Είναι λίγο να ανακηρύξουμε έναν καλλιτέχνη λαϊκό καλλιτέχνη. Είναι λίγο να πούμε ο «πολίτης καλλιτέχνης». Υπήρχε αστική, μικροαστική πολιτεία, υπάρχει πολιτεία προλεταριακή, σοσιαλιστική. Είναι λίγο να πούμε «οι πτυχές της λαϊκότητας του καλλιτέχνη», είναι σπουδαίο, όμως, να αντιληφθούμε τις προοδευτικές πτυχές της δημιουργίας του καλλιτέχνη στη συγκεκριμένη εποχή, στο συγκεκριμένο ιστορικό στάδιο του αγώνα του λαού του. Είναι σπουδαίο να απαντήσουμε στο ερώτημα: με ποια μέσα και με τι επιτυχία ο τάδε καλλιτέχνης υπηρέτησε τις προοδευτικές ιδέες του Λαού του, της εποχής του, επομένως της ανθρωπότητας. Γιατί, αληθινά, κάθε μεγάλος καλλιτέχνης που αποδίδει τις πιο χαρακτηριστικές πλευρές του λαού του, γίνεται καλλιτέχνης όλης της ανθρωπότητας. Τέτοιος καλλιτέχνης είναι ο Μ. Γκόρκι που βγήκε απ’ τα σπλάχνα της εργατικής τάξης, απ’ τον όγκο του μεγάλου ρωσικού λαού, ο πρώτος κλασικός της σοσιαλιστικής εποχής. Ο Λένιν μάς δείχνει τον τρόπο να αντιλαμβανόμαστε τις πτυχές της λαϊκότητας του καλλιτέχνη ανάμεσα στις προοδευτικές του ιδέες.

 
Να γιατί ο Λένιν υποστήριξε πως οι μεγάλοι καλλιτέχνες της Ρωσίας που ήταν πραγματικοί πολίτες και πατριώτες, που πονούσαν τον δυστυχισμένο λαό τους, είναι εξέχοντες καλλιτέχνες όλης της ανθρωπότητας.

 
Να γιατί ο Λένιν περιφρονούσε κάθε εκλεπτυσμένη τέχνη, κάθε τέχνη παρακμής, προορισμένης για τη «μικρή μειοψηφία», – τα γλυκανάλατα μπισκότα, όπως τά’ λεγε- έκανε αμείλικτη κριτική τέτοιων καπιταλιστών συγγραφέων, όπως λ.χ. του Ντ’ Ανούτσιο, και παρατηρούσε με στοργή το άνθισμα του καινούργιου στη σοβιετική τέχνη. Να γιατί ο Λένιν ποτέ δεν κουραζόταν να υπογραμμίζει το ότι είναι απαραίτητη η ενότητα της δημιουργίας και της πρακτικής δράσης, ενότητα της θεωρίας και της πρακτικής δράσης του σοσιαλισμού.

«Η ηθική και η πολιτική ενότητα των λαϊκών μαζών της Σοβιετικής Ένωσης είναι σφυρηλατημένη μέσα στις δοκιμασίες του ηρωικού αγώνα ενάντια στις καπιταλιστικές-τσιφλικάδικες τάξεις και την ξένη επέμβαση. Δυνάμωσε θεμελιωμένη στη συμμαχία των εργατών και των αγροτών στη διάρκεια του έργου για την ανάπτυξη της λαϊκής οικονομίας, όμως μονάχα ύστερα απ΄τη δημιουργία της σοσιαλιστικής κοινωνίας, όπου οι πόρτες είναι κλειστές στους εκμεταλλευτές και στην κάθε λογής εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, άρχισε να εκδηλώνεται η καινούργια εκείνη ηθικοπολιτική ενότητα του λαού, που αποτελεί μια τεράστια δύναμη. Μια τέτοια πλατιά, ηθική και πολιτική ενότητα, διαποτισμένη με βαθύ διεθνισμό, θα συσπειρώσει σ’ ένα ενιαίο σύνολο τους λαούς και τις εθνότητες της Σοβιετικής Ένωσης. Οι λαοί των άλλων χωρών θα βλέπουν στη Σοβ. Ένωση το πρότυπο του μέλλοντός τους.»

 
Αυτά είπε ο Β. Μ. Μολότωφ στην έκθεση που έκανε με την ευκαιρία των 20 χρόνων της Οκτωβριανής σοσιαλιστικής επανάστασης, συνοψίζοντας τον αγώνα των εργαζομένων μαζών για το σοσιαλισμό. Πριν όμως απ’ την Οκτωβριανή επανάσταση, δεν μπορούσε να υπάρξει ηθικοπολιτική, εκπολιτιστική ενότητα ή ενότητα πολιτισμού του λαού.

 
Ο Λένιν γράφει το 1913: «Σε κάθε εθνικό πολιτισμό, υπάρχουν δύο εθνικοί πολιτισμοί. Υπάρχει ο μεγαλορωσικός πολιτισμός (σημ. Μεταφ. Μεγάλη Ρωσία λέγονταν στην τσαρική εποχή το ευρωπαϊκό τμήμα της σημερινής Ρωσικής Σοβιετικής Ομόσπονδης Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας) του Πουριεσκέβιτς, του Γκουντσκώφ και του Στρούβε και ο μεγαλορωσικός πολιτισμός που εξέφραζαν ονόματα σαν του Τσερνισέβσκι και του Πλεχάνωφ. Υπάρχουν και στην Ουκρανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία ή την Αγγλία ή στους Εβραίους, δύο πολιτισμοί, όπως παραπάνω.» (τόμ. XVII, σελ. 143). Ο Λένιν έγραφε πως σε κάθε εθνικό πολιτισμό υπάρχουν έστω και μη ανεπτυγμένα στοιχεία δημοκρατικού και σοσιαλιστικού πολιτισμού, επειδή σε κάθε έθνος υπάρχουν εργαζόμενοι και εκμεταλλευόμενοι σε τέτοιες συνθήκες ζωής που αναπόφευκτα γεννούν τη δημοκρατική και τη σοσιαλιστική ιδεολογία.

 
Απ’ αυτό καταλαβαίνουμε εκείνο που ο Λένιν έβαλε σαν ένα απ’ τα σπουδαιότερα καθήκοντα της τέχνης. Η πραγματική τέχνη του λαού είναι πάντοτε διεθνιστική. Όλα τα πραγματικά έργα τέχνης είχαν την πηγή τους στις φιλελεύθερες δημοκρατικές ιδέες και τους πόθους του λαού.

 
Στις συνθήκες του σοσιαλισμού, όταν πια δεν υπάρχουν εκμεταλλεύτριες τάξεις, όταν πια έχει δημιουργηθεί η αδιάσειστη ηθικοπολιτική ενότητα του λαού, όταν διαπλάστηκε απ’ το λαό η καινούργια, η σοσιαλιστική διανόηση –συμπεριλαμβανομένης και της διανόησης της τέχνης που δουλεύει πλάι στην εργατική τάξη και την αγροτιά της Σοβ. Ένωσης- γκρεμίστηκαν όλα τα εμπόδια που δεν άφηναν την ανάπτυξη της πραγματικής ελεύθερης δημιουργίας. Δημιουργήθηκε έτσι ο πλουσιότατος, πολύμορφος και ενιαίος για το ιδεολογικό του περιεχόμενο, πολυεθνικός πολιτισμός του σοβιετικού λαού. Αν πριν απ’ την Οκτωβριανή Επανάσταση σε κάθε εθνικό πολιτισμό υπήρχαν δύο πολιτισμοί σήμερα στη Σοβιετική Ένωση το κάθε έθνος έχει πολιτισμό εθνικό στη μορφή και σοσιαλιστικό στο περιεχόμενό του.

 
Η τέχνη μας είναι συστατικό μέρος του σοσιαλιστικού πολιτισμού που «έχει σκοπό να διαπαιδαγωγήσει τις μάζες με το πνεύμα του διεθνισμού και να δυναμώσει τη δικτατορία του προλεταριάτου» (Στάλιν: Ζητήματα Λενινισμού-έκδ. 10, σελ. 426). Η λαϊκότητα και ο διεθνισμός είναι πράγματα αναπόσπαστα.

 
Ο Λένιν και ο Στάλιν, οι δυο αυτοί θεμελιωτές του καινούργιου κόσμου, διδάσκουν τους καλλιτέχνες του σοσιαλισμοί να είναι οι πιο πρωτοπόροι αγωνιστές για την ευτυχία και το καλό της ανθρωπότητας.

 
Το πιο τιμητικό καθήκον για το σοβιετικό καλλιτέχνη είναι να εκπληρώσει αυτή την υπόδειξη του Λένιν και του Στάλιν.

 
Εκείνος μόνο είναι άξιος για τη ζωή και για τη λευτεριά που κάθε μέρα γι’ αυτές στη μάχη τρέχει.

 

(Μεταφ. Λ. Μ. απ’ το περιοδικό «Θέατρο», Νο 1/1941)

Advertisements