Η πολιτιστική επανάσταση συνεπάγεται την μεταμόρφωση όλων των πλευρών της κοινωνικής ζωής πάνω σε σοσιαλιστική βάση. Συνεπάγεται μια τεράστια και ραγδαία εξύψωση του πολιτιστικού επιπέδου του λαού, και καλλιέργεια κομμουνιστικής συνείδησης ηθών και εθίμων.

 
Ο χαρακτήρας αυτών των προβλημάτων είναι τέτοιος που δεν μπορούν να λυθούν αμέσως. Για τη λύση τους χρειάζεται μια ολόκληρη περίοδος πολιτιστικής μεταμόρφωσης όλης της χώρας, παρόλο που από ιστορική άποψη, και ιδιαίτερα σε σύγκριση με την αστική εποχή που έχει προηγηθεί, είναι ένα αληθινά επαναστατικό άλμα, που έγινε μέσα σε απίστευτα σύντομο χρονικό διάστημα. Όμως θα ήταν μεγάλο λάθος να αποφασίσουμε τον χρόνο που απαιτείται για την πραγμάτωση της πολιτιστικής επανάστασης, παραλληλίζοντάς την με το πολιτικό ξεσήκωμα τον Οκτώβρη του 1917, όταν οι παλιοί κοινωνικού θεσμοί σαρώθηκαν μέσα σε λίγους μήνες. Η πολιτιστική επανάσταση είναι ένα προτσές μάλλον, παρά μια απλή αντικατάσταση ενός πολιτισμό από ένα άλλο, γιατί δεν υπήρχε σοσιαλιστικός πολιτισμός έτοιμος και διαθέσιμος τη στιγμή που έγινε η προλεταριακή επανάσταση.

 

Виктор Уфимцев. Пей до дна

Ο Λένιν επανειλημμένα τόνιζε τον κίνδυνο από τις απερίσκεπτες και μονοκόμματες αποφάσεις σχετικά με τα πολύπλοκα και δύσκολα προβλήματα της πολιτιστικής οικοδόμησης. Επέκρινε σοβαρά εκείνους που ισχυρίζονταν πως είναι δυνατό να δημιουργηθεί σοσιαλιστικός πολιτισμός αμέσως. Τέτοιοι άνθρωποι που υπερεκτιμούν την ικανότητα του προλεταριάτου να αφομοιώνει την πνευματική τροφή, θα επιθυμούσαν να παρακάμψουν τα ιστορικά προκαθορισμένα στάδια της πολιτιστικής ανάπτυξης και τη συσσώρευση γνώσεων και να μπουν αμέσως στο «χώρο του κομμουνιστικού πολιτισμού». Αυτές οι εκχυδαϊσμένες αντιλήψεις εκδηλώθηκαν πολύ καθαρά στη θεωρία του «προλεταριακού πολιτισμού». Οι συνήγοροι αυτής της θεωρίας(Μπογνάνοφ, Μπουχάριν, και άλλοι) υποστήριζαν πως ολόκληρη η παρακαταθήκη του πνευματικού πολιτισμού των περασμένων εποχών δε μπορεί να γίνει αποδεκτή από το νικηφόρο προλεταριάτο. Αυτή τάση υποστηριζόταν σε μεγαλύτερη ή μικρότερη έκταση από πολλά κινήματα στη φιλολογία και την τέχνη πχ. Τους φουτουριστές, τους οπαδούς του προλεταριακού πολιτισμού, τις φιλολογικές ομάδες «Κυζνίτσα», «Ακτιάμπρ», «Lef» και RAPP στα πρώτα χρόνια του σοβιετικού συστήματος, και από πολλές άλλες ομάδες και κινήματα. Κι βέβαια κάθε μια τέτοια ομάδα διεκδικούσε για ον εαυτό της πως είναι ο μόνος προλεταριακός, ταξικός συνειδητός εκπρόσωπος της τέχνης, που κατέχει το μυστικό της δημιουργίας ενός νέου πολιτισμού με τη δική της μέθοδο. Σιγά σιγά τα πιο πολλά από αυτά τα κινήματα μπόρεσαν να απαλλαγούν από αυτές τις παιδικές αυταπάτες, κάτω από την επίδραση της κριτικής που στηριζόταν σε αρχές.

 
Ολότελα διαφορετική στάση κράτησε ο Τρότσκι, ο οποίο γενικά παραγνώριζε τον προλεταριακό πολιτισμό. Υποστηρίζοντας την άποψη ότι είναι αδύνατη η πραγμάτωση του σοσιαλισμού σε μία μόνο χώρα, συνέδεε τη δημιουργία ενός νέου πολιτισμού με τις μακρινές προοπτικές μιας παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης και με την οικοδόμηση μιας αταξικής κομμουνιστικής κοινωνίας, που ο πολιτισμός της θα ήταν και αυτός αταξικός στο χαρακτήρα. Από τη «θεωρία» του έβγαινε πως δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ αστικού πολιτισμού και του δημιουργημένου πολιτισμού του νεαρού σοβιετικού κράτους.

 
Το Κομμουνιστικό Κόμμα καταπολέμησε πάντα την τάση να αμαυρώνεται ο ταξικός χαρακτήρας του προλεταριακού πολιτισμού, να ταυτίζεται με τον αστικό πολιτισμό. Ταυτόχρονα επέκρινε τα αριστερίστικα σχέδια για άμεση δημιουργία σοσιαλιστικού πολιτισμού σε μία τελική μορφή. Ο Λένιν αντιτάχθηκε κατηγορηματικά σ’ αυτές τις ολέθριες, λανθασμένες αντιλήψεις και έδειχνε τον κύριο δρόμο που έπρεπε να ακολουθηθεί για την οικοδόμηση ενός γνήσια προλεταριακού πολιτισμού. Ο Λένιν υπέδειξε πως ο προλεταριακός πολιτισμός δεν πιάνεται από τον αγέρα, δεν είναι επινόηση εκείνων που αυτοαποκαλούνται εμπειρογνώμονες του προλεταριακού πολιτισμού.

 

«Προλεταριακός πολιτισμός πρέπει να είναι η λογική ανάπτυξη της παρακαταθήκης των γνώσεων που συσσώρευσε η ανθρωπότητα κάτω από το ζυγό της κοινωνίας των καπιταλισμών, των γαιοκτημόνων και των γραφειοκρατών. Όλοι αυτοί οι δρόμοι οδηγούσαν και θα εξακολουθούν να οδηγούν προς το προλεταριακό πολιτισμό…»(«Τα καθήκοντα των ενώσεων νεολαίας», Άπαντα, τ. 31, σ. 287)

 
Το πρόβλημα της πολιτιστικής κληρονομιάς

 
«… Στο μαρξισμό δεν υπάρχει τίποτε που να μοιάζει με αίρεση με την έννοια κάποιας κλειστής αποστεωμένης διδασκαλίας, που εμφανίστηκε έξω από τη λεωφόρο της εξέλιξης του παγκόσμιου πολιτισμού. Αντίθετα, η όλη μεγαλοφυϊα του Μαρξ βρίσκεται ακριβώς στο ότι έδωσε απαντήσεις στα ερωτήματα που έχει ήδη θέσει η πρωτοπόρα σκέψη της ανθρωπότητας. Η διδασκαλία που γεννήθηκε σαν η κατευθείαν και άμεση συνέχιση της διδασκαλίας των πιο μεγάλων εκπροσώπων της φιλοσοφίας, της πολιτικής οικονομίας και του σοσιαλισμού».(Λένιν, Άπαντα, τ. 19, σ. 3. Ελλην. Εκδ)

 
«Πρέπει να πάρουμε ολόκληρο τον πολιτισμό που άφησε πίσω του ο καπιταλισμός και να κτίσουμε με αυτόν το σοσιαλισμό. Πρέπει να πάρουμε όλη την επιστήμη του, την τεχνολογία του, τη γνώση και την τέχνη του. Χωρίς αυτά δε θα μπορέσουμε να κτίσουμε την κομμουνιστική κοινωνία».(Λένιν, Άπαντα, τ. 29, σελ. 70, αγγλ. Εκδ)

 
«Το να φυλάει κανείς την κληρονομιά δε σημαίνει πως περιορίζεται στην κληρονομιά».(Λένιν, Άπαντα, τ. 2, σελ. 626, αγγλ. Εκδ.)

 
Η ιδέα της χρησιμοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς στην οικοδόμηση του σοσιαλιστικού πολιτισμού είναι ένα από τα κεντρικά σημεία της θεωρίας του Λένιν για την πολιτιστική επανάσταση. Πως θα χτιστεί ο νέος πολιτισμός; Ο τρόπος που τέθηκαν και απαντήθηκαν αυτά τα ερωτήματα αποφάσισε την έκβαση του αγώνα για το σοσιαλισμό και την επιτυχία της πολιτιστικής επανάστασης.

Advertisements