Όσο για το μαζικό καταναλωτή, η βιομηχανία της ψυχαγωγίας, με άλλα μέσα και σε άλλη κλίμακα, εκπληρώνει το ίδιο καθήκον: να αποτραβήξει τους ανθρώπους από την πραγματικότητα, να τους ξεμάθει να σκέφτονται, να τους εμποδίσει να ψάχνουν να βρουν τις αιτίες και τις ρίζες των κρίσιμων φαινομένων, που συγκλονίζουν τον καπιταλιστικό κόσμο. Η προορισμένη για αυτό το υπερκαθήκον χιονοστιβάδα των «ελαφρών» αναγνωσμάτων και των διασκεδαστικών θεμάτων που είναι τόσο πρωτόγονα και κακόγουστα όσο και πολυδάπανα, εκτόπισε σχεδόν ολοκληρωτικά τα σοβαρά, τα αναλυτικά βιβλία, ταινίες και θεάματα από την πολιτιστική καθημερινή ζωή, ας πούμε, του «μέσου αμερικανού». Κι αυτό επίσης είναι αποτέλεσμα της ιδιόμορφης «ελευθερίας», της ελευθερίας εκείνης του συναγωνισμού, που βάζει στην ίδια μοίρα το μεγάλο κλασσικό έργο και τα φτηνά «κρίμι» (αστυνομικά μυθιστορήματα), εξασφαλίζοντας κολοσσιαία κέρδη στους εκδοτικούς οίκους και ληστεύοντας πραγματικά το λαό.

 
Έτσι, η διαστρεβλωμένη από τις ιδεολογικές θέσεις και τους προπαγανδιστικούς σκοπούς του καπιταλισμού έννοια της ελεύθερης δημιουργίας αποκτάει πια μιαν απόχρωση φάρσας. «Ο καπιταλιστής,..έγραφε πριν από πενήντα και πλέον χρόνια ο Α.Β. Λουνατσάρσκι-είναι έτοιμος να σε διασκεδάσει αν αυτό του φέρνει κέρδος. Το κάνει αυτό με τόσο ζήλο, με όσο πουλάει οποιοδήποτε εμπόρευμα, με όσο δηλητηριάζει τη μάζα με το αλκοόλ». Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνει κάθε μέρα, κάθε ώρα η ίδια η πράξη της σύγχρονης «μαζικής κουλτούρας». Και αλίμονο σε εκείνον που θα προσπαθήσει να παρεμποδίσει τα μονοπώλια να αποκομίζουν τεράστια κέρδη από τον ατελείωτο χείμαρρο των χυδαίων αστυνομικών μυθιστορημάτων, των ευτελών οπερέτων και των μοντέρνων μελό. Είναι πολύ ενδεικτικό από την άποψη αυτή η ιστορία του τελευταίου μπεστ σέλερ «Μέσα στη Λίντα Λάβλεϊς», ενός βιβλίου, που ακόμα και η πιο επιφυλακτική προς τα «νέα ρεύματα» εφημερίδα του Λόνδίνου Τάιμς το χαρακτήρισε σαν «πορνογραφικό έργο γραμμένο με χυδαία γλώσσα». Έγινε μάλιστα απόπειρα να απαγορευτεί η κυκλοφορία των αισχρών αναμνήσεων της μικρής πόρνης. Ο εκδότης στο δικαστήριο υπεράσπισε με φανατισμό το βιβλίο αυτό. «Η Λίντα είναι το είδωλο, η προσωπικότητα της εποχής-δήλωσε ο εκδότης. Και οι άνθρωποι πρέπει να ξέρουν τα είδωλά τους. Πολύ περισσότερο που η ζήτησε μεγάλωσε. Και γενικά δεν μπορώ να φανταστώ πολιτισμό χωρίς πορνεία». Τα επιχειρήματα αυτά αποδείχτηκαν πολύ πειστικά κι ο εκδότης άφησε μάλιστα να εννοηθεί ότι δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο, τα «απομνημονεύματα» να πάρουν το βραβείο Νόμπελ. Όπως έπρεπε να περιμένουμε, ο εκδότης κέρδισε τη δίκη. Οι δικαστές αιτιολόγησαν την απόφασή τους ως εξής: «Αν απαγορεύσουμε αυτό το δημοσίευμα, θα παραβιάζαμε την ηθική και πνευματική ελευθερία των πολιτών».

 
Ακόμα πιο πεισματικά ενεργούν οι φρουροί της «ελευθερίας της δημιουργίας» στις ΗΠΑ. Όπως είναι γνωστό η εμπορική τηλεόραση εκεί κατακλύζεται από σκηνές φόνων, ξυλοδαρμών, βιασμών. Έχει υπολογιστεί ότι ένας μέσος αμερικανός τηλεθεατής βλέπει στη ζωή του, στο εκράν του σπιτιού του, πάνω από δέκα χιλιάδες φόνους, αφήνουμε πια τον αστρονομικό αριθμό των άλλων πράξεων βίας. Η δειλή προσπάθεια να ενισχυθεί ο έλεγχος πάνω στα προγράμματα και να μειωθεί ο αριθμός των σκηνών βίας, έστω και τις ώρες της «οικογενειακής παρακολούθησης», προκάλεσε θύελλα ευγενικής αγανάκτησης των τηλεοπτικών δικτύων. Ο εξωνυμένος τύπος άρχισε να γράφει ότι « στη δημοκρατία δεν πρέπει να υπάρχει κανένας έλεγχος πάνω στα μέσα μαζικής ενημέρωσης». Τα φερέφωνα των τηλεοπτικών εταιρειών, το περιοδικό «TI-VI Χάιντ», δεν άφησε ήσυχο ακόμα και τον ίσκιο του συντάκτη της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας αναφωνώντας με πάθος: «Τι θα έλεγε τώρα ο Τόμας Τζέφερσον, βλέποντας ότι το ένα σχεδόν τέταρτο των Αμερικανών ζητούν έλεγχο πάνω στη τηλεόραση!». Κάτω από αυτόν τον ήχο της καμπάνας οι συντάκτες των σεναρίων εκείνων, που εξασφαλίζουν στον Αμερικανό δέκα χιλιάδες τηλεοπτικούς φόνους, παρακίνησαν τα μονοπώλια της τηλεόρασης να καταφύγουν στις δικαστικές αρχές με την παράκληση «να τους προστατέψουν από τις αισχρές επιβουλές ενάντια στην ελευθερία της δημιουργίας». Μήπως χρειάζονται σχόλια για ένα τόσο εύγλωττο αυτοξεσκέπασμα;

Advertisements