Αποτέλεσμα εικόνας για Σαρτρ

Αν θελήσουμε να εφαρμόσουμε αυτή τη μέθοδο για ένα ορισμένο συγγραφέα σε δοσμένη στιγμή, καταλήγουμε στην άποψη πως ο όρος «παρακμή» παίζει κάποιο ρόλο μόνο σε πολύ σπάνιες εποχές. Το να λέει κανείς ότι οι συγγραφείς, για τους οποίους μιλάμε, είναι παρακμασμένοι γιατί ανήκουν σε μια παρακμασμένη κοινωνία, είναι σα να ζεύει τα βόδια πίσω από τα’ αλέτρι. Και τούτο γιατί όλο και πιο πολύ βλέπουμε πως ο καπιταλισμός είναι ακόμα πολύ γερός. Μπορούμε πραγματικά τούτη τη στιγμή να πούμε ότι ο καπιταλισμός σημειώνει πτώση; Δεν ξέρω. Αυτό θα’ πρεπε να το εξετάσουμε με μεγάλη προσοχή. Ο καπιταλισμός έχει ακόμη πολλή ζωή. Θα έπρεπε να έχει υποκύψει και μόνο από το γεγονός της αντίθεσης που υπάρχει ανάμεσα στην πτώση της αγοραστικής δύναμης και στην ανάπτυξη της παραγωγής. Αλλά βλέπουμε πως και σ’ αυτό προσαρμόσθηκε και συνεχίζει να ζει. Βρίσκω ότι ο καπιταλισμός είναι το ίδιο απάνθρωπος και αποκρουστικός όπως και παλαιότερα. Δεν βλέπω, όμως, γιατί να τον θεωρήσουμε σε σχέση με τον καπιταλισμό του 19ου αιώνα, παρακμασμένο. Επίσης, δεν θα ήθελα να υποστηρίξω πως ο επιστημονικός μαρξισμός βρίσκεται σε πτώση, συνέπεια της σχηματοποιημένης μορφής του που επικράτησε μέσα στις σοσιαλιστικές κοινωνίες την εποχή της προσωπολατρίας. Θα προτιμούσα να πω ότι η σκέψη είχε υποστεί φθορά εκείνη την εποχή, είχε γίνει δογματική. Γιατί να μεταχειριστούμε την έκφραση «παρακμή» στην περίπτωση που τίποτα δεν την δικαιολογεί, μόνο και μόνο γιατί ο μαρξισμός σε ορισμένες περιπτώσεις, σε ορισμένους ανθρώπους ή σε ορισμένες ομάδες, άλλωστε από αιτίες καθαρά πρακτικής και πολιτικής φύσης, έμεινε πίσω. Υπάρχουν άλλοι τομείς όπου αναπτύχθηκε. Υπάρχουν άλλοι άνθρωποι που τον ανέπτυξαν και είναι σίγουρο ότι μέρα με τη μέρα η δύναμή του μεγαλώνει. Αντίθετα, η παρακμή της ρωμαϊκής τέχνης σήμαινε την ολοκληρωτική της εξαφάνιση. Πάνω στα ερείπια της ρωμαϊκής τέχνης αναπτύχθηκε, σιγά-σιγά, η βαρβαρική τέχνη. Εδώ όμως δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο. Γι’ αυτό και προσωπικά θα ευχόμουνα ο όρος παρακμή να εκλείψει εντελώς από τις συζητήσεις Ανατολής και Δύσης. Ας τον μεταχειριζόμαστε μόνο όταν διαπιστώνεται πραγματικά καλλιτεχνική παρακμή χωρίς δημαγωγικές φράσεις. Διαφορετικά πιστεύω ότι ο όρος αυτός δεν είναι πραγματικά μαρξιστικός και ότι δεν ωφελεί σε τίποτα τη συζήτησή μας.

Εμείς, οι αριστεροί της Δύσης, δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε στο να θεωρούνται παρακμασμένοι μερικοί βασικοί συγγραφείς που μας διαμόρφωσαν και που δεν απαρνιόμαστε, όπως λόγου χάρη ο Προυστ, ο Κάφκα, ή ο Τζόυς. Αυτό θα σήμαινε την καταδίκη του παρελθόντος μας, την καταδίκη της θετικής προσφοράς στη συζήτηση. Στο Ινστιτούτο Φιλοσοφίας της Μόσχας μου είπαν πως σε μια τέτοια κοινωνία που παρακμάζει υπάρχουν διάφορα ρεύματα και πως υπάρχει και το προοδευτικό ρεύμα. Αν ένας καλλιτέχνης ανήκει στο προοδευτικό ρεύμα δεν είναι παρακμασμένος. Σε αντίθετη περίπτωση, είναι. Και αυτό είναι επίσης φοβερή απλοποίηση. Γιατί αν υπάρχει στη λεγόμενη παρακμασμένη κοινωνία ένα προοδευτικό ρεύμα, αναγκαστικά θα πρέπει να επηρεάζει ένα ορισμένο αριθμό καλλιτεχνών που στην υπόλοιπη καθημερινή ζωή δεν είναι προοδευτικοί, αλλά που όμως συνειδητοποιούν τις αντιθέσεις και είναι υποχρεωμένοι να τις αντιμετωπίσουν με κάποιο τρόπο. Επαναλαμβάνω ότι προσωπικά θα επιθυμούσα να διαγραφεί ο όρος παρακμή από τις συζητήσεις μας. Σας ερωτώ: Τι σκέπτεστε εσείς; Και τονίζω: είναι ένα πρόβλημα που δημιουργείται από τη συνεργασία με την Αριστερά της Δύσης. Το να αποδεχτούμε την παρακμή, σημαίνει στην ουσία πως αρνιούμαστε (στους αριστερούς της Δύσης) το δικαίωμα να συζητάνε, εφόσον δεν είναι ακραιφνείς και καθαροί μαρξιστές, ακριβώς όπως, ας πούμε, είμαι εγώ τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Αντίθετα, διαγράφοντας αυτόν τον όρο ή τουλάχιστον περιορίζοντάς τον σε πραγματικά επίπεδα βαθιάς έρευνας με τα καλύτερα κριτήρια, σημαίνει πως μια αριστερή κουλτούρα θα μπορεί να ορισμένες σχέσεις με μια άλλη αριστερή κουλτούρα. Στο κάτω-κάτω γιατί να το κρύψουμε: στη συζήτηση για τη συνύπαρξη υπάρχει μια ορισμένη αντίθεση. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι να στήσουμε αντιμέτωπους τους συγγραφείς της Δεξιάς με τους συγγραφείς της Αριστεράς. Αυτοί ποτέ δεν θα συναντηθούν. Το βασικό πρόβλημα είναι να δούμε αν η Αριστερά της Δύσης μπορεί ή δεν μπορεί να συνεννοηθεί με την Αριστερά, τους σοσιαλιστές της Ανατολής και αν είναι δυνατό να δημιουργήσουν ένα κοινό μέτωπο.