Αποτέλεσμα εικόνας για Ernst fischer the necessity

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ αναφέρθηκε στην παρακμή της αρχαιότητας. Χαίρομαι πραγματικά γι’ αυτό στις μελέτες μου έκανα μια αντιπαράθεση ανάμεσα στη σύγχρονη παρακμή και την παρακμή της αρχαιότητας. Οι διαφορές: η παρακμή της αρχαιότητας ήταν διαφορετική παρακμή γιατί απ’ αυτή δεν ξεπήδησαν νέες δυνάμεις. Κανένα στρώμα του τότε πληθυσμού δεν ενδιαφέρθηκε να τις βοηθήσει να γεννηθούν. Ήταν μια εποχή χωρίς καμιά προοπτική και ελπίδα. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κράτησε απόλυτα αρνητική στάση και δεν βρέθηκε κανείς που να μπορέσει να ανακαλύψει μια οποιαδήποτε κοινωνική λύση σ’ αυτό τον κόσμο. Οι πατέρες της εκκλησίας περιέγραψαν τον κόσμο αυτό με τα πιο μελανά χρώματα, έτσι ακριβώς όπως και οι ειδωλολάτρες συγγραφείς των τελευταίων ρωμαϊκών χρόνων. Τον περιέγραψαν σα σκοτεινή φυλακή που έχει μόνο παράθυρα τα οποία βλέπουν προς τον άλλο κόσμο. Αυτή ήταν η όψη της πραγματικής παρακμής.

Από την εποχή, όμως, της βιομηχανικής επανάστασης αναπτύχθηκαν παραγωγικές δυνάμεις που δεν σταματούν. Κατά τη γνώμη μου, έχουν βασική σημασία για την τέχνη και τη λογοτεχνία, οι αδιάκοπες αντιθέσεις ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις οπισθοδρομικές παραγωγικές σχέσεις, αντιθέσεις που απέδειξε ο Καρλ Μαρξ. Έτσι και στον ιμπεριαλιστικό καπιταλισμό βλέπουμε την τεράστια ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και είναι αδύνατο να παραδεχτούμε πως μια τέτοια απελπιστική και χωρίς διέξοδο κατάσταση, θα μπορούσε να είναι μόνιμη. Είναι αλήθεια πως η ανθρωπότητα κινδυνεύει να καταστραφεί από την ατομική βόμβα. Όμως, υπάρχει και η δυνατότητα να αποφευχθεί αυτή η καταστροφή και οι σύγχρονες παραγωγικές δυνάμεις να αντιστραφούν και να μπουν στην υπηρεσία της ανθρωπότητας.

Ο Λένιν χαρακτήριζε τον ιμπεριαλισμό σαν τον ετοιμοθάνατο καπιταλισμό. Ο θάνατος αυτός είναι μακροχρόνια ιστορική πορεία που δεν πρέπει να σημαίνει την αναπόφευκτη παρακμή της τέχνης και της λογοτεχνίας.

Στην εποχή που αναφέρεται ο Λένιν στο έργο του για τον ιμπεριαλισμό, τέλη του περασμένου αιώνα – αρχές του 20ου, κυριαρχούσαν πραγματικά τα στοιχεία της παρακμής. Πραγματικά κυριαρχούσε ο παρασιτικός τύπος του εισοδηματία και το κράτος των εισοδηματιών. Αλλά ήδη από τότε άρχισαν να εμφανίζονται, μέσα στον αστικό κόσμο, αντίθετες δυνάμεις και αντίθετες τάσεις. Εμφανίστηκε, την εποχή εκείνη, η απόλυτη παρακμή του Χουίσμαν που στην περίοδο της δίκης του Ντρέϋφους ασπάσθηκε τον καθολικισμό, εμφανίστηκε η παρακμή του ντ’ Ανούτσιο που εξυμνούσε την δανδίστικη τεμπέλικη άρχουσα τάξη, εμφανίστηκε η παρακμή των ακαδημαϊκών ζωγράφων που απεικόνιζαν εξιδανικευμένες κοκότες. Παράλληλα, όμως, υπήρξε ο Ζολά, το άγαλμα του Μπαλζάκ από τον Ροντέν, ο Σεζάν με τον κυβισμό του που βρίσκονταν σε αντίθεση με την παρακμή της τέχνης. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να δείξουμε ανάγλυφα ότι ακόμα και σε εποχές που δυναμώνει η παρακμή, ξεπηδάνε αντίθετες δυνάμεις.

Ύστερα, συχνά ξεχνάμε πως ο Λένιν στην ανάλυσή του χαρακτήρισε τον ιμπεριαλισμό σαν ετοιμοπόλεμο καπιταλισμό. «Θα ήταν λάθος να πιστέψουμε πως αυτή η τάση αποσύνθεσης, αποκλείει τη γρήγορη ανάπτυξη του καπιταλισμού… Γενικά ο καπιταλισμός αναπτύσσεται γρηγορότερα από πριν…» Η αδιάκοπη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων δεν επιτρέπει την τελμάτωση, αντίθετα επενεργεί εναντίον της. Η ανάπτυξη αυτών των νέων παραγωγικών δυνάμεων, τις τελευταίες δεκαετίες, δυνάμωσε σε πλάτος και σε ρυθμό, και έτσι παράλληλα επέδρασε και στην ανάπτυξη του καπιταλισμού. Αλλά η άμιλλα με το σοσιαλισμό ανάγκασε τον καπιταλισμό να ψάξει να βρει νέες μεθόδους. Οποιαδήποτε ακτινογραφία της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας, θα έδειχνε ότι ο σοσιαλισμός αποτελεί την αόρατη διάρθρωσή της, την αναπόφευκτη αναγκαιότητά της. Αυτή η νέα πραγματικότητα δίνει και στη λογοτεχνία καινούρια ώθηση.

Δυστυχώς, πολλοί από τους φίλους μας αποδέχονται μια μηχανιστική, μη διαλεκτική θεώρηση: εφόσον έχουμε μια κοινωνία που παρακμάζει και πεθαίνει, η τέχνη και η λογοτεχνία της πρέπει να είναι και αυτή παρακμασμένη και εκφυλισμένη. Η αντίληψη, όμως, αυτή παραβλέπει τελείως τη βασική αντίθεση της εποχής μας, δηλαδή τη διαρκή αντίθεση ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις παραγωγικές σχέσεις. Η βασικότερη και πιο αποφασιστική πόλωση γίνεται ανάμεσα στην εργατική και την αστική τάξη. Κυρίως στην πάλη ανάμεσα στις δυο αυτές τάξεις, έστω και αν δεν είναι μόνο ανάμεσα σ’ αυτές, εκδηλώνεται η αντίθεση ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις παραγωγικές σχέσεις. Η πάλη αυτή επηρεάζει την εμπειρία και τη συνείδηση κάθε καλού καλλιτέχνη, κάθε λογοτέχνη. Στο έργο κάθε πραγματικά σοβαρού καλλιτέχνη ή λογοτέχνη, θα επιβάλλονται πάντα οι παραγωγικές δυνάμεις στις παραγωγικές σχέσεις. Από τις παλιές αντιλήψεις ξεγεννιέται η καινούρια πραγματικότητα.

Advertisements