Ακόμα δυο παρατηρήσεις πάνω στο πρόβλημα της παρακμής. Συχνά αντιμετωπίζουμε –έτσι τουλάχιστον νομίζω- μια από τις βασικές μορφές της παρακμής, δηλαδή την κατάπτωση μιας κατεύθυνσης, τη χρησιμοποίηση τυποποιημένων καλλιτεχνικών μεθόδων. Νιώθω τους επίγονους του μεγάλου Ντελακρουά σαν πραγματικά παρακμασμένους. Θα μπορούσα να στηρίξω την άποψή μου φέρνοντας για παράδειγμα πολλούς πίνακες. Σε πίνακες σαν την «αναδυόμενη Αφροδίτη» του Μποργκερό και σε πολλούς άλλους παρόμοιους πίνακες, είναι πολύ έκδηλη η αντίθεση ανάμεσα στο κοινωνικό είναι και στην επιδεικτική κραυγαλέα ζήτηση η οποία επιθυμεί την πληθωρική γυναικεία σάρκα και την αισθησιακή αφθονία. Η κοκότα της «Τρίτης Αυτοκρατορίας» ηρωποιείται πότε σαν θεά της αλήθειας, πότε σαν τη θεά της ελευθερίας και άλλοτε πάλι σα θεά της ευτυχίας. Αυτήν ακριβώς την εξειδανίκευση της Νανάς, αυτή την αντικατάσταση του πραγματικού από την εντύπωση, θεωρώ παρακμή. Στη Γερμανία η παρακμή εκδηλώθηκε διαφορετικά. Εδώ μου φαίνεται πως η ιμπεριαλιστική παρακμή ενσαρκώνεται λ.χ. με το μνημείο της μάχης των λαών, με όλο το παραφουσκωμένο ύφος του και με όλο τον αρχιτεκτονικό του τσαρλατανισμό. Όπως η Γαλλία εξιδανίκευσε τις κοκότες της, έτσι και ο γερμανικός ιμπεριαλισμός εξιδανίκευσε τις Βαλκυρίες. Και στη μια και στην άλλη περίπτωση φαίνεται η έλλειψη σχέσης ανάμεσα στην πραγματικότητα και την εντύπωση, χάρη στην προσπάθεια να δοξαστεί μια κοινωνία καταδικασμένη στην καταστροφή – και αυτό σημαίνει παρακμή. Συχνά μας διαφεύγει πως χαρακτηριστικό της παρακμής δεν είναι μόνο η έλλειψη ανθρωπισμού, η επάνοδος της βαρβαρότητας στους κόλπους του πολιτισμού, η απομάκρυνση από την πραγματικότητα, αλλά κυρίως το σχήμα, η ανειλικρίνεια και η κολακεία.

Αποτέλεσμα εικόνας για beckettΚαι ακόμη κάτι σχετικό με την απόλυτη άρνηση: δεν θα ήθελα με κανένα τρόπο να γίνω ο προπαγανδιστής της δημιουργίας έργων απόλυτης άρνησης. Αλλά θα πολεμήσω και για να μην στιγματισθούν σαν απόλυτη άρνηση, έργα καθαρά και τελείως ξένα προς την παρακμή, αν και εξυμνούν κάτι που θα έπρεπε να καταριούνται, λ.χ. έργα σαν του Μπέκετ. Δεν υποστηρίζω καθόλου όπως μια τέτοια απόλυτη άρνηση πρέπει να γίνει βασική καλλιτεχνική κατεύθυνση. Πιστεύω, όμως, ότι εξαρτάται από μας τους μαρξιστές, από τη στάση μας, από τη σοφή κριτική μας, το πώς θα επιδράσει ο Μπέκετ πάνω στην κουλτούρα μας. Πρέπει να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τους καλλιτέχνες με τους λογοτέχνες εκείνους που τιμούν την απανθρωπιά, την κτηνωδία, την επιθετικότητα, τη βρωμιά και κάθε εκδήλωση κατάπτωσης ή και που αδιαφορούν για όλα αυτά, από τους λογοτέχνες σαν τον Μπέκετ, που τα αρνιούνται όλα αυτά με απόγνωση. Ας μην θεωρήσουμε παρακμασμένο αυτόν που απεικονίζει την παρακμή, αλλά εκείνον που συνταυτίζεται με την παρακμή.

Advertisements