Αποτέλεσμα εικόνας για decadence paintingΘα πω μόνο δυο λόγια: επιμένω στην άποψη πως ο όρος παρακμή δεν χρειάζεται και ότι θα ήταν προτιμότερος άλλος όρος όπως πεσσιμισμός, απομάκρυνση από τον άνθρωπο κλπ. Συμφωνώ, όμως, γενικά με όσα είπαν ο κ. Φίσερ και ο κ. Γκολντστύκερ, γιατί μας έδειξαν τον όρο παρακμή τελείως απομονωμένο, όχι σε συσχετισμό με το κοινωνικό σύνολο. Μας έδειξαν τον όρο αυτό με τον οποίο καθορίζονται ομάδες ή μεμονωμένα άτομα και που γεννιούνται από ορισμένες συνθήκες από τις οποίες περνά η κοινωνία. Ακόμη και οι δυο απέδειξαν ότι η παρακμή μπορεί να αντιμετωπισθεί μόνο κριτικά. Αυτό σημαίνει πως το ίδιο άτομο –αν θέλουμε λ.χ. να αποκαλέσουμε τον Μπωντλαίρ παρακμασμένο- είναι προάγγελος του μέλλοντος, γιατί όλη η μετέπειτα ποίηση στηρίζεται σ’ αυτόν.

Γίρζι Χάγιεκ

Η συζήτησή μας δεν πρόκειται να κλείσει τούτη τη στιγμή με τη δικαίωση της μιας ή της άλλης άποψης. Η μεγαλύτερη προσφορά της βρίσκεται στο γεγονός του τρόπου με τον οποίο μπαίνουν τα προβλήματα και όχι στην καθοριστική απάντηση στην οποία δεν θα είχε κανείς τι να προσθέσει. Είναι η αρχή μιας συζήτησης που με πειστικά, με ακράδαντα επιχειρήματα, θα συνεχιστεί στην Πράγα, στο Παρίσι ή στη Μόσχα. Αν διαφώνησαν οι φίλοι που πήραν μέρος στη συζήτηση, πάνω στην αντίληψη της έννοιας παρακμή, αυτό είναι μια καλή προϋπόθεση για τη δημιουργική συνέχιση της συζήτησης. Αποφασιστική σημασία έχει ότι σε κάθε συνέχεια της συζήτησης θα βρισκόμαστε με την πεποίθηση που μας έδωσε η σημερινή: με την πεποίθηση στην αλληλεγγύη των συναγωνιστών. Είμαι ευτυχής γιατί ο Ζαν Πωλ Σαρτρ εξέφρασε αυτή την πεποίθηση στο όνομα όλων μας.

Ζαν Πωλ Σαρτρ

Ο ρόλος μου δεν είναι να κλείσω τη συζήτηση, παίρνω όμως τον λόγο για να σας ευχαριστήσω. Ακόμη με ευχαρίστηση θα σας έλεγα ένα πράγμα που δεν είναι συνηθισμένη φιλοφρόνηση, αλλά που για μένα έχει τεράστια σημασία. Πρώτη φορά μπόρεσα να έχω σε ανατολική χώρα με ανατολικούς φίλους, με σοσιαλιστές, με μέλη του κόμματος, μια τόσο εποικοδομητική συζήτηση. Μια συζήτηση όπου οι απόψεις είναι τόσο συγγενικές, έστω κι αν υπάρχουν ορισμένες διαφωνίες. Πρώτη φορά βλέπω να υπάρχει θέληση να αναζωογονηθεί ο μαρξισμός και να αποκτήσει και πάλι τη θεωρητική του δύναμη, παραμένοντας παράλληλα σταθερός στις βασικές μαρξιστικές θέσεις του. Αυτό και με εξέπληξε και μου έδωσε ελπίδες γιατί δεν υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, άλλος δρόμος από τη συζήτηση. Πιστεύω ότι η αναμέτρηση με τη Δύση δεν μπορεί να καταστρέψει τίποτα. Οι αρχές παραμένουν σε μας το ίδιο ατράνταχτες όσο και σε σας. Η συζήτηση γίνεται καρποφόρα όταν γίνεται ανοικτά.

Και γι’ αυτό, σας ευχαριστώ.

(Μετάφ. από τα τσέχικα: ΡΕΝΕ ΨΥΡΟΥΚΗ)