Για την αποτελεσματική λύση των οικονομικών προβλημάτων το κράτος πρέπει να πραγματοποιήσει μεγάλης κλίμακας πολιτιστική και εκπαιδευτική εργασία ανάμεσα στο λαό. Στο προγραμματικό του έργο «Τα άμεσα καθήκοντα της Σοβιετικής Κυβέρνησης» ο Λένιν τόνισε πως για να επιτευχθεί πλήρης νίκη κατά του καπιταλισμού, είναι ανάγκη να φτάσουμε στο ανώτατο σημείο της εργατικής παραγωγικότητας, πράγμα που με τη σειρά του απαιτούσε πάνω απ’ όλα άνοδο του εκπαιδευτικού και πολιτιστικού επιπέδου του πληθυσμού.
Μπορεί κανείς να αντιληφθεί καθαρά, πως μια από τις βασικές αρχές της θεωρίας του Λένιν για την πολιτιστική επανάσταση είναι η πιο στενή σύνδεση των καθηκόντων της πολιτιστικής ανάπτυξης με τις προοπτικές της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στο σύνολό της. Η Ν.Κ. Κρουπσκάγια έγραφε: « Ο Βλαντιμίρ Ίλιτς δεν εννοεί την κουλτούρα σαν κάτι το απομονωμένο από το χρόνο και το χώρο. Τη θεωρεί συνυφασμένη με όλες τις πλευρές τις ζωής».
Τα έργα του Λένιν αποκαλύπτουν την ουσία και το χαρακτήρα τις σοσιαλιστικής πολιτιστικής επανάστασης. Συζητά τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της εξέλιξής της σοσιαλιστικής κουλτούρας, τη βασική της διάκριση από την κουλτούρα της παλιάς κοινωνίας και τις μεθόδους λύσης των προβλημάτων της πολιτιστικής οικοδόμησης.

 

Portrait de Dora Maar, 1937 by Pablo Picasso

Το Γενάρη του 1918, συνοψίζοντας τα πρώτα επιτεύγματα στη χώρα μετά τη νικηφόρα επανάσταση ο Λένιν είπε: «Στους παλιούς καιρούς η ανθρώπινη ιδιοφυία, το μυαλό του ανθρώπου δημιουργούσε μόνο για να δώσει σε μερικούς όλα τα αγαθά της τεχνολογίας και του πολιτισμού και να στερήσει ντους άλλους από τα πιο απαραίτητα πράγματα, τη μόρφωση και την ανάπτυξη. Από εδώ και μπρος όλα τα θαύματα της επιστήμης και οι κατακτήσεις του πολιτισμού ανήκουν στο έθνος σαν σύνολο και ουδέποτε πια ο ανθρώπινος νους, η ανθρώπινη ιδιοφυία θα χρησιμοποιηθεί για καταπίεση και εκμετάλλευση. Γι’ αυτό είμαστε βέβαιοι. Δεν θα αφιερωθούμε λοιπόν και δεν θα δουλέψουμε με όλες μας τις δυνάμεις γι’ αυτό το ανώτερο από όλα τα ιστορικά καθήκοντα; Οι εργαζόμενοι θα επιτελέσουν το τιτάνιο και ιστορικό έργο, γιατί μέσα τους υπάρχουν σε λανθάνουσα κατάσταση οι μεγάλες δυνάμεις της επανάστασης, της αναγέννησης και της ανανέωσης».(«Τρίτο πανρωσικό συνέδριο των Σοβιέτ, Τελική ομιλία στο συνέδριο,18(31)Γενάρη» Άπαντα, τ. 26, σελ. 481-482)
Μ’ αυτά ο Λένιν χαράσσει τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ αστικής και σοσιαλιστικής κουλτούρας, ξεσκεπάζοντας την ταξική αντίθεση της ουσίας τους, της πολιτικής λειτουργίας και του κοινωνικού τους σκοπού. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ανθρωπιστικό και αντι-εκμεταλλευτικό χαρακτήρα της σοσιαλιστικής κουλτούρας.
Ο Λένιν μιλά για το εξαιρετικό ενδιαφέρον που δείχνουν οι μάζες για τη λύση όλων των προβλημάτων της πολιτιστικής οικοδόμησης, προβάλλοντάς το σαν χαρακτηριστικό γνώρισμα της σοσιαλιστικής πολιτιστικής επανάστασης.
Το βασικό χαρακτηριστικό της σοσιαλιστικής κουλτούρας είναι ο διεθνής της χαρακτήρας. Ο διεθνισμός αυτής της κουλτούρας απορρέι φυσικά από το προλεταριακό σοσιαλιστικό της περιεχόμενο. Ενσωματώνει την ιδεολογία της πιο προοδευτικής και επαναστατικής τάξης της εποχής μας- της εργατικής τάξης. Εθνική στενοκεφαλιά και απόμωνοτισμός είναι πράγματα ξένα προς την κοινωνική φύση του προλεταριάτου, που αγωνίζεται με συνέπεια για ενότητα και συνοχή στην ταξική πάλη των εργατών όλων των χωρών κα όλων των εθνοτήτων.

 

Gino Severini (Italy 1883-1966) Le Boulevard (1911)

Προβάλλοντας το σύνθημα του διεθνούς πολιτισμού σε αντίθεση προς την αστική θέση του «ενιαίου αταξικού εθνικού πολιτισμού», ο Λένιν τόνισε ότι ο «διεθνής πολιτισμός δεν είναι μη- εθνικός»(Κριτικές σημειώσεις για το Εθνικό Ζήτημα», Άπαντα, τ.20, σ.24). Ο πολιτισμός του κάθε έθνους αναπτύσσεται στην πατρική του γη και με τις καθιερωμένες παραδοσιακές μορφές, αγκαλιάζοντας την ιδιαίτερη κλίμακα των εθνικών χρωμάτων και αφομοιώνοντας τις καλύτερες παραδόσεις και τις πιο προοδευτικές ιδέες. Στο άρθρο του « Για την εθνική υπερηφάνεια των Μεγαλορώσων» ο Λένιν έγραφε: «Είναι άραγε ξένο σε εμάς, τους Μεγαλορώσους συνειδητούς προλετάριους το αίσθημα της εθνικής υπερηφάνειας; Όχι βέβαια! Εμείς αγαπούμε τη γλώσσα μας και την πατρίδα μας και δουλεύουμε περισσότερο από κάθε άλλον για να ανυψώσουμε τις εργαζόμενες μάζες(δηλ. τα 9/10 του πληθυσμού της) στο επίπεδο μιας δημοκρατικής και σοσιαλιστικής συνείδησης».(Λένιν, Άπαντα, τ. 21, σελ. 103)
Ο Λένιν επέκρινε πάντοτε αυστηρά εκείνους που τηρούσαν αλαζονική, αυθαίρετη στάση έναντι του εθνικού χαρακτήρα ενός λαού, έναντι των παραδόσεων και του πολιτισμού τους. Στο Σχέδιο Προγράμματος του Κόμματος που εγκρίθηκε από το 8ο συνέδριο(1919), ο Λένιν ζητούσε από τους εργάτες των εθνών που προηγούμενα καταπίεζαν άλλους λαούς να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί σε ότι αφορά τα εθνικά αισθήματα άλλων λαών που καταπιέζονταν, ζητούσε από αυτούς «όχι μόνο να προάγουν την πραγματική ισότητα, αλλά και την ανάπτυξη της γλώσσας και της φιλολογίας των εργαζομένων των πρώην καταπιεζόμενων εθνών, έτσι που να εξαλείψουν κάθε ίχνος δυσπιστίας και αποξένωσης που κληροδοτήθηκαν από την εποχή του καπιταλισμού».(Λένιν, Άπαντα, τ.29, σελ. 127. Αγγ. Εκδ.)
Τέτοιος ήταν ο βασικός προσανατολισμός της πολιτιστικής ανάπτυξης στη Σοβιετική Ρωσία, όπως καθορίστηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα.

 

Maurice Denis (France 1870-1943) Le port de New York (1927)

Ενώ θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τα εθνικά χαρακτηριστικά που διαμορφώθηκαν στην πορεία της ιστορίας, είναι ανάγκη να απαλλάξουμε τον εθνικό πολιτισμό από κάθε τί το αντιδραστικό, το οπισθοδρομικό και περιττό: από τα μυστικιστικά, εθνικιστικά και σοβινιστικά στοιχεία, από τις επιβιώσεις που κηρύττουν την ανισότητα των γυναικών και άλλες προκαταλήψεις που πηγάζουν από την εκμετάλλευση της μιας τάξης από την άλλη τάξη. Η εκμηδένιση αυτών των επίμονων επιβιώσεων είναι ένα από τα καθήκοντα της σοσιαλιστικής πολιτιστικής επανάστασης.
Η πολιτιστική επανάσταση συνεπάγεται την μεταμόρφωση όλων των πλευρών της κοινωνικής ζωής πάνω σε σοσιαλιστική βάση. Συνεπάγεται μια τεράστια και ραγδαία εξύψωση του πολιτιστικού επιπέδου του λαού, και καλλιέργεια κομμουνιστικής συνείδησης ηθών και εθίμων.

Advertisements