Category: β Παγκόσμιος Πόλεμος


 

 

ή αλλιώς Το ΤΑΣΣ ενάντια στο ναζισμό (Μέρος 2)

 

 

 

 TASS=Telegraph Agency of the Soviet Union
πηγή σελίδα στο fb ussr 2.0

 I. Baldin. Natasha Kachuevskaya

 V. Serov, I.Serebryany, A.Kuznetsov. Breaking the Liningrad Blockade. January 18th, 1943

M. Samsonov. Valeria Gnarovskaya, September 23, 1943

V. Shatalin. Fight for the Dnieper River.

M. Samsonov. Μία στιγμή ησυχίας

Krivonov. Never Forget, Never Forgive, 1942

M. Savitsky. SOS

S.Gerasimov. Partisan’s Mother

N. Novikov. Let them enter

 A. Plastov. Αντάρτες

 A.Sukhoverkhov. Λευκορώσοι Αντάρτες

E.Kozanov, A.Orlovsky. Στην απελευθερωμένη Πράγα (1945)

K.Vasilev. In the Sky above Berlin

V. Bozhko. Banner of Victory

 A.Lopukhov. Victory (1945)
πηγή σελίδα στο fb  

ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ ΝΑ ΣΒΗΣΟΥΝ ΟΙ ΝΑΖΙ
Παράσταση του καλλιτεχνικού συγκροτήματος τραγουδιού και χορού του Σοβιετικού Στρατού «Α. Αλεξάντροφ»

H διεθνής όξυνση πριν ακόμη από την περιόδου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έστρεψε την προσοχή της σοβιετικής λογοτεχνίας σε θέματα πατριωτικά, διεθνιστικά και αντιφασιστικά. Με τα αντιφασιστικά μυθιστορήματα «Στην Ανατολή» του Παβλένκο, «Πτώση του Παρισιού» (1940 – 1941) του Ερενμπουργκ, στα έργα με θέμα την αλληλεγγύη στην αγωνιζόμενη Ισπανία, «Γειά σου Ισπανία» (1936) του Αφινογκένοφ, «Το παλικάρι από την πόλη μας» (1941) του Σίμονοφ, κ.ά. η σοβιετική λογοτεχνία εξέφρασε την αφοσίωση στις επαναστατικές παραδόσεις της νέας γενιάς που θα υπερασπιζόταν την πατρίδα της. Στις σκληρές δοκιμασίες του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, 1941 – 1945, η παλλαϊκή ενότητα των Σοβιετικών πολιτών εκφράστηκε καθαρά στη μεγαλύτερη προσέγγιση ανάμεσα στις αδελφές λογοτεχνίες. Η σοβιετική λογοτεχνία πρόσφερε μεγάλη υπηρεσία στον αγώνα εναντίον του φασισμού. Οι Σοβιετικοί συγγραφείς απέδειξαν τον πατριωτισμό, την υπερηφάνεια και την υψηλή αποστολή που είχαν τα κατορθώματά τους. Περισσότερο από το ένα τρίτο των μελών της Ενωσης Συγγραφέων έφυγαν εθελοντές για το μέτωπο.Το ξεσκέπασμα της απάνθρωπης ουσίας του φασισμού στα άρθρα του Ερενμπουργκ, η στροφή στο ηρωικό παρελθόν της Σοβιετικής Ενωσης, στις εθνικές παραδόσεις και στις πηγές του εθνικού ρώσικου χαρακτήρα, στα έργα του Τολστόι καθώς και τα ποικίλα θέματα στο δημοσιογραφικό έργο των Σόλοχοφ, Λεόνοφ, Κόλας, Ντερμιτσιάν, κ.ά. συνέβαλαν αποφασιστικά στο να κινητοποιηθούν όλες οι πνευματικές δυνάμεις του λαού στην πάλη κατά του φασισμού.

Λ. Γκολοβάνοφ:«Θα φτάσουμε ως το Βερολίνο». Πλακάτ,1944

Από τις πρώτες μέρες του πολέμου η σοβιετική ποίηση στράφηκε στα παραδοσιακά είδη που είχαν μεγάλη απήχηση στο πλατύ αναγνωστικό κοινό. Οι στίχοι του Σίμονοφ, του Σουρκόφ, του Μπαζάν, του Ρίλσκι, του Αλιμιτζάν, κ.ά. ηχούσαν σαν φωνή του λαού που ορκιζόταν να ελευθερώσει την πατρική γη από τους επιδρομείς και να σώσει τον κόσμο από την πανούκλα του χιτλερισμού.Ο ιδιότυπος ύμνος του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου έγινε το τραγούδι του Κουμάτς «Ιερός πόλεμος» (1941). Κύριο θέμα της λογοτεχνίας έγινε ο πόλεμος, σαν παλλαϊκό πολεμικό κατόρθωμα. Μεγάλη κοινωνική απήχηση είχαν επίσης τα έντονα δραματικά και πολύ επίκαιρα θεατρικά έργα «Το μέτωπο» (1942) του Κορνεϊτσκούκ, «Εισβολή» (1942) του Λεόνοφ, «Οι Ρώσοι» (1942) του Σίμονοφ. Πίστη για τη νίκη διαπερνά τα έργα «Στους τοίχους του Λένινγκραντ» (1944) του Βισνέφσκι, «Οι υπερασπιστές του Στάλινγκραντ» (1944) του Τσερούριν, «Δοκιμασμένοι στη φωτιά» (1943) του Κραπιβά. Ο Τβαρντόφσκι στο βαθύτατα αληθινό, ποίημά του «Βασίλη Τιόρκιν» (1941 – 1945), έπλασε την αθάνατη μορφή του Σοβιετικού πολεμιστή, που ενσαρκώνει την υψηλή ανθρωπιά, τον πατριωτισμό και τη δύναμη της λαϊκής ψυχής.

Οι συγγραφείς περιέγραψαν στα έργα τους τον ηρωισμό του Σοβιετικού πολίτη, σαν φυσικό αποτέλεσμα επίδρασης στο χαρακτήρα των κοινωνικών συνθηκών που δημιούργησε ο μεγάλος Οκτώβρης. Τα πρώτα χρόνια, ύστερα από τον πόλεμο, πνευματικό υπόβαθρο της λογοτεχνίας ήταν μια κοσμοαντίληψη που την κατέκτησε ο νικητής λαός ύστερα από μεγάλο πόνο. Οι ιδεολογικές κατευθύνσεις της λογοτεχνίας αποσκοπούσαν να δημιουργήσουν μια ευχάριστη ψυχολογική και ηθική ατμόσφαιρα ενός παλλαϊκού ενθουσιασμού, για τη δουλιά που θα επούλωνε το γρηγορότερο τις πληγές του πολέμου.

Τα συναρπαστικά γεγονότα της ζωής με το πραγματικό δραματικό τους στοιχείο, έγιναν αφορμή να καλλιεργηθεί ένα είδος λογοτεχνίας που βασιζόταν σε πραγματικά γεγονότα, για να γίνουν γνωστά τα ασύγκριτα κατορθώματα των ηρώων παρτιζάνων τους. Τέτοια είναι: «Ανθρωποι με καθαρή συνείδηση» του Βερσιγκόρα, «Από το Πουντβίλ στα Καρπάθια» του Κοφπάκ, «Η παράνομη κομματική επιτροπή περιοχής δρα» του Φεόντοροφ, «Αυτό έγινε κοντά στο Ρόβνο» του Μεντβέντεφ, κ.ά.

Εικονογράφηση του Ο.Βερέισκι από το βιβλίο «Βασίλι Τιόρκιν» του Αλ. Τβαρντόφσκι

Ξεκινώντας από τις πραγματικές ανθρώπινες περιπέτειες, οι συγγραφείς έφτασαν στις μεγάλες καλλιτεχνικές γενικεύσεις και αποκάλυψαν το βαθύ φιλοσοφικό νόημα της νίκης κατά του φασισμού, νίκης στρατιωτικής, πολιτικής και ηθικής.

Με την τέχνη της ζωγραφικής και της μουσικής

Τεράστιο ρόλο, επίσης, έπαιξε η τέχνη της γραφικής. Η αφίσα, η πολιτική γελοιογραφία, η γραφική και χαρακτική γνώρισαν πολύμορφη ανάπτυξη και έδρασαν αποφασιστικά στον ιδεολογικό αγώνα κατά του φασισμού. Αυθύπαρκτο φαινόμενο της τέχνης των πολεμικών χρόνων ήταν οι σειρές των ιχνογραφιών και άλλων σχεδίων γραφικής και χαρακτικής, που ήταν αφιερωμένες στις δύσκολες αλλά ηρωικές ημέρες του μετώπου και των μετόπισθεν. Διάφορα πολεμικά γεγονότα παραστάθηκαν επίσης πιστά στα καλύτερα έργα ζωγραφικής της περιόδου εκείνης όπως των Μπογκορόντσκι, Γεράσιμοφ, Γκοντσαρόφ, Κονσταντίνοφ, κ.ά. Εκτός, όμως, από τη ζωγραφική, ο λαϊκός άθλος αποτυπώθηκε και στη γλυπτική (Μπελασόφ, Λίσεφ και Μάνιζερ).

Από τα προπολεμικά ακόμη χρόνια, δημιουργήθηκαν μνημειώδη έργα στο είδος του ορατόριου – καντάτας, αφιερωμένα στο ιδιαίτερα επίκαιρο για την περίοδο εκείνη θέμα της πάλης του λαού ενάντια στους ξένους κατακτητές. Τα έργα αυτά εγκαινίασαν την ηρωικοεπική κατεύθυνση στη σοβιετική φωνητική συμφωνική μουσική. Η καντάτα «Αλεξάντερ Νέφσκι» του Προκόφιεφ και η συμφωνία – καντάτα «Στον κάμπο του Κουλίκοβο» του Σαπόριν είναι χαρακτηριστικές στην κατεύθυνση αυτή.

Στα χρόνια του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου και οι Σοβιετικοί μουσικοί συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα. Οι μουσικοσυνθέτες και οι εκτελεστές στο στρατό ανέπτυξαν συνεχή και δημιουργική δραστηριότητα. Συνέχιζαν να λειτουργούν τα μεγάλα μουσικά ιδρύματα και παράλληλα και νέα. Το θέμα της Πατρίδας και ο παλλαϊκός αγώνας κατέλαβαν την πρώτη θέση και στη μουσική δημιουργία και μάλιστα για πρώτη φορά πάνω σε σύγχρονο και συχνά ντοκουμενταρισμένο υλικό εκείνης της εποχής.

«Εισβολή» του Λέονοφ. Θέατρο Μάλι 1943

Παράλληλα, με το έπος και το δράμα αναπτύχθηκε και η λυρική τέχνηιδιαίτερα στο τραγούδι. Μεγάλη απήχηση στο πατριωτικό αίσθημα των Σοβιετικών πολιτών είχαν επίσης οι πολεμικοί ύμνοι και τα εμβατήρια «Ιερή σημαία του Λένιν» του Αλεξάντροφ, «Τραγούδι για το Δνείπερο» του Φράντκιν, «Τραγούδι των πυροβολητών» του Χρένικοφ, οι μπαλάντες «Αχ, καημοί μου» του Ζαχάροφ, κ.ά.Οι μουσικοσυνθέτες συχνά κατέφευγαν στις συμφωνίες. Ηδη από τον Ιούλη του 1941, ο Σοστακόβιτς άρχισε στο Λένινγκραντ τη σύνθεση της «Εβδομης συμφωνίας του Λένινγκραντ» που έμεινε αθάνατο μνημείο. Η εκτέλεσή της στη διάρκεια του πολέμου στις πόλεις της ΕΣΣΔ και στο εξωτερικό ήταν μια εντυπωσιακή προβολή του πατριωτισμού και της ανδρείας του σοβιετικού λαού και της συσπείρωσης των αντιφασιστικών δυνάμεων.

Λαμπρά παραδείγματα ανάπτυξης των επικών παραδόσεων της ρωσικής μουσικής είναι η όπερα «Πόλεμος και Ειρήνη» του Προκόφιεφ, η μουσική από το πρώτο μέρος της ταινίας «Ιβάν ο τρομερός» και η 7η σονάτα για πιανοφόρτε του ίδιου συνθέτη.

Χορός, θέατρο, τσίρκο

Αλλά και οι θίασοι μπαλέτου και οι χορογραφικές σχολές δεν έπαψαν να λειτουργούν. Μάλιστα δημιουργήθηκαν και νέα έργα. Το θέατρο όπερας και μπαλέτου «Κίροφ» του Λένινγκραντ (είχε μεταφερθεί στην πόλη Περμ) ανέβασε το χορόδραμα «Γκαγιανέ» του Χατσατουριάν, το Μουσικό Θέατρο Στανισλάφσκι και Νεμίροβιτς – Νταντσένσκο, το χορόδραμα «Λόλα» του Οράνσκι, το θέατρο Μπολσόι (είχε μεταφερθεί στην πόλη Κουίμπισεφ) ανέβασε «Τα κόκκινα πανιά» του Γιουρόφσκι.

Αλλά και τα πολυεθνικά σοβιετικά θέατρα προσανατόλιζαν τις δημιουργικές τους δυνάμεις στον αγώνα εναντίον των φασιστών επιδρομέων. Συγκροτήθηκαν θέατρα του Μετώπου και ομάδες που έδιναν θεατρικές παραστάσεις και κονσέρτα στην πρώτη γραμμή. Στις παραστάσεις της πολεμικής εποχής εκδηλώθηκαν με ξεχωριστή δύναμη τα χαρακτηριστικά του σοβιετικού θεάτρου, το ηρωικό πάθος, ο πατριωτισμός και η στενή σύνδεση με το λαό. Εργα με τέτοια χαρακτηριστικά ήταν «Η εισβολή» του Λέονοφ, «Ανθρωποι της Ρωσίας» του Σίμονοφ, «Το μέτωπο» του Κορνεϊτσκούκ, κ.ά.

Το σοβιετικό επίσης τσίρκο που έχει ιστορία πολλών αιώνων, έδωσε το δικό του αγώνα. Πολλοί παράγοντες του τσίρκου κατατάχθηκαν στον Κόκκινο Στρατό, ενώ οργανώθηκαν θίασοι που έκαναν περιοδείες σε στρατιωτικές μονάδες. Αλλά και τα μόνιμα τσίρκα συνέχιζαν τις παραστάσεις χωρίς διακοπή.

Το στούντιο «Μοσφίλμ» σήμερα

Στις 6 Μάη, στην κεντρική πλατεία του μεγαλύτερου κινηματογραφικού στούντιο της Ρωσίας και ενός από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, του θρυλικού «Μοσφίλμ», πραγματοποιήθηκε μια σεμνή εκδήλωση προς τιμήν των πεσόντων κινηματογραφιστών του στούντιο κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 60χρονα της Αντιφασιστικής Νίκης.Για τους εργαζόμενους του στούντιο – για όσους απέμειναν μάλλον, αφού η καπιταλιστικοποίηση της σημερινή Ρωσίας δεν άφησε ανέπαφο από τις καταστροφικές συνέπειές της αυτόν τον κινηματογραφικό «κολοσσό» – κάθε άλλο παρά τυπική ήταν αυτή η εκδήλωση. Οχι μόνο γιατί, ούτως ή άλλως, ο Πατριωτικός Πόλεμος έχει «μπολιαστεί» στη συνείδηση του λαού, αλλά και γιατί το «Μοσφίλμ» μετρά 142 εργαζομένους του (τεχνικούς και ηθοποιούς), που δε γύρισαν ποτέ από το μέτωπο.

Η ιστορία του «Μοσφίλμ» κατά τη διάρκεια του πολέμου είναι χαρακτηριστική για το σύνολο της σοβιετικής κινηματογραφίας την ίδια περίοδο. Ο κινηματογράφος, σαν κατ’ εξοχήν μαζικό μέσο με απεριόριστες καλλιτεχνικές, αλλά και προπαγανδιστικές δυνατότητες, έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο στη διατήρηση του ηθικού των λαών της ΕΣΣΔ. Παράλληλα, λόγω της φύσης του ως καλλιτεχνικού μέσου, δηλαδή της υλικοτεχνικής υποδομής που χρειάζεται για να παραχθεί και που με τα μεγέθη της ΕΣΣΔ ήταν βιομηχανικού επιπέδου, ο κινηματογράφος, κατά το πρώτο στάδιο της ναζιστικής επίθεσης, αντιμετωπίστηκε από τη σοβιετική εξουσία με την ίδια φροντίδα και προσοχή που επιδείχτηκε για το σύνολο της βιομηχανικής υποδομής.

«Ηρεμες ήταν οι αυγές»

Ετσι, στην τιτάνια προσπάθεια μεταφοράς της πολεμικής και όχι μόνο βιομηχανίας στα ανατολικά εντάχθηκαν και τα κινηματογραφικά στούντιο. Ανάμεσά τους, το «Μοσφίλμ» της Μόσχας και το «Λενφίλμ» του Λένινγκραντ (τα οποία είχαν, ήδη, γίνει παγκοσμίως γνωστά προπολεμικά, λόγω των σπουδαίων σκηνοθετών που δημιούργησαν σ’ αυτά), που μεταφέρθηκαν εξ ολοκλήρου, μέχρι τον Οχτώβρη του 1941, στην Αλμά Ατά στο Καζαχστάν!

Με επίκεντρο τον άνθρωπο

Εκεί, μεγάλοι σκηνοθέτες και ηθοποιοί, μαζί με τους τεχνικούς όλων των ειδικοτήτων, πραγματικά, μεγαλούργησαν μέσα σε ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες. Ολοι δούλεψαν με ρυθμούς πολεμικού μετώπου, με απίστευτες ελλείψεις σε φιλμ και άλλο υλικό, αλλά και σε ανθρώπινο δυναμικό. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς σήμερα ότι σπουδαίες σοβιετικές ταινίες εκείνης της εποχής έχουν χρησιμοποιήσει κατά κόρον το ίδιο ντεκόρ. Κι όμως, από το 1943 – 1945, μόνο το «Μοσφίλμ» πρόσφερε στους λαούς της ΕΣΣΔ, 20 μεγάλου μήκους ταινίες, ανάμεσά τους τις «Χαίρε Μόσχα!» του Γιουτκέβιτς, «Ναύαρχος Ναχίμοφ» του Πουντόβκιν, «Ο ουρανός της Μόσχας» του Ράισμαν κ.ά. Η πρώτη πολεμική ταινία που γυρίστηκε ήταν το 1942 με τίτλο «Ο γραμματέας της επιτροπής περιοχής» του Πίριεφ, ενώ στην Αλμά Ατά θα «έβλεπε» το «φως» το αριστούργημα του Σεργκέι Αϊζενστάιν «Ιβάν ο Τρομερός». Ακόμη και η κωμωδία είχε την τιμητική της με ταινίες, όπως «Αντόσα Ρίμπκιν» και «Δίδυμοι» του Γιουντίν.

Πρόκειται για μερικά μόνον από τα μεγάλα ονόματα, όχι μόνο του σοβιετικού, αλλά και του παγκόσμιου κινηματογράφου, που πρόσφεραν υψηλή κινηματογραφική δημιουργία μέσα στις χειρότερες δυνατές συνθήκες. Παράλληλα, ομάδες οπερατέρ και σκηνοθετών «όργωναν» το μέτωπο, κινηματογραφώντας, και πολλοί από αυτούς δεν επέστρεψαν ποτέ. Το μη μυθοπλαστικό τμήμα της σοβιετικής κινηματογραφικής παραγωγής του πολέμου μετρά συνολικά 100 ντοκιμαντέρ και 490 σύντομα επίκαιρα, ενώ μόνο το ντοκιμαντέρ «Τα χρονικά του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου» αποτελείται από 3,5 εκατομμύρια μέτρα φιλμ! Αλλά και από τα μεγάλα στούντιο πολλοί ήταν οι κινηματογραφιστές, που επέλεξαν την εθελοντική ένταξή τους σε μάχιμους σχηματισμούς, όπως η ομάδα της «Μοσφίλμ» που πολέμησε στην Ειδική 3η Μοσχοβίτικη Κομμουνιστική Μεραρχία.

Εστω και σ’ αυτήν την ελάχιστη αναφορά σε ένα τόσο μεγάλο θέμα, όπως αυτό της σοβιετικής κινηματογραφίας κατά τη διάρκεια του πολέμου, θα ήταν παράλειψη, αν έλειπε μια μικρή αναφορά στο μεταπολεμικό σοβιετικό κινηματογράφο, που εμπνεύστηκε από τον πόλεμο. Θα αναφέρουμε μόνο δύο ταινίες, επειδή είναι και οι περισσότερο γνωστές στο εξωτερικό και στη χώρα μας, αλλά και γιατί θεωρούνται μεταξύ των σημαντικότερων του είδους: «Ηρεμες ήταν οι αυγές» (1972) του Στανισλάβ Ροστότσκι και «Το ημίχρονο του θανάτου» (1960) του Γιεβγκένι Καρέλοφ.

Η ταινία του Ροστότσκι διηγείται την ιστορία πέντε νέων γυναικών, που ξεκινούν με τον διοικητή τους για μιαν επικίνδυνη αναγνωριστική αποστολή. Οι διαπροσωπικές σχέσεις, ο «διάλογος» παρελθόντος και παρόντος, το χιούμορ και το δράμα, καθώς και το τραγικό τέλος, γυρισμένα με μιαν εξαιρετική απλότητα, αλλά και την «υπόγεια ένταση» της ρωσικής σχολής, συνιστούν ένα αριστούργημα – ύμνο στον άνθρωπο.

Ο Καρέλοφ, με το «Ημίχρονο του θανάτου» (πρωτότυπος τίτλος «Τρίτο ημίχρονο») δημιούργησε ένα κλασικό αριστούργημα πάνω στο πραγματικό γεγονός που συνέβη στην Ουκρανία το 1942. Σε μια προσπάθεια των ναζί να «αποδείξουν» τη …φυλετική τους «ανωτερότητα», διοργανώνουν έναν ποδοσφαιρικό αγώνα μεταξύ επίλεκτων και καλοθρεμμένων Γερμανών στρατιωτών και ποδοσφαιριστών και ομάδας Σοβιετικών αιχμαλώτων πρώην ποδοσφαιριστών. Το παιχνίδι δεν εξελίχθηκε όπως το ήθελαν οι ναζί και στο ημίχρονο απειλούν τους Σοβιετικούς πως, αν δε χάσουν, θα εκτελεστούν. Και εκείνοι επιλέγουν να αγωνιστούν για τη νίκη μέχρι τέλος. Η τεράστια επιτυχία της ταινίας ενέπνευσε και στον Τζον Χιούστον τη «Μεγάλη απόδραση των 11», χωρίς όμως να πλησιάζει καν τη δημιουργία του Καρέλοφ.

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ

 

Αναδημοσίευση από
kokkinosfakelos.blogspot.com

Ρώσος στρατιώτης ορκίζεται στην σημαία
Αφίσα για τα 3 χρόνια πόλεμο
Aφίσα της Τσεχοσλοβακίαςτου 1945 εορτάζει την νίκη του Κόκκινου Στρατού

Aφίσα του 1941. Η Γερμανία μόλις έχει επιτεθεί στην ΕΣΣΔ. Ο Ρώσος στρατιώτης χτυπά τον Χίτλερ που ξεπροβάλλει μέσα απο το σύμφωνο μη επίθεσης

Αφίσα του 1942 για την μάχη στην Μόσχα. Όλοι στην πρώτη γραμμή.

Η αφίσα γράφει «Το ένα καλό αξίζει ένα αντίστοιχο». Ο Γερμανός στρατάρχης ταπεινώνει τον Ρώσο χωρικό που παίρνει τα όπλα και τον σκοτώνει

Αφίσα που παραλληλίζει τον Κόκκινο στρατό με ήρωες όπως ο Τσαπαεφ και ο Σουβόροφ
Ο σκοπός μας είναι δικαιος θα κερδίσουμε
Υπερασπισθείτε την Μόσχα μας 1941 , μια απο τις πρώτες αφίσες
Πολιορκεία του Λενινγκραντ, «Υπερασπισθείτε την πόλη του Λενιν»
Αναχαιτίστε χωρις έλεος τους φασίστες σαμποτερ
1942 «Οι δυνάμεις μας είναι ατελείωτες»
Το φτυάρι είναι και αυτό φίλος του στρατιώτη
Πάντα εμπρός
Αφίσα της αεροπορίας
Αφίσα για τους Σλάβους στρατιώτες