον δημιουργεί.» (Φιλοσοφικά Τετράδια, σελ. 203).

 
Οι σκέψεις του Λένιν για το Λ. Τολστόι και τους άλλους μεγάλους καλλιτέχνες επιβεβαιώνουν τη σταθερή ενότητα της λενινιστικής φιλοσοφικής και ιστορικής ανάλυσης των πραγματικών γεγονότων και το συγκεκριμένο περιεχόμενο των έργων της τέχνης. Στο άρθρο του «Λ. Τολστόι, ο καθρέπτης της ρωσικής επανάστασης» ο Λένιν εφάρμοσε με τρόπο που δείχνει τη μεγαλοφυία του τη μέθοδό του για την έρευνα της δημιουργίας του καλλιτέχνη στο σύνολό της, υπογραμμίζοντας πως δεν λέγεται καθρέπτης εκείνο που δεν απεικονίζει καλά. «Όταν έχουμε μπροστά μας ένα πραγματικά μεγάλο καλλιτέχνη, τότε ο καλλιτέχνης αυτός θ’ απεικονίσει στα έργα του έστω και μερικές απ’ τις ουσιώδεις πλευρές της επανάστασης», (τόμ. ΧΙΙ, σελ. 331).

 
Ο Λένιν έδειξε με τη βαθύτατη ανάλυσή του πώς ο Λ. Τολστόι απεικόνισε τις αντιθέσεις της ρωσικής επανάστασης, τις αντιθέσεις της αγροτιάς. Οι αντιθέσεις κατά την αντίληψη του Λ. Τολστόι είναι «ο αληθινός καθρέπτης εκείνων των αντίθετων συνθηκών στις οποίες βρίσκονταν η ιστορική δράση της αγροτιάς στην επανάστασή μας.» (τόμ. ΧΙΙ, σελ. 333). Η σπουδαιότερη απαίτηση που πρόβαλε ο Λένιν είναι η γνώση της ζωής που ο καλλιτέχνης πρόκειται να δώσει. «Όταν ο συγγραφέας παίρνει για το μυθιστόρημά του θέμα που του είναι άγνωστο, τότε το έργο του είναι αντικαλλιτεχνικό.» (τόμ. XXVII, σελ. 92).

 
Ο Λένιν ζητούσε να δίνεται η αληθινή εικόνα των ανθρώπων. Είναι χαρακτηριστικό το παρακάτω επεισόδιο που έγινε στο 2ο συνέδριο της Γ΄Διεθνούς.

 
Ο ζωγράφος Μπρόνσκι έδειξε στον Λένιν ένα σκίτσο του ιδίου που έκανε μέσα στο συνέδριο και τον παρακάλεσε να το υπογράψει. Ο Λένιν του απάντησε πως το σχέδιο δεν τον αποδίδει και δεν θα το υπογράψει. Ύστερα, όμως, απ’ την επιμονή των παρευρισκομένων το υπόγραψε λέγοντας: «Πρώτη φορά στη ζωή μου υπογράφω κάτι που δεν είμαι σύμφωνος μ’ αυτό.» Πρόσθεσε, όμως, λίγο αργότερα: «Αληθινά, μοιάζω πραγματικά.»

 
Πάρα πολλές φορές η λεπτομέρεια, η υπερβολική «ακρίβεια», το υπερβολικό πάθος για την απόδοση του «χαρακτήρα», η υπερβολική απόδοση και της παραμικρής λεπτομέρειας επιδρούν αρνητικά στα έργα του Μπρόνσκι, γιατί τα κάνουν να μοιάζουν με φωτογραφίες. Ο Ι. Ραμπινόβιτς μάς επιτρέπει να υποθέσουμε πως ακριβώς αυτές οι λεπτομέρειες χάλασαν το σύνολο της εικόνας και προκάλεσαν τις παρατηρήσεις του Λένιν. (Ι. Ραμπίνοβιτς, «Ο Λένιν στις εικαστικές τέχνες», 1939, σελ. 7).

 
Ο Λένιν δεν αγαπούσε τη λεπτόλογη «ευσυνείδητη» σχολαστικότητα που οδηγεί την Τέχνη στην αδράνεια. Ο Λένιν δεν υπέφερε το νατουραλισμό και την υπερβολικά συμβατική και τυπική τέχνη όπως επίσης δεν μπορούσε να υποφέρει καμιά ωραιοποίηση της πραγματικότητας. Ζητούσε πάντα τη σκληρή, αυστηρή αλήθεια, την απεικόνιση της ζωής στην πολυμορφία της και την κίνησή της.
Ο Λένιν ήταν πάντα αντίθετος σε κάθε ωραιοποίηση των χαρακτήρων. Η Κλαιρ Σέρινταν που το 1920 έφτιαχνε την προτομή του γράφει: «Τού’ δειξε μερικές φωτογραφίες από προτομές που έχει κάνει και μεταξύ άλλων και τη φωτογραφία της… «Νίκης». Μου είπε απότομα πως η «Νίκη» δεν του αρέσει και ισχυρίστηκε πως την έκανα υπερβολικά όμορφη. Του απάντησα πως οι θυσίες που προσφέρθηκαν για χάρη της την κάνουν όμορφη μα δεν θέλησε να συμφωνήσει μαζί μου.

 
– Αυτό είναι ελάττωμα της αστικής τέχνης, είπε. Πάντοτε ωραιοποιεί.

 
Τον κοίταξα θυμωμένη και του είπα:

 
– Πιστεύετε πως η τέχνη μου είναι αστική;

 
– Ναι, μου απάντησε και μού’ δειξε τη φωτογραφία του γιου μου. Δεν σας κατακρίνω γιατί τον κάνατε όμορφο, μα σας παρακαλώ εμένα μη με ωραιοποιείτε. («Τέχνη» – 1934, Νο 1, σελ. 141).

Advertisements