Από το άλλο μέρος, η αγροτιά, στην τάση της για νέες μορφές συμβίωσης, αντιμετώπιζε πολύ ασυνείδητα, πατριαρχικά, τυφλά, το ζήτημα τι είδους θα έπρεπε να είναι αυτή η συμβίωση, με ποια πάλη πρέπει να κατακτήσει τη λευτεριά της, τι λογής ηγέτες μπορεί να έχει σ’ αυτή την πάλη, τι στάση κρατά η αστική τάξη και η αστική διανόηση απέναντι στα συμφέροντα της αγροτικής επανάστασης, γιατί είναι απαραίτητη η βίαιη ανατροπή της τσαρικής εξουσίας για την εξάλειψη της τσιφλικάδικης γαιοκτησίας. Όλη η προηγούμενη ζωή της αγροτιάς τη δίδαξε να μισεί τον άρχοντα και τον αξιωματούχο, αλλά δεν τη δίδαξε και δεν μπορούσε να τη διδάξει πού ν’ αναζητήσει την απάντηση σ’ όλα αυτά τα ερωτήματα. Στην επανάστασή μας η μικρότερη μερίδα της αγροτιάς αγωνίστηκε πραγματικά και οργανώθηκε έστω κι ως ένα βαθμό γι’ αυτό το σκοπό, και μια ολότελα μικρή μερίδα ξεσηκώθηκε με το όπλο στο χέρι για τη συντριβή των εχθρών της, για την εξόντωση των υπηρετών του τσάρου και των υπερασπιστών των τσιφλικάδων. Η μεγαλύτερη μερίδα της αγροτιάς έκλαιγε και προσευχόταν, συλλογιζόταν και ονειροπολούσε, έγραφε αιτήσεις και έστελνε «ικέτες», ολότελα στο πνεύμα του Λέοντα Νικολάιτς Τολστόι! Και όπως συμβαίνει πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις, η τολστοϊκή αποχή από την πολιτική, η τολστοϊκή απάρνηση της πολιτικής, η έλλειψη ενδιαφέροντος γι’ αυτήν και κατανόησής της έκαναν ώστε το συνειδητό και επαναστατικό προλεταριάτο να το ακολουθήσει η μειοψηφία, ενώ η πλειοψηφία έπεσε θύμα των χωρίς αρχές δουλοπρεπών αστών διανοουμένων, που με τον τίτλο του καντέτου έτρεχαν από τη συνέλευση των τρουντοβίκων στον προθάλαμο του Στολίπιν, εκλιπαρούσαν, παζάρευαν, συμφιλίωναν, υπόσχονταν να συμφιλιώσουν, ώσπου διώχτηκαν με μια κλωτσιά στρατιωτικής αρβύλας. Οι ιδέες του Τολστόι είναι ο καθρέφτης της αδυναμίας, των ελλείψεων της αγροτικής μας εξέγερσης, η αντανάκλαση της μαλθακότητας του πατριαρχικού χωριού και της στενοκέφαλης δειλίας του «νοικοκύρη-μουζίκου».

 
Πάρτε τις στρατιωτικές εξεγέρσεις στα 1905-1906. Η κοινωνική σύνθεση των αγωνιστών αυτών της επανάστασής μας βρίσκεται στο ενδιάμεσο μεταξύ αγροτιάς και προλεταριάτου. Το τελευταίο αποτελεί μειοψηφία. Γι’ αυτό το λόγο, το κίνημα μέσα στο στρατό δεν παρουσιάζει, έστω και κατά προσέγγιση, τόση πανρωσική συσπείρωση, τόση κομματική συνειδητότητα, όση παρουσίασε το προλεταριάτο που λες με μια κίνηση του χεριού έγινε σοσιαλδημοκρατικό. Από την άλλη μεριά, δεν υπάρχει τίποτε πιο λαθεμένο από τη γνώμη ότι η αιτία της αποτυχίας των στρατιωτικών εξεγέρσεων ήταν, τάχα, η έλλειψη καθοδηγητών από το σώμα των αξιωματικών. Αντίθετα, η γιγάντια πρόοδος της επανάστασης από τον καιρό της Ναρόντναγια Βόλια εκδηλώθηκε ακριβώς στο ότι τα όπλα ενάντια στη διοίκηση τα πήραν στα χέρια τους τα «κωθώνια», που το ανεξάρτητο πνεύμα τους τόσο πολύ φόβισε τους φιλελεύθερους τσιφλικάδες και τους φιλελεύθερους αξιωματικούς. Ο στρατιώτης ήταν γεμάτος συμπάθεια για την υπόθεση των αγροτών. Τα μάτια του άστραφταν μόλις γινόταν λόγος για τη γη. Πολλές φορές στο στρατό η εξουσία πέρασε στα χέρια της μάζας των στρατιωτών, αλλά αποφασιστική χρήση αυτής της εξουσίας δεν είχαμε σχεδόν καθόλου. Οι στρατιώτες ταλαντεύονταν. Ύστερα από μια-δυο μέρες, και κάποτε ύστερα από μερικές ώρες, αφού σκότωναν κάποιο μισητό διοικητή, απελευθέρωναν τους άλλους που είχαν συλλάβει, άρχιζαν διαπραγματεύσεις με την εξουσία και ύστερα άφηναν να τους τουφεκίζουν, να τους μαστιγώνουν, ξανάμπαιναν κάτω από το ζυγό, εντελώς σύμφωνα με το πνεύμα του Λέοντα Νικολάιτς Τολστόι!

 
Ο Τολστόι καθρέφτισε το μίσος που έβραζε, την ώριμη πια τάση για κάτι καλύτερο, τον πόθο του λυτρωμού από το παρελθόν και την ανωριμότητα των ονειροπολημάτων, την έλλειψη πολιτικής διαπαιδαγώγησης, την επαναστατική μαλθακότητα. Οι ιστορικοοικονομικές συνθήκες εξηγούν και την αναγκαιότητα της εμφάνισης της επαναστατικής πάλης των μαζών και το ανέτοιμό τους γι΄αυτή την πάλη, την τολστοϊκή μη αντίσταση στο κακό, που στάθηκε η σοβαρότερη αιτία της ήττας της πρώτης επαναστατικής εκστρατείας.

 
Λένε ότι οι νικημένοι στρατοί διδάσκονται καλά. Φυσικά, η σύγκριση των επαναστατημένων τάξεων με τους στρατούς είναι σωστή μόνο με μια πολύ περιορισμένη έννοια. Η ανάπτυξη του καπιταλισμού τροποποιεί και οξύνει κάθε ώρα τους όρους που έσπρωχναν στην επαναστατική-δημοκρατική πάλη τα εκατομμύρια των αγροτών, που τους έχει ενώσει το μίσος ενάντια στους τσιφλικάδες-φεουδάρχες και στην κυβέρνησή τους. Μέσα στην ίδια την αγροτιά η αύξηση των ανταλλαγών, η επέκταση της κυριαρχίας της αγοράς και της εξουσίας του χρήματος εκτοπίζει όλο και πιο πολύ τα παλιά πατριαρχικά ήθη και την πατριαρχική τολστοϊκή ιδεολογία. Όμως μια κατάκτηση των πρώτων χρόνων της επανάστασης και των πρώτων ηττών στη μαζική επαναστατική πάλη είναι αναμφισβήτητη: είναι το θανάσιμο χτύπημα που δόθηκε στην προηγούμενη μαλθακότητα και χαλαρότητα των μαζών. Οι διαχωριστικές γραμμές έγιναν πιο καθαρές. Οι τάξεις και τα κόμματα ξεχώρισαν. Κάτω από το σφυροκόπημα των μαθημάτων του Στολίπιν, με τη συνεχή και συνεπή ζύμωση των επαναστατών σοσιαλδημοκρατών, όχι μόνο το σοσιαλιστικό προλεταριάτο, μα και οι δημοκρατικές μάζες της αγροτιάς θα αναδείχνουν αναπόφευκτα όλο και περισσότερο ατσαλωμένους αγωνιστές, όλο και λιγότερο ικανούς να πέσουν στο ιστορικό μας αμάρτημα του τολστοϊσμού!

 

«Προλετάρι» αρ. φύλ. 35, (24) 11 του Σεπτέμβρη 1908. Δημοσιεύεται σύμφωνα με το χειρόγραφο, που παραβλήθηκε με το κείμενο της εφημερίδας «Προλετάρι».

Advertisements