Δεν σας φαίνεται ότι διαβάζετε Λάνγκε; Στα έτοιμα συμπεράσματα για τις κρίσεις κολλάνε μια βιολογικο-ενεργειακή ετικέτα, χωρίς να προσθέτουν ούτε μια στάλα συγκεκριμένο υλικό και χωρίς να ξεδιαλύνουν τη φύση των κρίσεων. Όλα αυτά γίνονται με τις καλύτερες προθέσεις, γιατί ο συγγραφέας θέλει να επιβεβαιώσει και να βαθύνει τα συμπεράσματα του Μαρξ, στην πράξη, όμως, να αραιώνει σε διάλυμμα ενός αφόρητα πληκτικού, νεκρού σχολαστικισμού. Το μόνο «μαρξιστικό» εδώ είναι η επανάληψη ενός συμπεράσματος από τα πριν γνωστού και όλη η «νέα» αιτιολόγηση αυτού του συμπεράσματος, όλη αυτή η «κοινωνική ενεργειακή» και «κοινωνική επιλογή» δεν είναι παρά απλό συνοθύλευμα λέξεων και αληθινή κοροϊδία σε βάρος του μαρξισμού.

Ο Μπογκντάνοφ δεν ασχολείται καθόλου με τη μαρξιστική έρευνα, αλλά με το να ξαναντύνει με βιολογική και ενεργειακή ορολογία τα αποτελέσματα που έχει ήδη πετύχει παλιότερα αυτή η έρευνα. Όλη αυτή η προσπάθεια απ’ την αρχή ως το τέλος δεν έχει καμμιά αξία, γιατί η εφαρμογή των εννοιών «επιλογή», «αφομοίωση και αποφομοίωση» της ενέργειας, ενεργειακό ισοζύγιο κτλ κ.ο.κ. στην περιοχή των κοινωνικών επιστημών είναι κούφια φρασεολογία. Στην πραγματικότητα, καμιά έρευνα κοινωνικών φαινομένων, καμιά διασάφηση της μεθόδου των κοινωνικών επιστημών δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μ’ αυτές τις έννοιες. Δεν υπάρχει τίποτε το ευκολότερο από το να κολλά κανείς «ενεργειακή» ή «βιολογικο-κοινωνιολογική» ετικέτα σε φαινόμενα σαν τις κρίσεις, τις επαναστάσεις, την πάλη των τάξεων κτλ. μα δεν υπάρχει και τίποτε το πιο στείρο, το πιο σχολαστικό και το πιο νεκρό, απ’ αυτή την απασχόληση. Η ουσία του ζητήματος δεν είναι ότι ο Μπογκντάνοφ προσπαθεί μ’ αυτό να προσαρμόσει στον Μαρξ όλα ή «σχεδόν» όλα του τα εξαγόμενα και συμπεράσματα (είδαμε τη «διόρθωση» που έκανε στο ζήτημα της σχέσης κοινωνικού Είναι και κοινωνικής συνείδησης), αλλά ότι οι μέθοδοι αυτής της προσαρμογής, αυτής της «κοινωνικής ενεργειακής» είναι τελείως ψεύτικες και δεν διαφέρουν σε τίποτε από τις μεθόδους του Λάνγκε.

«Ο κ. Λάνγκε («Για το εργατικό ζήτημα κτλ.», 2η έκδ.),- έγραφε ο Μαρξ στις 27 του Ιούνη 1870 στον Κούγκελμαν,- μου πλέκει το εγκώμιο… με σκοπό να παρουσιαστεί ο ίδιος σαν μεγάλος άνθρωπος. Αλήθεια, ο κ. Λάνγκε έκανε μια μεγάλη ανακάλυψη. Όλη η ιστορία μπορεί να υπαχθεί σ’ ένα μοναδικό μεγάλο φυσικό νόμο. Ο φυσικός αυτός νόμος περικλείνεται στη φράση «Struggle for life-αγώνας για την ύπαρξη (η έκφραση του Δαρβίνου σ’ αυτή τη χρησιμοποίησή της γίνεται κούφια φράση) και το περιεχόμενο αυτής της φράσης είναι ο νόμος του Μάλθους για τον πληθυσμό ή μάλλον για τον υπερπληθυσμό. Συνεπώς, αντί ν’ αναλύει κανείς αυτό το «Struggle for life», όπως εμφανίστηκε ιστορικά στις διάφορες κοινωνικές μορφές, δεν μένει τίποτε άλλο να κάνει παρά κάθε συγκεκριμένο αγώνα να τον μετατρέπει στη φράση «Struggle for life» και τούτη τη φράση να τη μετατρέπει στο φαντασιοκόπημα του Μάλθους για τον πληθυσμό. Πρέπει να παραδεχτούμε πως η μέθοδος αυτή είναι πολύ πειστική για την κομπαστική, ψευτοεπιστημονική και γεμάτη στόμφο αμάθεια και για τη διανοητική τεμπελιά.